Volume 13, Issue 2 (6-2025)
JRIA 2025, 13(2): 48-64 |
Back to browse issues page
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Hossein Poornader M. (2025). Analyzing the proportions in the dimensions of the two main physical components of samples of traditional baths for Qajar period in Qazvin city. JRIA. 13(2), 48-64. doi:10.61882/jria.13.2.2
URL: http://jria.iust.ac.ir/article-1-1763-en.html
URL: http://jria.iust.ac.ir/article-1-1763-en.html
Department of Architecture and Urban Planning, Technical and Vocational University (TVU), Tehran, Iran.
Abstract: (2103 Views)
Iranian architecture of the past is distinguished by its consistent application of geometric rules and mathematical principles, which endowed structures with visual richness and precision. This knowledge was fundamental to historical architectural practice but has diminished in contemporary Iranian design. Geometry remains a key organizing factor in classifying traditional Iranian architecture, with shared principles evident across building types such as bazaars, houses, mosques, and caravanserais.
Among these, traditional baths (hammams) represent an important typology, combining durability, environmental regulation, beauty, and functionality. During the Qajar period, Qazvin served as a major transit hub on the Silk Road, resulting in urban expansion and the construction of neighborhood baths across its twenty districts. These structures evolved from ancient ritual and social functions into significant public amenities, especially under Islamic emphasis on purification.
This study investigates whether specific geometric shapes and proportional systems governed the design of the two primary physical components—Sarbineh (changing room) and Garmkhaneh (hot room)—in nine Qajar-era baths in Qazvin. Employing a mixed-methods approach combining interpretative-historical, survey, and logical reasoning analysis, the research examines architectural layouts and dimensional ratios.
Findings indicate varied use of proportional systems. The √3 ratio appears least frequently, observed only in the length-to-width proportion of Garmkhaneh plans. The dominant pattern across both components is the square proportion (1:1 ratio), particularly evident in the dimensions of length versus width. This suggests a consistent geometric logic underpinning the spatial organization of Qajar baths in Qazvin, affirming the enduring role of structured proportion in Persian architectural heritage.
Among these, traditional baths (hammams) represent an important typology, combining durability, environmental regulation, beauty, and functionality. During the Qajar period, Qazvin served as a major transit hub on the Silk Road, resulting in urban expansion and the construction of neighborhood baths across its twenty districts. These structures evolved from ancient ritual and social functions into significant public amenities, especially under Islamic emphasis on purification.
This study investigates whether specific geometric shapes and proportional systems governed the design of the two primary physical components—Sarbineh (changing room) and Garmkhaneh (hot room)—in nine Qajar-era baths in Qazvin. Employing a mixed-methods approach combining interpretative-historical, survey, and logical reasoning analysis, the research examines architectural layouts and dimensional ratios.
Findings indicate varied use of proportional systems. The √3 ratio appears least frequently, observed only in the length-to-width proportion of Garmkhaneh plans. The dominant pattern across both components is the square proportion (1:1 ratio), particularly evident in the dimensions of length versus width. This suggests a consistent geometric logic underpinning the spatial organization of Qajar baths in Qazvin, affirming the enduring role of structured proportion in Persian architectural heritage.
Type of Study: Research |
Subject:
Subject- oriented researches in Islamic architecture and urbanism, eg. Spatial-geometrical ideas, symbols and ornaments
Received: 2024/07/30 | Accepted: 2025/04/12 | Published: 2025/06/9
Received: 2024/07/30 | Accepted: 2025/04/12 | Published: 2025/06/9
References
1. 1. اکبری، پریوش. 1391. حمام حاج محمدرحیم قزوین و جایگاه آن در میان حمامهای عمومی این شهر در دوره قاجار. نامه باستانشناسی 2 (3): 130-115.
2. 2. اکبری، پریوش. 1397. حمام در ایران. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
3. 3. اکبری، پریوش، هایده لاله، و علی شجاعی اصفهانی. 1390. حمام حاج میر حسن، گرمابهای از اوایل دوره قاجار. مطالعات باستانشناسی 3 (2): 219-193.
4. 4. اِمید آشاوهیشتان. 1376. روایت اِمید آشاوهیشتان. تدوین، آوانویسی، و ترجمه از متن پهلوی توسط نزهت صفای اصفهانی. تهران: مرکز.
5. 5. بلیلان، لیدا، و سعید حسنپور لمر. 1398. الگوهای هندسی و تناسبات طلایی، زبان مشترک معماری و هنر در روستای تاریخی ابیانه. معماری اقلیم گرم و خشک 7(9): 45-68.
6. 6. بمانیان، محمدرضا، پرهام بقایی، و هانیه اخوت. ۱۳83. کاربرد هندسه و تناسبات در معماری. تهران: هله- طحان.
7. 7. پوراحمدی، مجتبی، مجتبی یوسفی، و مهدی سهرابی. 1390. نسبت طول به عرض حیاط و اتاقها در خانههای سنتی یزد: آزمونی برای نظر استاد پیرنیا درباره مستطیل طلایی ایرانی. هنرهای زیبا 3 (47): 77-69.
8. 8. پیرنیا، محمد کریم. 1372. آشنایی با معماری اسلامی ایران. تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران.
9. 9. پیرنیا، محمد کریم. 1374. آشنایی با معماری اسلامی ایران، ساختمانهای درونشهری و برونشهری. تدوین غلامحسین معماریان. تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران.
10. 10. تیموری، سیاوش. ۱۳94. تناسب در معماری. تهران: فکرنو.
11. 11. جوادی نوده، مهسا، آزاده شاهچراغی، و علیرضا عندلیب. 1401. بررسی تناسبات طلایی و اصول هندسی برگرفته از طبیعت در اجزای کالبدی خانههای تاریخی (مطالعه موردی: خانههای قاجاری اردبیل). باغ نظر 19 (110): 35-48.
12. 12. ذاکری، سید محمد حسین، آرزو قهرمانی، درسا شهنازی، و اسماعیل حمزهخانی. 1395. آزمون دو نظریه پیمون و مستطیل طلایی ایرانی در خانههای دوره قاجار شیراز. پژوهشهای معماری اسلامی 4 (1): 16-28.
13. 13. روشن، مجتبی، و بهرام آجورلو. 1397. بازاندیشی تحلیلی ساختار معروف به گرمابه ایلخانی ربع رشیدی تبریز. باغ نظر 15 (68): 5-14.
14. 14. زارعی، هانی، فاطمه وحیدی، و مهدی رازانی. 1396. تحلیل ویژگیهای معماری و فضایی حمامهای قاجاری در اقلیم فارس. معماری اقلیم گرم و خشک 5 (5): 1-19.
15. 15. سهرابی، سپیده، علی عسگری، و ثمین غفاری. 1402. عملکرد حرارتی هندسه داخلی گرمخانه و سربینه حمامها در اقلیمگرم وخشک ایران. مطالعات میانرشتهای معماری ایران 2 (3): 21-37.
16. 16. صابی، ابوالحسن هلال بن محسن. 1346. رسوم دارالخلافه. تصحیح و حواشی توسط میخائیل عواد. ترجمه محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
17. 17. طبری، محمدبن جریر. 1352. تاریخ طبری (تاریخ الرسل و الملوک)، جلد 1. ترجمه ابوالقاسم پاینده. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
18. 18. طبسی، محسن، مجتبی انصاری، محمود طاووسی، و فرهاد فخار تهرانی. 1386. بازشناسی ویژگیهای کالبدی گرمابههای ایران در دوره صفوی. هنرهای زیبا (29): 49-58.
19. 19. عسگری، نصرالله. 1392. ساخت معماری و کارکرد اجتماعی- فرهنگی حمام صفا در شهر قزوین. جغرافیا 12 (42): 277-294.
20. 20. فرشچی، حمیدرضا، و مرتضی مجیدی. 1400. بررسی نظام معماری و تناسبات هندسی حیاط مرکزی و جدارههای آن در خانههای تاریخی کاشان (مورد مطالعه: ده خانه تاریخی دوره قاجار شهر کاشان). فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی 6 (2): 94-112.
21. 21. فقیهی، علی اصغر. 1357. آل بویه و اوضاع زمان ایشان با نموداری از زندگی مردم در آن عصر. تهران: صبا.
22. 22. فلور، ویلم. 1386. سلامت مردم در ایران قاجار. ترجمه ایرج نبیپور. بوشهر: دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی.
23. 23. قبادیان، وحید ۱385. بررسی اقلیمی ابنیه سنتی ایران. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
24. 24. کاظمی شیشوان، مهروش، و مهسا بایبوردی. 1398. نقش آیین گذار در ساختار کالبدی حمامهای عمومی ایران. باغ نظر 16 (79): 39-50.
25. 25. گیرشمن، رومن. 1373. چغازنبیل. ترجمه اصغر کریمی. تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
26. 26. مهدیزاده سراج، فاطمه، فرهاد تهرانی، و نیما ولیبیگ. 1390. بکارگیری مثلثهای هنجار در محاسبات ریاضی و پیادهسازی هندسه در ساخت و اجرای معماری سنتی ایران. مرمت و معماری ایران 1 (1): 15- 26.
27. 27. ناصری، حسین، کوروش عطاریان، و زهرا امینی فارسانی. 1401. بررسی نظریههای سیستم تنظیم تناسبات در خانههای دوره قاجار خرمآباد. اندیشه معماری 6 (11): 73-88.
28. 28. نجفقلیپورکلانتری، نسیم ایرج، اعتصام، و فرح حبیب. ۱۳96. بررسی هندسه و تناسبات طلایی در معماری ایران نمونه مطالعاتی خانههای سنتی شهر تبریز. مدیریت شهری و روستایی (46): 477-491.
29. 29. نقرهکار، عبدالحمید. 1387. درآمدی بر هویت اسلامی در معماری و شهرسازی. تهران: شرکت طرح و نشر پیام سیما، وزارت مسکن و شهرسازی، دفتر معماری و طراحی شهری.
30. 1. Akbari, P. 2013. Haj Mohammad Rahim Bathhouse of Qazvin and Its Role Among the Public Bathhouses of the City During the Qajar Period. Pazhoheshha-Ye Bastanshenasi Iran 2(3): 115-130.
31. 2. Akbari, Parivash. 2017. Bathroom in Iran. Tehran: Cultural Research Office.
32. 3. Akbari, P., H. Laleh, and A. Shojaee Esfahani. 2012. The Bathhouse of Haj Mir-Hassan Qazvin, A Bath from Early Qajar Era. Journal of Archaeological Studies 3(2): 193-219.
33. 4. Emit Asawahistan. 1997. Narration of Emit Asawahistan. Edited, Transliterated and Translated from the Pahlavi text of Safa by Nozhat Isfehani. Tehran: Markaz.
34. 5. Asgari, Nasrollah. 2014. Review of Architectural, Social, and Cultural Function of "Safa" Bathhouse in Qazvin. Geography 12(42): 277-294.
35. 6. Balilan, L. and S. Hasanpour Lomer. 2019. Geometric Patterns and Golden Proportion Common Language of Architecture and Art in the Abyaneh Village. Journal of Architecture in Hot and Dry Climate 7(9): 45-68.
36. 7. Bemanian, Mohammadreza, Parham Baghaei, and Hanieh Okhovat. 2004. Application of Geometry and Proportions in Architecture. Tehran: Helle-Tahan.
37. 8. Faqihi, Ali Asghar. 1978. Aal Bouyeh and the Situation of Their Time with a Diagram of People's Life in that Era. Tehran: Saba.
38. 9. Farshchi H, Majidi M. 2021. Investigation of The Architectural System and Geometric Proportions of the Central Courtyard and Its Walls in The Historical Houses of Kashan (Case Study: Ten Historical Houses of the Qajar Period in Kashan). Culture of Islamic Architecture and Urbanism Journal 6 (2): 95-112. [DOI:10.52547/ciauj.6.2.95]
39. 10. Flore, Willem. 2016. People's Health in Qajar Iran. Translated by Iraj Nabipour. Bushehr: University of Medical Sciences and Health Services.
40. 11. Ghobadian, Vahid. 2006. Climatic Study of Iran's Traditional Buildings. Tehran: University of Tehran Press.
41. 12. Ghobadian, Vahid. 2009. Sustainable Traditional Buildings of Iran: A Climatic Analysis. Islamic Azad University.
42. 13. Girshman, Roman. 1994. Choghazanbil. Translated by Asghar Karimi. Tehran: Cultural Heritage Organization of Iran.
43. 14. Javadi nodeh, M., A. Shahcheraghi, and A. Andalib. 2022. An Investigation of the Golden Proportions and Geometric Principles Derived from Nature in the Structural Components of the Traditional Houses (Case Study: Qajar Houses in Ardabil). Bagh-e Nazar 19(110): 35-48.
44. 15. Kazemi Shishavan, M., and M. Bybordi. 2019. The Role of Rite of Passage in Physical Structure of Iran's Public Baths. Bagh-e Nazar 16(79): 39-50.
45. 16. Mehdizadeh, Fatemeh, Farhad Tehrani, and Nima Valibeig. 2011. Applying the Hanjar Triangles in the Mathematical Calculation, Implementation and Enforcement of Traditional Iranian Architecture. Restoration and Architecture of Iran 1 (1): 15-26.
46. 17. Najafgholipour Kalantari, Nasim, Iraj Etessam, and Farah Habib. 2017. Check in Architectural Geometry and Proportions of the Golden Iran (Case Study: Tabriz Traditional Houses). International Journal of Urban and Rural Management 16 (46): 477-491.
47. 18. Naseri, H., K. Attarian, and Z. Amini Farsani. 2022. Investigation the Theory of Proportions Adjustment System in Historical Houses of Qajar Period in Khorramabad. Journal of Architectural Thought 6(11): 73-88.
48. 19. Noghrekaar, Abdulhamid. 2008. Introduction to Islamic Identity in Architecture and Urban Planning. Tehran: Payam-e Sima Design and Publishing Company, Ministry of Housing and Urban Development, Office of Architecture and Urban Design.
49. 20. Pirnia, Mohammad Karim. 1993. Introduction to Islamic Architecture of Iran. Tehran: Publications of Iran University of Science and Technology.
50. 21. Pirnia, Mohammad Karim. 1995 Introduction to Islamic architecture of Iran. Inner City and outer City Buildings. Edited by Gholamhossein Memarian. Tehran: Publications of Iran University of Science and Technology.
51. 22. Pour Ahmadi, M., M. Yousefi, and M. Sohrabi. 2011. The Ratio of Length to Width in the Main Spaces of Traditional Houses of Yazd: A Test for Pirnia's Statement on Iranian Golden Rectangle. Journal of Fine Arts: Architecture & Urban Planning 3(47): 69-79.
52. 23. Roshan, M., and B. Ajorloo. 2019. The Analytical Revisiting of the Structure Known as Ilkhanid Bathhouse in Rab'e Rashidi, Tabriz. Bagh-e Nazar 15(68): 5-14
53. 24. Saabi, Abolhassan Helal ibne Mohsen. 1967. Dar al-Khilafah customs. Proofreading: Mikhail Owad. Translated by Mohammad Reza Shafi'i Kadkani. Tehran: Iran Culture Foundation.
54. 25. Sohrabi, S., A. Asgari, and S. Ghafari. 2023. Thermal Performance of the Internal Geometry of the Apodyterium (Garmkhaneh) and Tepidarium (Sarbineh) of Bathhouses in Hot and Arid Climate in Iran. Interdisciplinary Studies of Iranian Architecture 2(3): 21-37.
55. 26. Tabari, Mohammad ibne Jarir. 1973. Tabari History (History of Rosol and Al-Muluk), Vol. 1. Translated by Abolghasem Payandeh. Tehran: Iran Culture Foundation.
56. 27. Tabasi, M., M. Ansari, M. Tavousi, and F. Fakhar Tehrani. 2007. The Recognition of the Iranian Bath Houses' Formal Specifictions in the Safavid Period. Honar-Ha-Ye-Ziba (29): 49-58.
57. 28. Teimouri, Siavash. 2015. Proportion in Architecture. Tehran: Fekr-e No.
58. 29. Zairi, H., F. Vahidi, and M. Razani. 2017. Analysis of the Architectural Features of Qajarian Bathhouses in Fars Province, Iran. Journal of Architecture in Hot and Dry Climate 5(5): 1-19. [DOI:10.29252/smb.5.5.1]
59. 30. Zakeri S. M. H., A. Ghahramani, D. Shahnazi, and E. Bazyar Hamze Khanie. 2016. Module and Iranian Golden Rectangle Theory in Historical Houses of Qajar Era in Shiraz City. Journal of Researches in Islamic Architecture 4(1): 16-28.
Send email to the article author
| Rights and permissions | |
 |
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License. |
Journal of Researches in Islamic Architecture is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
