دوره 13، شماره 4 - ( 10-1404 )                   جلد 13 شماره 4 صفحات 0-0 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Amini N, Khakzand M. (2026). Defining The Concept of Right to Landscape and the Role of the Islamic jurisprudence rule "La Zarar" in Its Definition. JRIA. 13(4), doi:10.61882/jria.13.4.3
URL: http://jria.iust.ac.ir/article-1-1722-fa.html
امینی ندا، خاکزند مهدی.(1404). تبیین مفهومی مساله‌ی حق به منظر و جایگاه مفهوم فقهی لاضرر درتعیین حدود این مفهوم پژوهش‌هاي معماري اسلامي 13 (4) 10.61882/jria.13.4.3

URL: http://jria.iust.ac.ir/article-1-1722-fa.html

تبیین مفهومی مساله‌ی حق به منظر و جایگاه مفهوم فقهی لاضرر درتعیین حدود این مفهوم
ندا امینی1 ، مهدی خاکزند*1
1- گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.
چکیده:   (1380 مشاهده)
منظر به‌عنوان یک فرآیند و بستری برای تعاملات انسانی و جایگاه تحقق حقوق گروه‌های مختلف افراد است. حقوقی که به واسطه‌ی ابعاد گسترده‌ی منظر و تعدد گروه‌های ذی‌نفع، دسته‌های متعدد و متنوع و گاهی متضاد و متناقضی را در‌بر‌می‌گیرد. تا‌کنون پژوهش‌های اندکی در ارتباط با مسئله‌ی حق به منظر انجام شده است. اما این مسئله در بستر فرهنگی و اسلامی ایران تاکنون مورد توجه قرار نگرفته است. در راستای برطرف نمودن شکاف موجود و با هدف تبیین مفهوم حق به منظر با استفاده از روش تحلیل مضمون، این پژوهش به دنبال تبیین مفهومی مسئله‌ی حق به منظر بوده و می‌کوشد جایگاه قاعده‌ی فقهی و اسلامی لاضرر را در تبیین این مفهوم بیابد. برای حصول اطمینان از اعتبار داده‌های گردآوری شده در این پژوهش، از طریق مثلث‌سازی و به سه روش مصاحبه، مراجعه به اسناد و پژوهش‌های موجود و تصاویر آرشیوی به گردآوری داده‌ها اقدام شد و برای انجام پیمایش، رویدادهای تعاملی میان انسان و منظر به‌عنوان بستری برای تحقق حق به منظر در نظر گرفته شد و به کمک نرم‌افزار Atlas.ti 8 داده‌های گردآوری شده مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. چهار دسته حقوق شامل حقوق افراد به گرامیداشت و حفظ آیین‌های فرهنگی، سنت، مذهب، اقتدار سیاسی، هویت و معانی، حقوق افراد به کرامت انسانی و کیفیت زندگی، حق به سلامت، حفظ و نگهداری از اکوسیستم و حقوق افراد به دسترسی برابر، مشارکت، بهره‌مندی و استفاده برابر از منظر از میان داده‌های پژوهش استخراج شده و مشخص شد که توجه به مفهوم قاعده لاضرر در تحدید و مشخص نمودن مرزهای حق مرتبط و موثر است. تبیین ابعاد حق به منظر و شناخت مرزهای آن با توجه به ساختارهای پنهان قدرت و منازعات مکنونی که به تولید و بازتولید منظر می‌انجامد، می‌تواند قدمی را در راستای حرکت به سمت برابری و عدالت فضایی که از ضروریات و موکدات احکام دین مبین اسلام بوده برداشته به استیفای حقوق تضییع‌شده‌ی منتفعان از منظر کمک کند. نویسندگان به‌عنوان پیشنهادات آتی پژوهش بررسی سایر قواعد فقهی اسلامی و احادیث را در ارتباط با مفهوم حق به منظر پیشنهاد می‌کنند.
واژه‌های کلیدی: منظر، حق بر منظر، قاعده فقهی لاضرر، عدالت فضایی
     
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: فقه، حقوق و اخلاق در معماری و شهرسازی اسلامی
دریافت: 1402/9/12 | پذیرش: 1404/2/2 | انتشار: 1404/10/1
فهرست منابع
1. 1. قرآن کریم. ترجمه‌ی سید علی موسوی گرمارودی. تهران: موسسه انتشارات قدیانی.
2. 2. نهج‌البلاغه. 1383. گردآوری شده توسط سید رضی. ترجمه‌ی محمد دشتی. تهران: پارسیان.
3. 3. ابن شعبه حرّانی. 1382. تحف العقول. ترجمه‌ی حمد جنتی. جلد اول. تهران: موسسه امیرکبیر.
4. 4. ادیب‌زاده، بهمن. 1397. حق نظاره و حق جلوه دار سیمای شهری. صفه 28 (80): 61-67.
5. 5. پژوهنده، هادی، و علی پژوهنده. 1392. نقدی بر هندسه‌ی شهری از دید اخلاق و حقوق اسلامی. پژوهش‌های اجتماعی اسلامی 19 (2): 187-216.
6. 6. جوادی آملی، عبداله. 1398. اسلام و محیط زیست. چاپ دهم. قم: مرکز نشر إسراء.
7. 7. حاجی قاسمی اردبیلی، محمد، و علیرضا میلانی. 1400. تأملی بر سیاست کیفری جمهوری اسلامی ایران نسبت به جرایم محیطی در پرتو آموزه‌های فقه امامیه. نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی 13 (51): 924-943.
8. 8. حسن‌پور، محسن، سید محمد موسوی بجنوردی، و مریم ابن‌تراب. 1398. کاربرد قاعده لاضرر در حفاظت از محیط زیست و معماری در راستای ارائه مدلی برای شهرسازی اسلامی و ایرانی. نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی 12 (1): 251-276.
9. 9. حسن‌زاده، حسن، محمد ادیبی مهر، داوود داداش‌نژاد دلشاد، و محمد جواد باقی‌زاده. 1398. نقش قاعده فقهی لاضرر در مدیریت بحران‌های محیط زیستی. آموزش محیط زیست و توسعه پایدار 7 (3): 127-146.
10. 10. حیدری، علی‌اکبر، و عیسی قاسمیان. 1398. تحلیل نمودپذیری مفهوم قناعت در الگوی خانه‌های سنتی ایرانی (نمونه موردی: خانه مرتاض در یزد). پژوهش‌های معماری اسلامی 7 (23): 87-106.
11. 11. خسروی، محمدباقر، محمدرضا بمانیان، و محمد کاظم سیفیان. 1391. نقش هویت‌ساز قاعده لاضرر در شکل‌گیری الگوی معماری اسلامی. نقش جهان 3 (1): 19-30.
12. 12. شاه‌بیک، حسین، محمد جواد حیدری، و محمد نوذری فردوسیه. 1400. نقش قاعده لاضرر در پیشگیری از تعارض منافع در اجرای قوانین حفاظت از محیط زیست. مبانی فقهی حقوق اسلامی 28 (2): 141- 155.
13. 13. طغرلجردی، سید مجید هاشمی. 1395. ارزیابی و نقد مصوبات شورای‌عالی شهرسازی و معماری پیرامون هویت اسلامی شهرسازی و معماری ایران. پژوهش‌های معماری اسلامی 4 (12): 22- 41.
14. 14. فغفور مغربی، حمید. 1388. اصول اخلاقی محیط زیست از منظر اسلام. اخلاق پزشکی 3 (8): 11- 44.
15. 15. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. 1368.
16. 16. قلندریان گل خطمی، ایمان، و مهدی حقیقت‌بین. 1395. کاربرد فقه در تحقق منظر شهری امن. شیعه‌شناسی 14 (55): 69- 98.
17. 17. محقق داماد یزدی، سید مصطفی. 1382. قواعد فقهی. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی. 71421/1/0‌https://lib.eshia.ir/.
18. 18. موحد، محمد علی. 1400. در هوای حق و عدالت. کارنامه.
19. 19. هاشمی شاهرودی، سید محمود. 1387. فرهنگ فقه فارسی. قم: انتشارات موسسه دائره‌المعارف فقه اسلامی. https://lib.eshia.ir/23017/1/1.
20. 1. Holy Quran. Translated by Seyed Ali Mousavi Garmaroudi. Tehran: Qadiani Publications Institute.
21. 2. Nahjol-Balaghah. 2013. Compiled by Sayyed Razi. Translated by Mohammad Dashti. Tehran: Parsian.
22. 3. Abu Mohammad Al-Hasan Bin Ali Bin Al-Hussein Bin Shu'ba Al-Harrani. 2003. Tuhaf al-'Uqoul. Edited by Ahmad Jannati. Volume 1. Tehran: Amir Kabir Institute
23. 4. Adibzadeh, Bahman. 2017. The Right to Observe and the Right to Resplendence in the Islamic City Image. Soffeh 28 (80): 61-67.
24. 5. ATLAS.ti Scientific Software Development GmbH. 2019. Atlas.Ti. Berlin.
25. 6. Braun, Virginia, and Victoria Clarke. 2006. Using Thematic Analysis in Psychology. Qualitative Research in Psychology 3 (2): 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa [DOI:10.1191/1478088706qp063oa.]
26. 7. Braun, Virginia, and Victoria Clarke. 2021. One Size Fits All? What Counts as Quality Practice in (Reflexive) Thematic Analysis? Qualitative Research in Psychology 18 (3): 328-52. https://doi.org/10.1080/14780887.2020.1769238 [DOI:10.1080/14780887.2020.1769238.]
27. 8. Braun, Virginia, and Victoria Clarke. 2023. Toward Good Practice in Thematic Analysis: Avoiding Common Problems and Be(Com)Ing a Knowing Researcher. International Journal of Transgender Health. https://doi.org/10.1080/26895269.2022.2129597 [DOI:10.1080/26895269.2022.2129597.]
28. 9. Byrne, David. 2022. A Worked Example of Braun and Clarke's Approach to Reflexive Thematic Analysis. Quality and Quantity. https://doi.org/10.1007/s11135-021-01182-y [DOI:10.1007/s11135-021-01182-y.]
29. 10. Council of Europe. 2018. Glossary of the Information System of the Council of Europe Landscape Convention-Spatial Planning and Landscape.
30. 11. Egoz, Shelley, Jala Makhzoumi, and Gloria Pungetti. 2016. The Right to Landscape Contesting Landscape and Human Rights. New York: Routledge. [DOI:10.4324/9781315237350]
31. 12. Egoz, Shelley. 2012. The Routledge Companion to Landscape Studies. Edited by Peter Howard, Ian Thompson, Emma Waterton, and Mick Atha, 1st ed., 512. London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203096925 [DOI:10.4324/9780203096925.]
32. 13. Faghfour Maghrebi, Hamid. 2009. Ethical Principles of the Environment from the View Point of Islam. Quarterly Journal of Medical Ethics 3 (8): 11-44.
33. 14. Grenfell, Michael James. 2013. Pierre Bourdieu Key Concepts. 2nd Edition. Routledge. [DOI:10.4324/9781315729923]
34. 15. Haji Ghasemi Ardabili, Mohammad, and Alireza Milani. 1400. A Reflection on the Criminal Policy of the Islamic Republic of Iran Regarding Environmental Crimes in the Light of Imami Jurisprudence. New Perspectives in Human Geography 13(51): 924-943.
35. 16. Hashemi Shahroudi, Seyyed Mahmoud. 2008. Persian Jurisprudence Dictionary. Qom: Encyclopedia of Islamic Jurisprudence Institute. https://lib.eshia.ir/23017/1/1.
36. 17. Hassanpour, Mohsen, Seyyed Mohammad Mousavi Bejnordi, and Maryam Ibn Torab. 2018. The Application of the Rule of "La Zarar" in the Protection of the Environment and Architecture in order to Provide a Model for Islamic and Iranian Urban Planning. Human Geography 12(1): 251-276.
37. 18. Hassanzadeh, Hassan, Mohammad Adiby Mehr, Dawood DadashNejad Delshad and Mohammad Javad Baghizadeh. 2018. The role of the rule of prohibition of detriment in the management of environmental Crises. Quarterly Journal of Environmental Education and Sustainable Development 7 (3): 127-46.
38. 19. Heidari, Ali Akbar, and Isa Ghasemian. 2018. Contentment and Architecture an Investigation of the Manifestation of the Concept of Contentment in the Pattern of Iranian Traditional Houses (Case Study: Mortaz House). Journal of Researches in Islamic Architecture 7 (23): 87-106
39. 20. Hohfeld, Wesley Newcom. 1919. Fundamental Legal Conceptions as Applied in Judicial Reasoning: And Other Legal Essays. Edited by walter Wheeler Cook. 1st ed. New Haven: Yale University Press.
40. 21. Javadi Amoli, Abdollah. 2019. Islam and the Environment. 10th Edition. Qom: Esra Publishing Center.
41. 22. Jones, Michael. 2016. Contested Rights, Contested Histories: Landscape and Legal Rights in Orkney and Shetland. In The Right to Landscape Contesting Landscape and Human Rights, edited by Shelley Egoz, Jala Makhzoumi, and Gloria Pungetti, 71-83. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315237350 [DOI:10.4324/9781315237350.]
42. 23. Jowsey, T., C. Deng, and J. Weller. 2021. General-Purpose Thematic Analysis: A Useful Qualitative Method for Anaesthesia Research. BJA Education. https://doi.org/10.1016/j.bjae.2021.07.006 [DOI:10.1016/j.bjae.2021.07.006.]
43. 24. Khosravi, Mohammad, Mohammadreza Bamanian, and Mohammadkazem Seifian. 2013. The Role of the La'Zarar in the Formation of Islamic Architecture Pattern. Naqshejahan 3 (1): 19-30.
44. 25. Kiger, Michelle E., and Lara Varpio. 2020. Thematic Analysis of Qualitative Data: AMEE Guide No. 131. Medical Teacher, 1-9. https://doi.org/10.1080/0142159X.2020.1755030 [DOI:10.1080/0142159X.2020.1755030.]
45. 26. Kühnhardt, Ludger, and Tilman Mayer, eds. 2019. The Bonn Handbook of Globality- Volume 1. Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-319-90377-4_54 [DOI:10.1007/978-3-319-90377-4_54.]
46. 27. Maguire, Moira, and Brid Delahunt. 2017. Doing a Thematic Analysis: A Practical, Step-by-Step Guide for Learning and Teaching Scholars. AISHE-J 8 (3): 3351-64. http://ojs.aishe.org/index.php/aishe-j/article/view/335. [DOI:10.62707/aishej.v9i3.335]
47. 28. Menatti, Laura. 2017. Landscape from Common Good to Human Right. International Journal of the Commons 11 (2): 641-683. https://doi.org/10.18352/ijc.738 [DOI:DOI: 10.18352/ijc.738.]
48. 29. Mohagheg Damad Yazdi, Seyyed Mustafa. 2003. Jurisprudential Rules. Tehran: Islamic Sciences Publishing Center. https://lib.eshia.ir/71421/1/0.
49. 30. Movahed, Mohammad Ali. 1400. In the Air of Truth and Justice. Karnameh.
50. 31. Naeem, Muhammad, Wilson Ozuem, Kerry Howell, and Silvia Ranfagni. 2023. A Step-by-Step Process of Thematic Analysis to Develop a Conceptual Model in Qualitative Research. International Journal of Qualitative Method 22: 1-18. https://doi.org/10.1177/16094069231205789 [DOI:DOI: 10.1177/16094069231205789.]
51. 32. Olwig, Kenneth R. 2016. The Right Rights to the Right Landscape? In The Right to Landscape Contesting Landscape and Human Rights, edited by Shelley Egoz, Jala Makhzoumi, and Gloria Pungetti, 1st ed., 39-50. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315237350 [DOI:10.4324/9781315237350.]
52. 33. Olwig, Kenneth R., and Don Mitchell. 2007. Justice, Power and the Political Landscape: From American Space to the European Landscape Convention. Landscape Research 32 (5): 525-31. https://doi.org/10.1080/01426390701552688 [DOI:10.1080/01426390701552688.]
53. 34. Pajohande, Hadi, and Ali Pajohande. 2013. Review of Urban Geometry from the Perspective of Islamic Ethics and Law. Islamic Social Studies 19 (2): 187-216.
54. 35. Pierce, Joseph, Olivia R. Williams, and Deborah G. Martin. 2016. Rights in Places: An Analytical Extension of the Right to the City. Geoforum 70 (2016): 79-88. / https://doi.org/10.1016/j.geoforum.2016.02.006 [DOI:10.1016/j.geoforum.2016.02.006.]
55. 36. Political Implications of the Urban Landscape. 2011. EFLA Journal. European Federation of Landscape Architecture.
56. 37. Qalandarian Golkhatmi, Iman, and Mehdi Haghighatbin. 2015. The Application of Jurisprudence in the Realization of a Safe Urban Landscape. A Quarterly for Shi'a Studies 14 (55): 69-98.
57. 38. Shahbeik, Hossein, Mohammad Javad Heidari, and Mohammad Nazari Ferdosieh. 2021. The Role of the Prohibition of Detriment Rule in Preventing Conflicts of Interest in Implementaion of Environmental Protection Laws. Journal of Islamic Jurisprudence and Law 14 (2): 141-155.
58. 39. Strecker, Amy. 2018. Landscape Protection in International Law. Santander Art and Culture Law Review 2 (5): 296-99. [DOI:10.1093/oso/9780198826248.001.0001]
59. 40. The Constitution of the Islamic Republic of Iran. 1989. Islamic Republic of Iran.
60. 41. The Universal Declaration of Human Rights. 1948. https://doi.org/10.1017/S0031819117000274 [DOI:10.1017/S0031819117000274.]
61. 42. Toghroljerdi, Seyed Majid Hashemi. 2015. Assessment and Criticism of the Decisions of the Supreme Council for Urbanism and Architecture about Islamic Identity of Urbanism and Iranian Architecture. Journal of Researches in Islamic Architecture 4 (12): 22-41.
62. 43. Waldron, Jeremy. 2017. The Philosophy of Human Rights. Edited by Gerhard Ernst and Jan-Christoph Heilinger. NBER Working Papers. Berlin/Boston Library: De Gruyter. http://library.oapen.org/handle/20.500.12657/31638.
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به مجله پژوهش های معماری اسلامی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 | Journal of Researches in Islamic Architecture

Designed & Developed by : Yektaweb