آشنایی با تاریخچه­ی متروی تهران

  از هنگامی که اولین قطار شهری در سال 1863 میلادی در لندن به کار افتاد تا زمان حاضر که اکثر شهرهای مهم دنیا دارای شبکه­های مترو و قطارهای سریع السیر بین شهری هستند حدود 142 سال می­گذرد .

  اولین قطار مترو به یک موتور بخار مجهز بود که سوخت آن از ذغال سنگ تامین می­شد و دود ناشی از این سوخت ، تونل­های مترو را آلوده می­ساخت و از طریق لوله­هایی مثل لوله بخاری به خارج هدایت می­شد.

  سابقه بحث و گفتگو درباره احداث قطار شهری در تهران به 110 سال قبل باز می ­ گردد. تاسیس تراموای شهری از جمله نکات پیش بینی شده در امتیاز نامه ­ ای بود که بارون ژولیوس دو رویتر در عهد ناصرالدین شاه روی کاغذ آورد .

  اولین طرح شبیه به متروی امروزی که برای تهران طراحی و اجرا شد ، طرح واگن اسبی بود که از حرم حضرت عبدالعظیم تا میدان حُر امروزی کشیده شده و تا سال 1310 نیز دایر بود .

  در مهرماه 1353 مطالعات مربوط به حل مشکلات ترافیک متروی تهران توسط شرکت­های مشاور خارجی از جمله سوفرتو منتج به پیشنهاد سیستم اتوبان مترو ( با 7 خط ) گردید. بر اساس این مطالعات، احداث مترو به عنوان اساسی­ترین راه حل بهبود ترافیک تعیین گردید.

  شرکت­های فرانسوی از سال 1356 عملیات اجرایی احداث خط 1 مترو را در اراضی شمال تهران (بزرگراه شهید حقانی کنونی ) آغاز نمودند .بخشی از وظایف شرکت­ها به عنوان مهندسین مشاور راه­آهن شهری تهران و حومه به شرح زیر بوده است :

  کلیه مطالعات فنی شامل عملیات نقشه برداری و شناسایی زمین ، تهیه پرونده­های توصیفی و کاربرد و مشخصات فنی و نقشه­های اجرایی و تدارک انعقاد قرارداد با پیمانکاران و نظارت بر عملیات ساختمانی ، نظارت بر ساخت و نصب تجهیزات ثابت و وسایل محرکه ، تهیه آیین نامه­ها و برنامه­های بهره ­ برداری و آموزش کادر ایرانی ...

  عملیات اجرایی مترو تا آذر 59 نیز ادامه یافت ولی در این زمان و درپی جریانات انقلاب نمایندگان شرکت­های خارجی ایران را ترک نمودند و در اواخر سال 60 هیئت وزیران توقف کامل طرح توسط مشاوران خارجی را اعلام نمود.

  در سال 63 پس از ارائه گزارشی از طرف جمعی از کارشناسان توانمند و مستعد ایرانی در خصوص لزوم احداث مترو، در فروردین ماه 64 هیئت وزیران اجرای طرح متروی تهران را تصویب وفعالیت­های مترو مجددا در تهران آغاز شد.

  برنامه اول مترو : شامل احداث خط 1 ( میرداماد - حرم مطهر ) خط 2 ( دردشت - صادقیه ) و مسیر برون شهری خط 5 ( تهران - گلشهر ) جمعا به طول 90 کیلومتر با 52 ایستگاه می­باشد.

  فعالیت­های اجرایی این برنامه از سال 1366 با عقد مشارکت مدنی با سیستم بانکی آغاز گردید . در حال حاضر 72 کیلومتر از این خطوط با 36 ایستگاه در حال بهره­برداری است و تا پایان سال 84 باقیمانده خطوط برنامه اول نیز به بهره­برداری خواهد رسید و بدین ترتیب تهران مقام نوزدهم را در سطح شهرهای صاحب مترو در جهان بدست خواهدآورد.

  برنامه دوم مترو : این برنامه شامل طرح توسعه خط 1 از ایستگاه میرداماد تا میدان تجریش ، احداث خط 3 از منطقه اُزگُل تا شهرک ولی عصر در جنوب غرب تهران ، احداث خط 4 از میدان شهید کلاهدوز تا شهرک اکباتان و طرح توسعه خط 2 از دردشت تا پارک جنگلی سرخه حصار می­باشد .

  ساخت و بهره­برداری از خطوط مترو در برنامه دوم از سال 84 شروع و تا سال 1390 ادامه خواهد یافت . با اتمام برنامه دوم طول احداث خطوط مترو به 2/164 کیلومتر و 121 ایستگاه خواهد رسید و در حدود 3 میلیون از سفرهای شهر تهران به وسیله مترو انجام خواهد شد .

  سال 1350
شروع مطالعات اجتماعی ، اقتصادی و ترافیکی شهر تهران وپیش بینی تغییرات آن برای سال 1370توسط شرکت­های سوفرتو و RATP

  سال 1353
ارایه گزارش نهایی و انتخاب سیستم مختلط (سیستم مختلط شامل یک شبکه خیابانی با یک کمربندی در پیرامون منطقه مرکزی و دو بزرگراه برای نواحی تازه ساز شهری و یک شبکه مترو با 7 خط که به وسیله شبکه اتوبوس رانی و تاکسی­رانی تکمیل می­شد) .

  سال 1354

  تصویب قانون تاسیس شرکت راه آهن شهری تهران و حومه (مترو)

  سال 1356
شروع عملیات اجرایی.

  سال های 65-1359
توقف کامل طرح به دلیل جنگ تحمیلی.

  سال 1374
عقد قرارداد برای خرید تجهیزات ثابت و متحرک خطوط 1 ، 2 و 5

  سال 1377
بهره­برداری از قطار سریع السیر تهران - کرج

  سال 1378
بهره­برداری از بخش غربی خط 2، از ایستگاه صادقیه (تهران) تا امام خمینی (ره) .

  سال 1380
بهره­برداری از نیمه شمالی خط یک، از ایستگاه میرداماد تا علی آباد
به طول 14.6 کیلومتر و 17 ایستگاه.

  سال 1381
* افتتاح و بهره برداری از پایانه و تعمیرگاه غرب خط 2 متروی تهران
* بهره­برداری از خط یک از ایستگاه علی­آباد تا حرم مطهر به طول 10.8 کیلومتر و 3 ایستگاه.

  سال 1382
بهره برداری از بخش شرقی خط 2، از ایستگاه امام خمینی (ره) تا بهارستان به طول 2 کیلومتر و 2 ایستگاه.

  سال 1383
* افتتاح و بهره برداری از ایستگاه ایران خودرو (خط 5)
* بهره­برداری از خط 5 از ایستگاه کرج تا گلشهر به طول 10کیلومتر.
سال 1384
* افتتاح و بهره­برداری از ایستگاه چیتگر (خط 5)
* افتتاح و بهره­برداری از ایستگاه باقرشهر (خط 1)
* افتتاح و بهره­برداری از پایانه فتح آباد

  غزاله طبرسی دانشجوی کارشناسی خط و سازه­های ریلی دانشکده مهندسی راه­آهن- دانشگاه علم و صنعت