1403 12 4 45 141

جایگاه حق به شهر در فقه امامیه The place of the right to the city in Islamic jurisprudence 1 1 حق به شهر از مفاهیمی است که در علم حقوق ابعاد روشنی ندارد و بیشتر مطالب نگاشته‌شده دربارۀ آن در حوزۀ علوم معماری و شهرسازی و علوم اجتماعی است. این مفهوم حتی در متون حقوقی در کشورهای غربی نیز مبهم است و حقوق‌دانان نتوانسته‌اند دربارۀ ابعاد آن نظر روشنی بیان کنند. بنابراین، لازم است مشروعیت و مفهوم و مصادیق این حق در فقه امامیه بررسی شوند. این پژوهش در پی پاسخ‌گویی به این سؤال است که روش‌های موجه‌سازی حق به شهر در فقه امامیه شامل چه مواردی است؟ در متون حقوقی کشورهای غربی، حق به شهر به‌گونه‌ای معرفی شده است که عناصری مانند مشارکت، عدالت، برخورداری از امکانات و استانداردهای زندگی دارد. هرچند نمی‌توان تعریفی از حق به شهر در فقه امامیه بیان کرد، اما با بررسی متون فقهی می‌توان آثاری از تمایز میان شهر و روستا یا آبادی یافت. مشروعیت حق به شهر در فقه امامیه را می‌توان از طریق بیان شارع و لسان دلیل و با بررسی آیاتی چون 61 و 126 بقره، 35 ابراهیم، 2 بلد و 87 یونس اثبات کرد. در غالب این آیات، بر عامل تخصیص فضا به شهروندان تأکید شده و در برخی روایات نیز مشروعیت حق جمعی به شهر به‌صورت غیر مصرح اثبات شده است. 2 The right to the city is one of the concepts that has no clear dimensions and the papers written about it are mostly in architecture, urban planning, and social sciences. This concept is ambiguous even in the legal texts of Western countries, and jurists have not been able to express a clear opinion about its dimensions. Accordingly, this study seeks to answer the question that what is the concept, nature, and examples of the right to the city in Islamic jurisprudence. The nature of this right is a mixture of the rights of the first to the fourth generation and accordingly, it contains numerous and sometimes conflicting examples. It is noteworthy that this right has been considered in international documents, but because other rights do not have the support and guarantee of legal implementation, and as a result, it is included in the list of rights that are known as positive rights and seeks to impose duties and obligations on governments that Naturally, it has not been welcomed by them either. Ambiguity in the concept, content, and examples of this right along with the lack of guarantee of proper implementation shows that simply proposing multiple rights cannot help humanity to achieve its rights and as a result, mankind is still struggling in the abyss of chaos and injustice. This ambiguity in the laws of Western countries and the ambiguity of its concept in the laws of Iran makes it mandatory to refer to jurisprudential sources to understand its concept. We can see that this right has no background in classical and modern jurisprudence texts by referring to Imami jurisprudence. So, to understand its meaning, you should look for dictionaries. By checking the dictionaries, three words Misr, Medina, and Balad can be considered synonyms of Farsi city. Based on this, to justify the right to the city from among different methods, the method of lawful expression (the language of reason) was taken into consideration and these three words were searched in the Holy Quran and hadiths, and in total several verses such as verses 61 and 126 of Al-Baqarah, 35 of Ibrahim, 2 Balad and 87 Yunus and several narrations were found in this context, all of which in some ways have been able to prove the legitimacy of the right to the city and some of its examples, such as the possession of material and spiritual facilities and the existence of social life in the city. Regarding other examples of this right, one can also refer to the general or special custom and obtain numerous examples. 1 21 2023/06/16 1402/3/26 2024/11/11 1403/8/21 محدثه معینی فر Mohaddeseh Moeinifar گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران. ایران moeinifar@isr.ikiu.ac.ir Right to the city Islamic jurisprudence Quran narrations حق به شهر فقه امامیه قرآن روایات صاحبان حق 1. Abu al-Futuh Razi, Hossein ibin Ali. 1408. Ruz al-Jinnan and Ruh in Tafsir al-Qur’an. Mashhad: Islamic Research Foundation.##2. Abu Habib, Saadi. 1408. Al-Qamoos al-Fiqhi. Damascus: Dar al-Fekr.##3. Akhund Khorasani, Mohammad Kazem. 1406. Hashiyah al-Makasab. Tehran: Ministry of Islamic Guidance.##4. Al-Ḥurr al-ʿĀmilī, Muhammad bin Hasan No date. Al-Wasāʾil al-Shi’a. Qom: Al-Bayt Institute.##5. Al-Kulaynī, Muḥammad ibn Yaʿqūb 1407. Al-Kāfī. Tehran: Dar al-kutub al-Islamiyah.##6. Amadi, Abdul Wahid bin Muhammad. 1410. Ghurar al-Hakm and Durar al-Kalam. Qom: Dar al-Kitab al-Islami.##7. Ameli, Ali ibin Hossein. 1413. Al-Awajiz fi Tafsir al-Qur’an al-Aziz. Qom: Dar Al-Qur’an Al-Karim.##8. Ameli, Ibrahim. 1360. Tafsir Ameli. Tehran: Sadouq.##9. Ameli, Seyyed Mohammad. 1410. Madark al-ahkam. Qom: Aal Al-Bayt Institute.##10. Ansari, Morteza. 1420. Al Makasab. Qom: Islamic Thought Forum.##11. Bahrani, Kamaluddin. 1375. The narration of Nahj al-Balaghah by Ibn Meytham. Translated by Mohammad Sadegh Aref and others. Mashhad: Islamic Research Foundation.##12. Bahrani, Seyyed Hashem. 1416. Al-Burhan in Tafsir al-Qur’an. Tehran: Besat Foundation.##13. Bahrul Uloom, Seyyed Mohammad. 1403. Bulghatu al-Faqih. Tehran: Maktabah Al-Sadegh.##14. Balaghi Najafi, Mohammad Javad. 1420. Al-Rahman fi Tafsir al-Qur’an. Qom: Besat Foundation.##15. Balaghi, Seyyed Abdul Hojat. 2016. Hajja al-Tafasir and Balag al-eksir. Qom: Hekmat.##16. Fadlullah, Seyyed Mohammad Hossein 1419. Tafsir men wahi Qur’an. Beirut: Dar al-Mulk.##17. Faizi Dakani, Abolfazl. 1417. Swat al-ilham fi Tafsir al-Qur’an. Qom: Dar al-Manar.##18. Feiz Kashani, Molla Mohsen. 1415. Tafsir al-Safi. Tehran: Sadr.##19. Feiz Kashani, Molla Mohsen. 1418. Al-Asfi fi Tafsir al-Qur’an. Qom: Islamic##20. Ferdinan, Qoutel. 1390. Al-Munjad fi Al-Lughe and Al-Alam. Tehran: Khorsandi.##21. Fernandes, Edesio. 2007. “Constructing the right to the city in Brazil”. Social & Legal Studies, Vol. 16, No. 2, 201-220. ##22. Gonabadi, Sultan Mohammad. 1408. Tafsir Bayan al-Saadah fi maghamat al-ebadah. Beirut: Al-Alami Institute for Press.##23. Gott, Gil. 2016. Race, right to the city and rescaled constitutionalism. Charleston Law Review, Vol. 10, No. 2, 195-214.##24. Hosseini Hamdani, Seyyed Mohammad Hossein. 1404. Anvar darshan. Tehran: Lotfi.##25. Hosseini Jarjani, Seyyed Amir Abol Fattouh. 1404. Ayatu al-Ahkam. Tehran: Navid.##26. Hosseini Shah Abdul Azimi, Hossein bin Ahmad. 1363. Tafsir al-asnaashari. Tehran: Miqat.##27. Hosseini Shirazi, Seyyed Mohammad. 1423. Tabien Qur’an. Beirut: Darul Uloom.##28. Hosseini Shirazi, Seyyed Mohammad. 1424. Taghrib al-Qur’an ela Al-Azhan. Beirut: Darul Uloom.##29. Ibrahim, Mustafa, and others. 1429. Al-Mujajm al-Wasit. Istanbul: Dar al-Dawa.##30. Jurjani, Hossein bin Ali. 1377. Jala-ul-Azhan and Jala-e-Ahzan. Tehran: University of Tehran.##31. Karaki, Ali ibin Hossein. 1408. Jami al-Maqasid fi Sharh al-Qawaed. Qom: Aal Al-Bayt.##32. Karami Huwazi, Mohammad. 1402. Al-Tafseer Le-ketab Allah Al-Munir. Qom: Ilmia.##33. Kashani, Mohammad ibn Morteza. 1410. Tafsir al-Moein. Qom: Ayatollah Marashi Najafi Library.##34. Kashani, Mullah Fethullah. 1336. Tafsir menhaj al-sadiqin fi ilzam al-Mukhalefin. Tehran: Elmi.##35. Kashani, Mullah Fethullah. 1423. Zebde al-Tafasir. Qom: Islamic Education Foundation.##36. Kashfi Sabzevari, Hossein ibin Ali. 1369. Mawaheb alaueh. Tehran: Iqbal.##37. kheyroddin R, Dalaei Milan E. 2016. Iranian civil rights system in the light of Islamic laws and regulations (Explanation the pattern of the interaction between public and private rights). Intenational Journal of Urban and Rural Management; 15 (43) :31-50.##38. kheyroddin R, Dalaei Milan E. 2017. Neighbourhood rights in the context of the geomorphological limitations of rural settlements (Case study: Oraman Takht village). JHRE. 36(157), 131-148. ##39. kheyroddin R, et al. 2017. Balancing between property right and public interests in urban regeneration measures (from interests conflict to legal balance). Journal of Researches in Islamic Architecture; 4 (4) :22-39##40. Majlisi, Mohammad Baqir. 1403. Bihar al-Anwar al-Jama’ah Ledurar Akhbar al-aemah al-Athar. Research by Ali Akbar Ghaffari. Beirut: Al-Wafa Institute.##41. Makarem Shirazi, Nasser. 1374. Tafsir nemuneh. Tehran: Dar al-Kitab al-Islamiya.##42. Makarem Shirazi, Nasser. 1421. Al-Amthal fi Tafsir ketab Allah Al-Munzil. Qom: Imam Ali Ibn Abi Talib madresah.##43. Marle, Karen Van. 2015. “Henri lefebvre, spatial politics, everyday life and the right to the city”. Griffith Law Review, Vol. 24, No.2, 335-338.##44. Mirza Khosravani, Ali Reza. 1390. Tafsir Khosravani. Tehran: Islamiah.##45. Moghri Fiyoumi, Ahmad ibin Muhammad. 1414. Al-Mesbah Al-Munir fi Gharib al-Sharh al-Kabeer by Al-Rafai. Qom: Dar Al-Hijra.##46. Mousavi Khoei, Seyyed Abulqasem. No date. Misbah Al-Fiqahah fi Al-Muamelat. Mohammad Ali Tawhidi. Qom: dawari.##47. Mousavi Khomeini, Seyyed Ruhollah 1421. Al-Bey. Tehran: Imam Khomeini Editing and Publishing Institute.##48. Mughniyeh, Mohammad Javad. 1424. Tafsir al-Kashif. Tehran: Dar al-Kitab al-Islamiya.##49. Mughniyeh, Mohammad Javad. No date. Al-Tafsir al-Mubin. Qom: Besat Foundation.##50. Murwarid, Ali Asghar. 1410. Al-yanabiyyah Feqhiyyah. Beirut: Darultrath.##51. Mustafavi, Hassan 2008. Tafisr Rushan. Tehran: Book Publishing Center.##52. Naeini, Mohammad Hossein. 1418. Maniyatu al-Talib. Narrated by Musa Najafi Khansari. Qom: Islami.##53. Najafi Khomeini, Mohammad Javad. 2018. Tafsie Asan. Tehran: Islami.##54. Nouri, Hossein ibn Mohammad Taghi. 1366. Mustadrak al-Wasail and Mustanbet al-Masal. Beirut: Al-Al-Bayt Institute Le-ihiya al-Turath.##55. Pashazanos, Ahmed. 2018. Al-Mujajm al-Abast. Tehran: Madreseh.##56. Payandeh, Abolghasem. 2003. Nahj Al-Fasaha. Tehran: Donyay-e Danesh.##57. Qomi Mashhadhi, Mohammad ibn Mohammad Reza. 1368. Tafsir of Kanz al-Daqaq and Bahr al-Gharaib. Tehran: Ministry of Islamic Guidance.##58. Qomi, Ali ibin Ibrahim. 1367. Tafsir Qomi. Qom: Daral Kitab.##59. Qomi, bin Ali bin al-Hussein bin Musa bin Babawayh (Al-Shaykh al-Saduq). 1403. Al-Khisal. Research by Ali Akbar Ghafari, Qom: Jamia Modaresipn.##60. Reza, Ahmed. 1377. Mujam Matn Al-Lughah. Beirut: Dar Maktaba Al-Hayya.##61. Sabzevari Najafi, Muhammad bin Habib Elah. 1419. Irshad al-Azhan to Tafsir al-Qur’an. Beirut: Dar al-Taaruf Lelmatbuat.##62. Sadeghi Tehrani, Mohammad. 1365. Al-Furqan fi Tafsir al-Qur’an be-al-Qur’an. Qom: Islamic Culture.##63. Shabar, Seyyed Abdullah. 1412. Tafsir al-Qur’an al-karim. Beirut: Dar al-Balagha.##64. Shaibani, Muhammad bin Hassan. 1413. Nahj al-Bayan an kashfe Maani al-Qur’an. Tehran: Islamic Encyclopedia Foundation.##65. Sharif Lahiji, Mohammad Ibin Ali. 1373. Tafsir Sharif Lahiji. Tehran: Nasher Dad.##66. Szpak, Agnieszka. 2016. Right to the City as New Paradigm within the Concept of Human Security. Polish Political Science Yearbook, Vol. 45, 367-384.##67. Tabarsi, Fazl bin Hasan. 1372. Majma al-Bayan fi Tafsir al-Qur’an. Tehran: Nasser Khosrow.##68. Tabarsi, Fazl bin Hasan. 1377. Tafsir of Javame al-Jama. Tehran: University of Tehran and management of Qom seminary.##69. Tabatabaei, Seyyed Mohammad Hossein. 1417. Tafsir al-Mizan. Qom: Islami.##70. Taleghani, Seyyed Mahmoud. 1362. Partuvi az Qur’an. Tehran: Sahami Inetshar.##71. Tamimi Amadi, Abdul Wahid bin Muhammad. 1410. Gharar al-Hakam and. Darr al-Kalam. Qom: Dar al-Kitab al-Islami.##72. Tayeb, Seyyed Abdul Hossein. 1378. Atib al-Bayan fi Tafsir al-Qur’an. Tehran: Islam.##73. Translators. 1377. Tafsir Hedayat. Mashhad: Islamic Research Foundation.##74. Tusi, Muhammad bin Hassan. 1388. Al-Mabsut. Tehran: Al-Muktabeh Al-Mortazawieh Le-ihiya Asaar of Al-Jaafarieh.##75. Tusi, Muhammad bin Hassan. 1420. Al-Khalaf. Musharraf Mojtaba Iraqi. Qom: Islami.##76. Tusi, Muhammad bin Hassan. No date. Al-Tabyan fi Tafsir al-Qur’an. Beirut: Dar Ihya Al-Turath al-Arabi.##77. Zarobell, John .2014. Spatial politics, everyday life and the right to the city. Law Culture and the Humanities, Vol. 10, No. 3, 487-489.##1. آخوند خراسانی، محمدکاظم. 1406. حاشیه المکاسب. تهران: وزارت ارشاد اسلامی.##2. ابراهیم، مصطفی و آخرون. 1429. المعجم الوسیط. استانبول: دارالدعوه.##3. ابو الفتوح رازی، حسین بن علی. 1408. روض الجنان و روح فی تفسیر القرآن. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.##4. ابوحبیب ، سعدی. 1408. القاموس الفقهی. دمشق: دارالفکر.##5. انصاری، مرتضی. 1420. المکاسب. قم: مجمع الفکر اسلامی.##6. بحرالعلوم، سید محمد. 1403. بلغه الفقیه. تهران: مکتبه الصادق.##7. بحرانی ، سید هاشم. 1416. البرهان فی تفسیر القرآن. تهران: بنیاد بعثت.##8. بحرانی، کمال الدین. 1375. شرح نهج البلاغه ابن‌میثم. مترجم محمدصادق عارف و دیگران، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.##9. بلاغی، سید عبد الحجت. 1386. حجه التفاسیر و بلاغ الاکسیر. قم: حکمت.##10. بلاغی نجفی، محمد جواد. 1420. آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن. قم: بنیاد بعثت.##11. پاشازانوس، احمد. 1388. المعجم الابسط. تهران: مدرسه.##12. پاینده، ابوالقاسم. بی‌تا. نهج الفصاحه. تهران: دنیای دانش.##13. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (1410). غرر الحکم و درر الکلم‌. قم: دارالکتاب الإسلامی‌.##14. جرجانی، حسین بن علی. 1377. جلاء الاذهان و جلاء الاحزان. تهران: دانشگاه تهران.##15. حسینی جرجانی، سید امیر ابوالفتوح. 1404. آیات الاحکام. تهران: نوید.##16. حسینی شاه‌عبدالعظیمی، حسین بن احمد. 1363. تفسیر اثناعشری. تهران: میقات.##17. حسینی شیرازی ، سید محمد. 1423. تبیین القرآن. بیروت: دارالعلوم.##18. حسینی شیرازی، سید محمد. 1424. تقریب القرآن الی الاذهان. بیروت: دارالعلوم.##19. حسینی همدانی، سید محمد حسین. 1404. انوار درخشان. تهران: لطفی.##20. حر عاملی، محمد بن حسن (بی‌تا). وسائل الشیعه. قم: مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام.##21. خیرالدین ، رضا و دلایی میلان، ابراهیم. 1395. نظام حقوق شهرسازی ایران در پرتو قوانین و مقررات اسلامی (تبیین الگوی برهم‌کنش حقوق عمومی و خصوصی)، مدیریت شهری و روستایی، 43، 31-50.##22. خیرالدین، رضا و دیگران. 1395. تعادل بخشی بین حقوق مالکانه و منافع عمومی در اقدامات نوسازانه شهری (از تعارض منافع تا تعادل حقوق در قوانین سلب و تأمین حقوق مالکانه)، نشریه پژوهش‌های معماری اسلامی، 4 (4)، 22-41.##23. خیرالدین، رضا و دلایی میلان، ابراهیم. 1396. حقوق همسایگی در بستر محدودیت های ژئومورفولوژی سکونتگاه های روستایی: مورد پژوهی؛ روستای اورامان تخت از تعارضات قانونی تا توافقات عرفی، مسکن و محیط روستا، 157(36)، 131-148. ##24. رضا، احمد. 1377. معجم متن اللغه. بیروت: دار مکتبه الحیاه.##25. سبزواری نجفی، محمد بن حبیب‌اله. 1419. ارشاد الاذهان الی تفسیر القرآن. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.##26. شبر، سیدعبد الله. 1412. تفسیر القرآن الکریم. بیروت: دارالبلاغه للطباعه و النشر.##27. شریف لاهیجی، محمد بن علی. 1373. تفسیر شریف لاهیجی. تهران: نشر داد.##28. شیبانی، محمد بن حسن. 1413. نهج البیان عن کشف معانی القرآن. تهران: بنیاد دائره المعارف اسلامی.##29. صادقی تهرانی، محمد. 1365. الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن. قم: فرهنگ اسلامی.##30. طالقانی، سید محمود. 1362. پرتوی از قرآن. تهران: سهامی انتشار.##31. طباطبایی، سید محمد حسین. 1417. تفسیر المیزان. قم: اسلامی.##32. طبرسی، فضل بن حسن. 1377. تفسیر جوامع الجامع. تهران: دانشگاه تهران و مدیریت حوزه علمیه قم.##33. طبرسی، فضل بن حسن. 1372. مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصر خسرو.##34. طوسی، محمد بن حسن. بی‌تا. التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار احیاء التراث العربی.##35. طوسی، محمد بن حسن. 1420. الخلاف. مشرف مجتبی عراقی. قم: اسلامی.##36. طوسی، محمد بن حسن. 1388. المبسوط. تهران: المکتبه المرتضویه لاحیاء آثار الجعفریه.##37. طیب، سید عبد الحسین. 1378. اطیب البیان فی تفسیر القرآن. تهران: اسلام.##38. عاملی، ابراهیم. 1360. تفسیر عاملی. تهران: صدوق.##39. عاملی، سید محمد. 1410. مدارک الاحکام. قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.##40. عاملی، علی بن حسین. 1413. الوجیز فی تفسیر القرآن العزیز. قم: دار القرآن الکریم.##41. کاشانی، محمد بن مرتضی. 1410. تفسیر المعین. قم: کتابخانه آیت اله مرعشی نجفی.##42. کاشانی، ملا فتح اله. 1336. تفسیر منهج الصادقین فی الزام المخالفین. تهران: علمی.##43. کاشانی، ملا فتح اله. 1423. زبده التفاسیر. قم: بنیاد معارف اسلامی.##44. کاشفی سبزواری، حسین بن علی. 1369. مواهب علیه. تهران: اقبال.##45. کرکی، علی بن حسین. 1408. جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: آل البیت علیهم السلام. ##46. کرمی حویزی، محمد. 1402. التفسیر لکتاب الله المنیر. قم: علمیه.##47. کلینی، محمد بن یعقوب (1407). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیه.##48. گنابادی، سلطان محمد. 1408. تفسیر بیان السعاده فی مقامات العباده. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.##49. فردینان ، قوتل. 1390. المنجد فی اللغه و الاعلام. تهران: خرسندی.##50. فضل‌الله، سید محمدحسین 1419. تفسیر من وحی القرآن. بیروت: دار الملک للطباعه و النشر.##51. فیض کاشانی، ملا محسن. 1418. الاصفی فی تفسیر القرآن. قم: اسلامی.##52. فیض کاشانی، ملا محسن. 1415. تفسیر الصافی. تهران: الصدر.##53. فیضی دکنی، ابوالفضل. 1417. سواطع الالهام فی تفسیر القرآن. قم: دار المنار.##54. قمی، علی بن ابراهیم. 1367. تفسیر قمی. قم: دارالکتاب.##55. قمی، محمد بن علی بن حسین بن بابویه (صدوق). 1403. الخصال. تحقیق علی اکبر غفاری، قم: جامعه مدرسین.##56. قمی مشهدی، محمد بن محمدرضا. 1368. تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب. تهران: وزارت ارشاد اسلامی.##57. مترجمان. 1377. تفسیر هدایت. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.##58. مجلسی، محمد باقر. 1403. بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار. تحقیق علی اکبر غفاری. بیروت: مؤسسه الوفاء.##59. مروارید، علی اصغر. 1410. الینابیع الفقهیه. بیروت: دارالتراث.##60. مصطفوی، حسن. 1380. تفسیر روشن. تهران: مرکز نشر کتاب.##61. مقری فیومی، احمد بن محمد. 1414. المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی. قم: دار الهجره.##62. مغنیه، محمد جواد. 1424. تفسیر الکاشف. تهران: دار الکتب الاسلامیه.##63. مغنیه، محمدجواد. بی‌تا. التفسیر المبین. قم: بنیاد بعثت.##64. مکارم شیرازی، ناصر. 1421. الامثل فی تفسیر کتاب الله المنزل. قم: مدرسه امام علی ابن ابی الطالب.##65. مکارم شیرازی، ناصر. 1374. تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه.##66. موسوی خمینی، سید روح‌الله. 1421. البیع. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.##67. موسوی خویی، سید ابوالقاسم. بی‌تا. مصباح الفقاهه فی المعاملات. محمدعلی توحیدی. قم: داوری.##68. میرزا خسروانی، علی رضا. 1390. تفسیر خسروی. تهران: اسلامیه.##69. نائینی، محمدحسین. 1418. منیه الطالب. تقریر موسی نجفی خوانساری. قم: اسلامی.##70. نجفی خمینی، محمد جواد. 1398. تفسیر آسان. تهران: اسلامیه.##71. نوری، حسین بن محمدتقی. 1366. مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. بیروت: مؤسسه آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث. ##

ارزیابی مؤلفه‌های مؤثر در جذب حداکثری استفاده‌کنندگان از مسجد با رویکرد معماری پایدار در شهر کاشان Evaluation of effective components in the maximum attraction of mosque users with Sustainable architecture approach in Kashan city 1 1 مسجد در شهرسازی ایران در نقطۀ عطف طراحی شهری قرار داشته و همواره بخشی از ملزومات حیات جاری شهر قلمداد شده است. پایین بودن سطح مراجعۀ افراد به مساجد و همچنین بی‌توجهی به اصول معماری پایدار در راستای بهینه‌سازی مصرف منابع تجدیدناپذیر در طراحی مساجد در سال‌های اخیر، به‌عنوان مسائل اصلی این پژوهش مطرح ‌شده‌اند. بنابراین اهداف این پژوهش دستیابی به مؤلفه‌های جذب قشرهای مختلف جامعه به مسجد و نیز پیدا کردن راهکارهای معماری پایدار قابل‌استفاده در طراحی مساجد از دیدگاه مخاطبان و استفاده‌کنندگان از مسجد است. این پژوهش به روش تحلیلی-توصیفی انجام‌ شده و در آن از مطالعات میدانی (پرسشنامه) استفاده ‌شده است. جامعۀ آماری این پژوهش، اقشار مختلف ساکن در شهر کاشان و نیز دانشجویان و اساتید معماری بوده‌اند. این پژوهش به‌دنبال یافتن پاسخ برای دو سؤال اصلی است که چگونه می‌توان عناصری را که طی قرن‌ها در معماری مساجد شکل‌ گرفته‌اند به‌گونه‌ای نوین ارائه داد و هم‌زمان با حفظ ارزش‌های معماری شهر کاشان، در مسیر معماری پایدار حرکت کرد؟ و آیا می‌توان با ایجاد تنوع در کارکردهای مسجد، به‌نحوی‌ که خللی در انتقال مفاهیم معنوی به مخاطب به وجود نیاید، موجب جذب افراد به حضور بیشتر در مسجد شد؟ مؤلفه‌های تأثیرگذار بر طراحی مسجد در قالب سؤالات پرسشنامه‌ای بین 384 نفر توزیع و سپس داده‌ها مورد بررسی قرار گرفتند. برای تجزیه‌وتحلیل آماری از نرم‌افزار آماری 22SPSS استفاده شد. نتایج تحقیق نشان دادند که مؤلفه‌های پایداری، کالبدی، کارکردی و روانی در جذب حداکثری استفاده‌کنندگان از مسجد با رویکرد معماری پایدار در شهر کاشان بسیار مؤثرند و ارتباط مستقیمی با طراحی مسجد با ویژگی‌های موردنظر در این پژوهش دارند. همچنین مشخص شد که زمینه‌گرایی و توجه به معماری غنی موجود در بناهای قدیمی کاشان از راهکارهای مناسب جهت حرکت در مسیر مسجد پایدار بوده است و تنوع کارکردی مسجد و تلفیق آن با کاربری‌های عمومی، در جذب افراد به مسجد مؤثر است. 2 The mosque has historically served as a cornerstone of urban design in Iranian cities, seamlessly integrating with the evolving needs of urban life. However, declining mosque attendance and a lack of emphasis on sustainable architecture in recent decades have raised critical concerns, forming the central focus of this study. This research aims to identify the key factors that enhance mosque accessibility for diverse social groups while proposing sustainable architectural solutions tailored to contemporary user expectations. Combining analytical-descriptive methods with field studies (questionnaire-based), the study engaged Kashan residents from various socioeconomic backgrounds, alongside architecture students and professors, as its statistical population. The study addresses two primary questions: (1) How can traditional mosque architecture, refined over centuries, be innovatively adapted to align with sustainable principles while preserving Kashan’s architectural identity? (2) Can functional diversification of mosques—such as integrating public amenities—increase community engagement without undermining their spiritual essence? A questionnaire evaluating design parameters was distributed to 384 participants, with collected data systematically analyzed. Findings reveal that sustainability, alongside physical, functional, and psychological components, significantly influences mosque attendance. Contextual design strategies rooted in Kashan’s architectural heritage emerged as a sustainable pathway, while multifunctional spaces proved effective in attracting broader demographics without compromising the mosque’s spiritual core. These insights offer practical guidelines for designing mosques that balance cultural preservation, sustainability, and societal relevance. 22 36 2023/06/162024/01/15 1402/10/25 2024/11/112024/11/17 1403/8/27 ژاله عاملی Zhaleh Ameli دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. ایران zhaleh_ameli@yahoo.com ساناز لیتکوهی Sanaz Litkouhi دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. ایران slitkouhi@pnu.ac.ir Sustainable architecture Mosque Attracting users Kashan معماری پایدار مسجد جذب استفاده‌کنندگان کاشان 1. Altman، Irwin. 2003. The environment and social behavior: privacy, personal speace, territory croeding. Translation: Ali Namazian. Tehran: Shahid Beheshti University Press.##2. Ataei Hamedani, Mohammad Reza, Mehdi Hamzeh nejad and Abdul Hamid noghrehkar. 2013. A Study about the Location of Mosques in Medina during the Era of Prophet Mohammad (PBUH). Bagh Nazar 8(16): 3-18.##3. Basouli, Mahdi & derakhsh، Saeideh.2022. Investigating the needs of disabled pilgrims in religious places (case study: Motahar Razavi Shrine). Journal of Razavi Culture. 9(35): 37-61.##4. Bentley, I. et al. 1985. Responsive environments: A manual for designers. London.##5. Chahoshi Saravi, Seyedah Fatemeh and Jalali Motahari, Setareh Al-Sadat, 2015. Investigating the place of culture and human needs in the native architecture of Tabaristan with the approach of social sustainability. International Conference on Architectural Engineering and Urban Planning. Tehran. Permanent Secretariat of the Conference.##6. Chehel mardan, Narges and Hood, Seyedeh Del Afrooz. 2024. Studying the design of mosques of the Safavid period with a sustainable architecture approach, the case example of the Shah Mosque. 3rd International Conference on Architecture, Civil Engineering, Urban Development, Environment and Horizons of Islamic Art in the Second Step Statement of the Revolution Tabriz Islamic Art University. 07 March. 2024.##7. Danesh pajouh, Maryam and Mahmoudi, Mehrnoosh. 2007. Designing the neighborhood mosque with a sustainable architecture approach. Imran conference. Tabriz.##8. Daneshpour, Seyyed-Abdolhadi and Charkhchian, Maryam. 2007. Public Spaces and Effective Features on Public Life. Bagh-e Nazar 4(7): 19-28.##9. Essawy, S. Kamel, B. & Samir, M. 2014. Sacred Buildings and Brain Performance: The Effect of Sultan Hasan Mosque on Brain Waves of its Users. Creative Space. 1(2), 125–143.##10. Falamaki, Mohammad Mansour. 2006. The formation of architecture in the experiences of Iran and the West. Tehran: Faza.##11. Ghobadian, Vahid. 1994. Sustainable Traditional Buildings of Iran: A Climatic Analysis. Tehran: University of Tehran press.##12. Ghoreyshi, Elham and Nejad Ebrahimi, Ahad, 2012. Relaxation in Iranian-Islamic architecture case study: Maqsodieh historical complex of Tabriz. The second national conference of Islamic architecture and urban planning. Tabriz.##13. Golabchi, Mahmoud, Faraji, Amir. 2009. Design-build project delivery: managing the building process from proposal through construction. Tehran: Tehran University Press. ##14. Hamzenejad, Mahdi and Arabi, Maedeh, 2013. Investigating Iranian Islamic authenticity in contemporary modern mosques, a case study: the design of Chaharrah valie-asr Mosque in Tehran. Iranian Islamic City Studies 15: 42-61.##15. Karipour, Fatemeh and Shahroudi, Abbas Ali. 2013. The principles and criteria of designing architectural spaces based on the findings of brain and neuroscience. National Architecture Conference. Modern urban construction and development. Tabriz. ##16. Lang, John. 2015. Creating Architectural Theory: The Role of the Behavioral Sciences in Environmental Design. Translation: Alireza Einifar. Tehran: Tehran University Press.##17. Mahdavinejad, Mohammad Javad and Mashayekhi, Mohammad. 2019. Principles of the Socio-Cultural Mosque Design Based on Socio-Cultural Approach. Armanshahr, 3(5), 65-78. ##18. Mahmoudi, Mahnaz and Mofidi, Majid. 2008. Finding Records of Wind Catchers in Order to Demonstrate of Its Iranian Identity. Hoviateshahr. 2(2): 25-34.##19. Mirza Hossein Al-Nuri al-Tabarsi. Mustardak al-Wasail and Mustabt al-Masal. 14 A.H. Qom: Al-Albayt Institute (AS).##20. Naghizadeh, Mohammad. 2019. The position of the mosque in urban design. Mahe honar 179: 20-38.##21. Naghizadeh, Mohammad. 2013. Analysis and design of urban space (basics, definitions, criteria and methods). Tehran: Academic Jihad Publications.##22. Nathan S. Lewis, Daniel G. Nocera. 2007. Powering the planet: Chemical challenges in solar energy utilization. National academy of science of the united state of America. 104(50):20142.##23. Nemati, Mohammad and Shahlaei, Alireza. 2014. Analytic Study of Mosques Architecture in “Shabistani” and “FourIwan” Patterns (Case Study: the Great Mosque of Isfahan). Hoviate Shahr. 9(22). 75-86.##24. Pakzad, Jahanshah.2005. Guide to space design in Iran. Tehran: Ministry of Housing and Urban Development, Urban Development and Architecture Deputy.##25. Pirnia, Mohammad Karim and Memarian, Gholamhossein. 2005. Climate analysis of the Traditional Iranian buildings. Tehran: Iran University of Science and Technology press.##26. Pirnia, Mohammad Karim. 2013. Iranian Islamic architecture. Tehran: Soroush Danesh.##27. Rafiyan, Mojtaba and Khodaei, Zahra. 2010. The Study of Determining Indices and Criteria of Citizen's Satisfaction with Urban Public Spaces. Rahbord, 18(53): 227-248.##28. Salehinia, Majid. 2013. Environmental psychology course booklet for master's degree in Isfahan.Tehran: University of Arts.##29. Sayadi, Ehsan and Madahi, Seyyed Mahdi. 2013. Sustainable architecture book. Tehran: Lotus.##30. Setayeshzadeh, Ahmadreza.et al. 2019. Feasibility of the emergence of eclectic architecture influenced by the traditional climate architecture of Iran and the green architecture of the West. Shabak 6(5): 181-194.##31. Seyyedi, Mohammad Sadegh. et al. 2022. Analyzing the factors affecting the architectural design of contemporary mosques with the approach of meeting present and future needs. National Architecture Conference. Construction. Tabriz.##32. Shaygan, Fariba. 2015. The role of the socio-cultural performance of mosques in the social prevention of youth crimes. Journal of social order 8(3). 25-50.##33. Tokhmgarzadeh, Mohammadreza .2011. The effect of wind in architecture and the use of wind deflectors. South Khorasan Building System Engineering Organization.##34. Torabpour, Atefeh and Bahmani Chahestani, Amir. 2019. Examining the types of green architecture in the world and its implementation in the current era. International Conference on New Findings of Civil Engineering and Construction Industry of Iran. Tehran.##35. Tourani, AhmadReza. 2013. Theories in third millennium architecture. Tehran: AvvaloAkhaar publications. ##36. Varmaghani, Hosna. 2022. An Analytical approach to the invitation quality of contemporary mosques (Case study: mosques of Tehran). Journal of Researches in Islamic Architecture 9(1): 123-143.##37. Zargar, Akbar and Nadimi, Hamid and Mokhtarshahi, Rafouneh. 2007. Mosque Architecture Guide. Tehran: Did Publications.##1. آلتمن، ایروین. 1382. محیط و رفتار اجتماعی. ترجمه: علی نمازیان. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی. ##2. باصولی، مهدی و درخش، سعیده.1400. بررسی نیازهای زائران معلول در اماکن مذهبی (مطالعه موردی: حرم مطهر رضوی). فصلنامه فرهنگ رضوی9(35): 37 -61.##3. بنتلی، ایان و آلکک، آلن و مورین، پال و مک‌گلین، سو و اسمیت، گراهام.1382. محیط‌های پاسخده. ترجمه: مصطفی بهزادفر. تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت.##4. پاکزاد، جهانشاه.1384. راهنمای طراحی فضایی در ایران، تهران: وزارت مسکن و شهرسازی معاونت شهرسازی و معماری. ##5. پیرنیا، محمد کریم.۱۳71. آشنایی با معماری اسلامی ایران. تهران: دانشگاه علم و صنعت.##6. پیرنیا، محمد کریم و معماریان، غلامحسین .1384. سبک‌شناسی معماری ایرانی. تهران: سروش دانش.##7. ترابپور، عاطفه و بهمنی چاهستانی، امیر.1399. بررسی انواع معماری سبز در جهان و پیاده‌سازی آن در عصر کنونی. چهارمین مجمع توسعه فناوری و کنفرانس بین‌المللی یافته‌های نوین عمران معماری و صنعت ساختمان ایران. تهران.##8. تورانی، احمدرضا.1393. مبانی نظری در معماری هزاره سوم. تهران: انتشارات اول و آخر. ##9. تخمگرزاده، محمدرضا.1390. تأثیر باد در معماری و کاربرد بادگیر. فصل‌نامه تخصصی سازمان نظام‌مهندسی ساختمان خراسان جنوبی.##10. چاهوشی ساروی، سیده فاطمه و جلالی مطهری، ستاره السادات.1395. بررسی جایگاه فرهنگ و نیازهای انسان در معماری بومی تبرستان با رویکرد پایداری اجتماعی. کنفرانس بین المللی مهندسی معماری و شهرسازی. تهران: دبیرخانه دائمی کنفرانس.##11. چهل مردان، نرگس و هود، سیده دل افروز.1403. بررسی طراحی مساجد دوره صفوی با رویکرد معماری پایدار نمونه موردی مسجد شاه. سومین همایش بین المللی معماری، عمران، شهرسازی، محیط‌زیست و افق هنر اسلامی در گام دوم بیانیه انقلاب. دانشگاه هنر اسلامی تبریز. 17 اسفند.##12. حمزه نژاد، مهدی و عربی، مائده.1393. بررسی اصالت اسلامی ایرانی در مساجد نوگرای معاصر مطالعه موردی: طرح مسجد چهارراه ولیعصر تهران، فصل‌نامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی 15: 42-61.##13. دانشپور، سید‌عبدالهادی و چرخچیان، مریم.1386. فضاهای عمومی و عوامل مؤثر بر حیات جمعی. تهران. باغ نظر 4(7): 19-28.##14. دانش پژوه، مریم و محمودی، مهرنوش.1397. طراحی مسجد محله با رویکرد معماری پایدار. کنفرانس عمران. معماری و شهرسازی کشورهای جهان اسلام. تبریز.##15. رفیعیان، مجتبی و خدایی، زهرا.1388. بررسی شاخص‌ها و معیارهای مؤثر بر رضایتمندی شهروندان از فضاهای عمومی شهری. تهران: فصلنامه راهبرد18(53): 227-248.##16. زرگر، اکبر و ندیمی، حمید و مختارشاهی، رافونه. 1386. راهنمای معماری مسجد، تهران: انتشارات دید.##17. ستایش زاده، احمدرضا و موسوی شاکر، سید هادی و بروایه، امید و کاظم زاده رائف، محمدعلی و میردریکوندی، صبا.1399. امکان‌سنجی پیدایش معماری التقاطی متأثر از معماری اقلیمی سنتی ایران و معماری سبز غرب. شباک 6(5): 181-194.##18. سیدی، سید محمدصادق و وفامهر، محسن و زنجانی زاده، هما.1400. واکاوی فاکتورهای مؤثر بر طراحی معماری مساجد معاصر با رویکرد رفع نیازهای حال و آینده. کنفرانس ملی معماری. عمران. شهرسازی و افق‌های هنر اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب. تبریز.##19. شایگان، فریبا.1395. نقش عملکرد فرهنگی-اجتماعی مساجد در پیشگیری اجتماعی از جرائم جوانان. تهران: انتظام اجتماعی 8(3): 25-50.##20. صالحی نیا، مجید.1392. جزوه درس روان‌شناسی محیط کارشناسی ارشد دانشگاه هنر اصفهان.##21. صیادی، سید احسان و مداحی، سید مهدی.1391. معماری پایدار. تهران: نشر لوتس.##22. عطایی همدانی، محمدرضا، مهدی حمزه نژاد و عبدالحمید نقره‌کار. 1390. بررسی و الگوشناسی مکان‌یابی مساجد عصر نبوی در مدینه. تهران: باغ نظر 8(16): 3-18.##23. فلامکی، محمد منصور.1385. شکل‌گیری معماری در تجارب ایران و غرب. نشر فضا. ##24. قبادیان، وحید.1373. بررسی اقلیمی ابنیه سنتی ایران. تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.##25. قریشی، الهام و نژاد ابراهیمی، احد.1392. آرامش بخشی در معماری ایرانی-اسلامی مطالعه موردی: مجموعه تاریخی مقصودیه تبریز. دومین همایش ملی معماری و شهرسازی اسلامی. تبریز.##26. کاری پور، فاطمه و شاهرودی، عباسعلی.1393. اصول و معیارهای طراحی فضاهای معماری بر مبنای یافته‌های علوم مغز و اعصاب. همایش ملی معماری. عمران و توسعه نوین شهری. تبریز. ##27. گلابچی، محمود و فرجی، امیر.1390. روش طرح و ساخت. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. چاپ دوم.##28. لنگ، جان.1395. آفرینش نظریه معماری، نقش علوم رفتاری در طراحی محیط. ترجمه: علیرضا عینی‌فر. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##29. مهدوی نژاد، محمدجواد و مشایخی، محمد.1389. بایسته‌های طراحی مسجد بر مبنای کارکردهای فرهنگی-اجتماعی. معماری و شهرسازی آرمان‌شهر3(5): 65-78.##30. محمودی، مهناز و مفیدی، مجید.1387. هویت ایرانی بادگیر و پیشینه یابی آن در معماری ایران. هویت شهر 2(2): 25-34.##31. میرزا حسین النوری الطبرسی. 14 ق. مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: موسسه آل‌البیت (ع).##32. نعمتی، محمد و شهلایی، علیرضا. 1394. تحول فضایی در معماری مسجد چهار ایوانی نسبت به مسجد شبستانی (مطالعه موردی: مسجد جامع اصفهان). هویت شهر9(22): 75-86.##33. نقی زاده، محمد. 1389. تحلیل و طراحی فضای شهری (مبانی، تعاریف، معیارها و شیوه‌ها). تهران: جهاد دانشگاهی.##34. نقی زاده، محمد.1392. جایگاه مسجد در طراحی شهری. ماهنامه کتاب ماه هنر 179: 20-38.##35. ورمقانی، حسنا.۱۴۰۰. رویکردی تحلیلی بر خصلت دعوتگری مساجد معاصر (بررسی موردی: مساجد تهران). پژوهش‌های معماری اسلامی ۹ (۱): ۱۴۳-۱۲۳. ##

نشانه‌شناسی و اصالت معنایی در آثار معماری: با نگاهی به یادمان‌های شهدای دانشگاه امام حسین علیه‌السلام و دانشگاه علوم تحقیقات پونک Semiotics and semantic authenticity in architectural works: Looking at the martyrs’ monuments 1 1 اصالت معنایی در آثاری معمارانه همچون یادمان‌های شهیدان دفاع مقدس، علاوه بر پیوند تاریخی میان ادوار مختلف، منجر به زنده‌ نگه ‌داشتن یاد شهدای جنگ تحمیلی برای آیندگان نیز می‌شود و هویت و تاریخ و فرهنگ ایران را به نمایش می‌گذارد. بر این اساس، یادمان‌های شهدا دارای نشانه‌هایی حامل معنا هستند. هدف پژوهش تبیین نشانه‌های نهفته در یادمان‌های شهدا مبتنی بر اصالت معنایی آن‌ها در معماری ایرانی است. سؤال پژوهش این است که از منظر نشانه‌شناسی، اصالت معنا در معماری یادمان‌های شهدای دانشگاه امام حسین علیه‌اسلام و دانشگاه علوم تحقیقات پونک چگونه است؟ پژوهش حاضر از روش تحقیق روش نشانه‌شناسی تحلیلی با شیوۀ جمع‌آوری اطلاعات به‌شیوۀ کتابخانه‌ای از اسناد مطروحه استفاده کرده است و برای مدون نمودن تحلیل‌های انجام‌شده، کلیات و ساختار یادمان‌های یادمان‌ شهدای گمنام در دانشگاه امام حسین علیه‌السلام و دانشگاه علوم تحقیقات پونک در پنج نظام محیطی، ساخت، دسترسی، کالبدی- عملکردی و منظر انجام گرفته است و مفاهیم نشانه‌های به‌کاررفته استخراج شدند. سپس با دسته‌بندی اولیه، مفاهیم نهفته در سطوح معنای صریح و ضمنی و نمادین بیان شدند. نتایج نشان داد که در یادمان‌های امام حسین علیه‌السلام و دانشگاه علوم تحقیقات پونک، نشانه‌شناسی و اصالت معنا در نظام‌ها و سطوح مطرح‌شده، مبتنی بر دیدگاه و فرهنگ و اعتقادات و باورهای معمار این دو یادمان بوده است تا ذات شهیدان و اصالت و پایداری آن‌ها در دفاع از میهن را از طریق عوامل ساختاری و کالبدی به هویت و فرهنگی ایرانی پیوند عمیق بزند و این پیوند و اسطوره ‌بودن شهدای ایران زمین را همراه با وجه جاودانگی آن‌ها در نظام‌های نشانه‌شناسی، از دسترسی که ورود به یادمان است و سپس با ورود به منظر و محیط پیرامون و در انتها حجم اصلی یادمان و کالبدش نشان دهد. به‌طورکلی، معماری یادمان‌های بررسی‌شده مبتنی بر وجوه معمارانه که در کالبد و فرم ساختاری آن‌ها بر اساس اصول معماری ایرانی- اسلامی نهفته است، موجب پیوستار معانی ضمنی از طریق مؤلفه‌های عینی شده‌اند و ازاین‌رو، می‌توانند نمادی از جعبۀ سفید معمارانه‌ای باشند که از عرفان و معنویت و پیوستار عمیق میان این دو مهم حکایت می‌کنند. 2 This study investigates how two Iranian martyrs’ memorials architecturally encode cultural memory and national identity. Analyzing the memorials at Imam Hossein University and Pounak Research Science University through semiotic methodology, we examine five design systems: environmental context, structural composition, circulation patterns, functionality, and landscape. The Imam Hossein memorial’s minimalist “white box” geometry evokes spiritual transcendence, while Pounak’s traditional techniques connect to Iran’s architectural heritage. Both successfully translate martyrdom concepts into spatial experiences through Islamic proportions, symbolic materials, and carefully designed pathways that guide commemorative rituals. Three key design syntheses emerge: blending historical principles with contemporary needs, materializing cultural values, and mediating between individual and collective memory. Findings reveal these memorials function as three-dimensional narratives where every architectural element carries layered meanings. They transform visitation into collective memory journeys while balancing spirituality with physical design. The study demonstrates how traditional Islamic design principles can address modern commemorative needs through innovative spatial storytelling. While limited to two case studies, the research provides architects with a framework evaluating the physical and cultural dimensions of memorial design. It shows how architecture can preserve complex historical narratives across generations through a culturally grounded spatial composition that resonates with contemporary audiences. The memorials’ success lies in their ability to maintain profound semantic depth while meeting modern functional requirements - offering valuable insights for designing meaningful commemorative spaces in culturally specific contexts worldwide. This work contributes to architectural theory by highlighting design strategies that sustain cultural continuity while innovatively addressing present-day commemorative needs. It positions architecture as a powerful medium for transmitting collective memory through carefully crafted spatial experiences rooted in, yet not constrained by, tradition. 37 54 2023/06/162024/01/152024/06/23 1403/4/3 2024/11/112024/11/172024/10/16 1403/7/25 فاطمه بوجاری Fatemeh Boujari گروه معماری، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران. ایران p.h.d.architecture91@gmail.com عبدالله ابراهیمی Abdollah Ebrahimi گروه معماری، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران. ایران Eb1526300@yahoo.com مهدی حمزه نژاد Mahdi Hamzenejad گروه معماری، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران. ایران hamzenejad@iust.ac.ir محمود تیموری Mahmoud Teimouri گروه معماری، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران. ایران mteimoury@gmail.com Meaning Semiotics of Meaning Martyrs’ Memorial Tehran معنا نشانه‌شناسی معنا یادمان شهدا شهر تهران. 1. Ahmadi, A. & Azad Ahmadi, M. 2023. A Study of the Comparative Architecture of the First and Second Pahlavi Periods from a Semiotic and Semantics Approach (Case Studies: The Museum of Ancient Iran and the Museum of Contemporary Art). honar va tamadon shargh 11(39): 5-26. ##2. Ahmadiyan Baghbaderani, S. 2019. A Study of Three Contemporary Works of Art with Social Content from a Semiological Point of View: Bagh-e Nazar 15 (69): 71-80. ##3. Alalfy, N. AlDen Ahmed Awf, A.M. Abdel Ghafar, A. 2019. Semiotics Approach as a Method to Analyze the Visual Language of Architecture (A Semiotics Analysis of the tomb of Khety -One of Rock-Cut Tombs of Beni Hasan Minya). Journal of Architecture, Arts, And Humanistic Sciences 4(17): 52-70.##4. El-Sharif, Ahmad. 2022. A Spatial-Semiotic Narrative of the Martyr"s Memorial Site in Amman. International Journal of Linguistics 14(2):75-110.##5. El-Sharif, Ahmad. 2021. Idealising Martyrdom and Jordanian Militarismnin the Martyr‟s Memorial in Amman: A Social Semiotic Approach. Social Semiotics. ##6. Khajeh-Saeed, F. Balilan Asl, L. & Sattarzadeh, D. 2021. The Typology of Contemporary Counter-Monumental Landscape with Peircean Semiotic Approach. Manzar 13(56): 42-53. ##7. Khazel, L. Tahmasbi, F. & Zirak, S. 2021. Sign – semantic of place in the story of Zal birth. ،Tafsir va tahlile motone zaban va adabiate farsi 13(48): 145-169. ##8. Masoudi Asl, B. Ali Farzin, A. & Barati. N. 2016. Public Preferences in Design of Martyrs' Memorials; Reviewing Social Success of Projects by Bonyad-e-Shahid Organization. Manzar 8(34): 118-124.##9. Mehrabani Golzar, M.R & Khamseh Ashari, A.A. 2016. War Memorial Landscape: From Realism to Metaphor. Manzar 8(34): 68-81.##10. Mirshahzadeh, SH. Eslami, SG. & Einifar. A. 2011. The Role of Borderline-Hybrid Space in Signifying Process: Evaluation of Interpretation Potentiality of the Space Employing Semiotic Approach. Hoviatshahr 9(5): 5-16. ##11. Moein, MB. Rasekhi, KP. 2015. The meaning as the lived experience. Tehran: Sokhan.##12. Momeni, K. 2021. A Descriptive Analytical Study of the Types of Symbol-Based and Concept-Based Monuments of Sacred Defense with Emphasis on the Transfer of Values and Memories of That Period to Future Generations. Negare 67: 209-227. ##13. Najafvand Drikvandi, M. Vasigh, B. 2019. A Comparative Study of the Holy Defense’s Signs and Symbols in Architecture and Visual Arts. Negare 14(50): 124-149. ##14. Nejad Ebrahimi, A. Gharehbeiglu, M. & Vafaei, SM. 2019. Effective factors on Communication and Semiotics in Architecture- case study: Kabood mosque in Tabriz. Javidan Khirad 15(34): 179-202. ##15. Panahi, S. 2018. Architecture and Spiritual Cinema. Tehran: asre-kankash##16. Razzaghi, M. & Laffafchi, M. 2024. Reading the interactions of architecture and nature in the Iranian cemetery garden from the perspective of semiotics based on the originality of meaning (Case example: Shah Nematullah Vali's Mausoleum Garden in Kerman). Journal of environmental sceince studies 9(34): 9034-9055. ##17. Saeedi, A. 2022. Meaning in memorials. Andishname memari dakheli 2(2): 47-68. ##18. sekhavat doust, N. & Alborzi, F. 2019. Reflection of semiotics ideas in the process of moving from space to place in the historical Complex of Qazvin Saad-al-saltaneh. Motaleate Shahri 22: 47-64. ##19. Senkane, O. Laganovska, K. 2023. VISUAL SEMIOTICS IN THE STUDY OF ART PHENOMENA: SYMBOL AND SYMPTOM, SOCIETY INTEGRATION 2: 366-377.##20. Spence, C. 2020. Senses of place: architectural design for the multisensory mind. Cognitive Research: Principles and Implications 5(1): 1-26.##21. Sumartojo, S.2016. Commemorative Atmospheres: Memorial Sites, Collective Events and the Experience of National Identity. Transactions of the Institute of British Geographersm 41(4): 541-553.##22. Toofan, S. Memari, H. Sattarzadeh, D. & Faramarzi Asl, M. 2022. The effect of components of the perceptual dimensions of the public on the architectural semantic quality of contemporary monuments. Andishe memari 6(12): 17-39. ##23. Torres-Martínez, S. 2018. Constructions as triads of form, function, and agency: An Agentive Cognitive Construction Grammar study of English modals. Cognitive Semantics 4(1): 1-38.##24. Turkaman, Z. Ansari, M. & Kiani, M. 2021. The Role of the Meaning Component in Associating the Meanings of Architectural Works as an Urban Symbol through the Opening Experiment of the Meaning of a Case Study: Contemporary Iranian Monuments (Pahlavi II to date). JGEOQ 11(44): 739-751.##1. احمدی، ادیب. آزاد احمدی، محمد.1402. بررسی تطبیقی معماری دوره پهلوی اول و دوم از منظر نشانه شناسی و معناشناسی. (مطالعات موردی موزه ایران باستان و موزه هنرهای معاصر). مجله هنر و متمدن شرق. 11(39): 5-22.##2. احمدیان باغبادرانی، صدیقه.1397. بررسی سه اثر هنری معاصر با محتوای اجتماعی از منظر نشانه شناسی با رویکرد سیر زایشی معنا. باغ نظر 15(69): 67-76.##3. پناهی، سیامک.1400. معماری و سینمای معناگرا. تهران: عصر کنکاش.##4. ترکمن، زهرا. انصاری، مجتبی. کیانی، مصطفی.1400. نقش مولفه معنا در در تداعی آثار معماری به عنوان سمبل شهری از طریق آزمون معنایی نمونه موردی: یادمان‌های معاصر ایران(پهلوی دوم تاکنون). فصلنامه جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای 11(4): 739-751.##5. حمه‌جانی، یوسف.1397. معناکاوی در معماری از منظر نشانه شناسی فرهنگی مطالعه موردی: ساختارهای معماری هورامان تخت کردستان ایران. رساله دکتری. دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، ایران.##6. خزل، لیلا. طهماسبی، فرهاد. زیرک، ساره.1400. نشانه - معنا شناسی مکان در داستان زادن زال. فصلنامه علمی تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی 13(48): 145-169.##7. خواجه سعید، فرناز. بلیلان اصل، لیدا. ستارزاده، داریوش.1400. گونه شناسی منظر یادمانی معاصر با رویکرد نشانه شناختی پیرس. نشریه منظر 13(56): 44-57. ##8. رزاقی،مهسا. لفافپی،مینو.1403. خوانش تعاملات معماری و طبیعت در باغ مزارایرانی از منظر نشنه شناسی بر پایه اصالت معنا(نمونه موردی آرامگاه شاه نعمت الله ولی در کرمان).مطالعات علوم زیست 9(3):9034-9055.##9. سخاوت دوست، نوشین. البرزی، فریبا.1398. بازتاب نقش نشانه‌شناسی در فرآیند گذر از فضا به مکان در مجموعه تاریخی سعدالسلطنه قزوین. فصلنامه مطالعات شهری 22: 47-64.##10. سعیدی، آذین.1401. معناپردازی در معماری. اندیشه معماری داخلی 2(2): 47-68.##11. مسعودی اصل، بهزاد.فرزین، احمدعلی. براتی، ناصر.1395. مردم‌پسندی در یادمان‌های شهید؛ارزیابی موفقیت اجتماعی طرح‌های بنیاد شهید. فصلنامه منظر 34: 118- 124.##12. طوفان، سحر. معماری، حسن. ستارزاده، داریوش. فرامرزی، مهسا.1400. تأثیر مؤلفه‌های تشکیل‌دهنده ابعاد ادراکی مخاطب بر کیفیت معنایی معماری یادمان‌های معاصر. دوفصلنامۀ اندیشۀ معماری 6(12):17-39.##13. گلزار، محمدرضا. خمسه عشری، علی اکبر.1395. منظر یادمانی جنگ. از واقع‌نمایی تا استعاره. فصلنامه منظر 34: 68- 81.##14. معین. مرتضی بابک. 1396.معنا به مثابه تجربه زیسته. تهران: سخن.##15. مومنی، کوروش.1400. مطالعه تحلیلی یادمان‌های نماد محور و مفهوم محور دفاع مقدس با تأکید بر انتقال ارزش‌ها و خاطرات آن دوران به نسل‌های بعد. فصلنامه نگره 67: 209-227.##16. میرشاه زاده،شروین. اسلامی، سیدغلامرضا. عینی فر، علیرضا.1390. نقش فضای مرزی – پیوندی، در فرایند آفرینش معنا. ارزیابی توان معنا آفرینی فضا به کمک رویکرد نشانه شناسی. فصلنامه هویت شهر5(9): 5-16.##17. نجفوند دریکوندی، محبت. وثیق، بهزاد.1398. تطبیق نماد و نشانه‌های دفاع مقدس در هنرهای تجسمی و معماری دفاع مقدس، نشریه علمی نگره14(50): 124-149.##18. نژاد ابرهیمی، احد. قره بگلو، مینو. وفایی، سید مسعود.1397. عوامل مؤثر بر ارتباط و نشانه‌شناسی در معماری، مطالعه موردی مسجدکبود تبریز. جاودیدان خرد 33: 306-283. ##

معناجویی در فرایند طراحی معماری The quest for spirituality and meaning in the architectural design process 1 1 عالمِ ظاهر و ماده از جهانِ باطن و معنا، اعتبار و کیفیت می‌یابد. پرسشِ از چیستی معنا و چگونگیِ تحقق آن در فضاهای معماری و در نتیجه ارتقاء کیفیتِ فضاهای زیست انسان، از دغدغه‌های مهم در معماری است؛ و هدف اصلی این مقاله، درکِ چگونگی کشف و عینیت‌بخشیِ این معانی در فرایند طراحی معماری است. بدین‌منظور، این پژوهش، یک صورت‌بندی از مسئلۀ «معنا» در طراحی معماری، در قالب ویژگی‌هایی در یک جدول ارائه نموده‌‌است؛ در ادامه خاستگاه معنا در طراحی معماری مورد بحث قرار گرفته‌‌است، سپس به‌ چگونگی کشف و تحقّق معنا و رویکرد‌های روش‌شناختی پرداخته‌‌است؛ و‌ پس از آن به روش‌ها، تکنیک‌ها و ابزارها، هم درجهتِ کشف و هم برای زمینه‌سازیِ تجلّی معانی اشاره‌ شده‌‌‌است.  یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که- بعد از خاستگاه اولیۀ معنا که ذات حق‌تعالی است و در رابطۀ طولی با آن- می‌توان به خاستگاه‌هایی ثانویه برای معنا اشاره‌کرد. دستۀ اول که معانیِ کلیِ مستقل از موقعیتِ طراحی می‌باشند، برخاسته‌ از شناخت و تعاریفِ طراح در حوزه‌های انسان، هستی و ارزش‌ها؛ و هم-چنین چگونگی و نحوۀ اندیشیدن طراح، به‌مثابه یک سامانه است‌(نظام فکری طراح)؛ و دستۀ دوم که معانیِ جزئی و موقعیت‌محور هستند، برخاسته ‌از ویژگی‌های مسئله و زمینۀ طرح‌(موقعیتِ طراحی) می‌باشند. این معانی جزئی نیز در ذیل معانیِ کلی ادراک می‌شوند و در این فرایند معناجویی، این اندیشۀ طراح است که مؤثرترین نقش را ایفا‌می‌کند. «استنطاقِ معنا»، «قاب‌بندی» و «تجلّی» به‌عنوان رویکردهای روش‌شناختی مطرح شده‌‌است. تجلّی معانی دارای مراتب، وجوه، و به‌صورت نسبی است.  رهیافتِ کلی در انجامِ این پژوهش کیفی است و برای درک ارتباط میان مفاهیم و تحلیل داده‌ها از راهبرد استدلال منطقی استفاده شده‌است. توجه به سطوح مختلف معناجویی و تبیینِ ارتباطاتِ بین این سطوح، مبنایی قوی‌تر را برای حرکت از حوزۀ نظر به عمل ایجادکرد؛ و استنتاج‌های منطقی، امکان شکل‌گیری یک مدل مفهومیِ کل‌نگر و یکپارچه از معناجویی در فرایند طراحی معماری را فراهم‌نمود. 2 The phenomenal world and matter derive their validity and quality from the inner world and spirituality (and meaning). The question of what spirituality and meaning are and how to realize them in architectural spaces, and as a result, improve the quality of human living spaces, is an essential concern in architecture. The main goal of this article is to understand how to discover and embody spirituality in the architectural design process. For this purpose, this paper has proposed a framework for understanding the issue of “spirituality and meaning” in architectural design. The framework is presented in the form of features in a table. In continuation the origin of spirituality in architectural design has been discussed; then, the ways of realizing spirituality and methodological approaches have been addressed, and after that, the methods, techniques, and tools that paving the way for the manifestation of spirituality and meaning Have been expressed. The findings show that- after the primary origin of spirituality and meaning, which is the essence of Almighty God, and in a longitudinal relationship with it, we can point to secondary origins for spirituality and meaning. The first group, which is general spirituality independent of the design situation, arises from the designer’s knowledge and definitions in the areas of humans, existence, and values; as well as the designer’s way of thinking as a system (the designer’s intellectual system); And the second group, which are partial and situation-based spirituality, arise from the characteristics of the problem and the context of the design (design situation). These partial spirituality and meanings are also perceived under the general spirituality and meanings. In this process of the quest for spirituality, it is the designer’s thought that plays the most effective role. “inquest of spirituality (and meaning)”, “framing” and “manifestation” have been proposed as methodological approaches. The manifestation of spirituality and meanings has levels and aspects and is relative. The overall approach in conducting this research is qualitative, and a logical reasoning strategy has been used to understand the relationship between concepts and data analysis. Paying attention to the different levels of the quest for spirituality and meaning and explaining the connections between these levels created a stronger basis for moving from the theoretical to the practical realm, and logical inferences enabled the formation of a holistic and integrated conceptual model of the quest to the spirituality and meaning in the architectural design process. 55 77 2023/06/162024/01/152024/06/232024/08/16 1403/5/26 2024/11/112024/11/172024/10/162024/12/21 1403/10/1 کبری فیض اله زاده Kobra Feyzollahzadeh مرکز تحقیقات افق‌های نوین در معماری و شهرسازی، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران. ایران feizollahzadeh.k@gmail.com فرهنگ مظفر Farhang Mozaffar گروه معماری، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران. ایران Fmozafar@iust.ac.ir منصوره کیان ارثی Mansoureh Kianersi مرکز تحقیقات افق‌های نوین در معماری و شهرسازی، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران. ایران Mansourehkianersi@gmail.com Quest for spirituality Meaning and Spirituality Spirituality-oriented architecture Manifestation of Spirituality Ideation معناجویی معنا و معنویت معماری معناگرا تجلّی معنا ایده‌پردازی 1. Laursen L N, Møller Haase L. 2019. The Shortcomings of Design Thinking when Compared to Designerly Thinking. The Design Journal. ##2. Abbaszadegan, Mostafa, & Zekri, Abbas. 2014. The concept of meaning and its understanding process in architecture. Hoviyat-e-Shahr 8(18): 5-12. ##3. Adeli Samira, & Nadimi Hadi. 2022. Form as Affordance: The theoretical basis and conceptual framework for the meaning of architecture. Soffeh 32(96): 21-40.##4. Ahari, Zahra. 2004. Meaning in Western Architecture: A Phenomenological approach to the study of architectural history. Khiyal 10: 144-153.##5. Azimi, Maryam. 2019. Explaining the role of meaning and imagination in architectural design process. Journal of Researches in Islamic Architecture 7(3): 77-91. ##6. Azimi, Maryam. 2012. Phd thesis under the title: “Meaning, imagination, architecture” design method using unconscious thinking, University of Science and Technology, supervisors: Dr. Farhang Mozafar, Dr. Seyed Baqer Hosseini.##7. Bolkhari Ghahi, Hasan. 2011. Semantic and spiritual identity of architecture. Ettelaat-e-Hekmat-va-Marefat, 66(9): 13-20.##8. Ebrahimi Dinani, Gholamhossein. 2014. From tangible to reasonable. Tehran: Hikmat and Philosophy Research Institute of Iran, first edition.##9. Ebrahimi Dinani, Gholamhossein. 2015. The question of existence or the existence of a question. Tehran: Hikmat and Philosophy Research Institute of Iran, first edition.##10. Falakian, Narges, & Safari, Hossein, and Kazemi, Ali. 2020. Morphology of meaning-oriented architecture using space syntax method case study: Ali mosque of Isfahan. Bagh-e-Nazar 18(96): 29-44.##11. Falamaki, Mohammad Mansour. 2001. Origins and theoretical tendencies of architecture. Tehrzn: space.##12. Gholdar, Fatemeh. 2012. Classification of architectural history in the history of meaning in western architecture. Soffeh, 22(4): 95-106.##13. Goharipour, Morteza. 2017. Dimensions of the problem of meaning from a philosophical point of view. Cultural research letter, 9(3): 13-48.##14. Grutter Jörg. 1987. Translated by Jahanshah Pakzad and Abdul Reza Homayun. Aesthetics in architecture. Tehran: Shahid Beheshti University, Printing and Publishing Center, 1st edition: 1375, 6th edition: 1390.##15. Iraji, Javad, & Nowruz Borazjani, Vida. 2019. Meaning in the contemporary architecture of Iran after the Islamic revolution. Tehran: Pars University Press, first edition.##16. Kalaei, Parisa, & Modiri, Atusa. 2012. Explanation of the role of meaning component in the process of creating the sense of place. Honar-ha-ye-Ziba 17(2): 43-52. ##17. Khansari, Mohammad. 2018. Formal logic. Tehran: Agah Publications.##18. Khosropanah, Abdul Hossein. 2014. Speech on World Wisdom and Philosophy Day, Iran Wisdom and Philosophy Research Institute.##19. Lawson, Brian. Translated by Hamid Nadimi 1384. How do designers think? Tehran: Shahid Beheshti University Press.##20. Maleki, Morteza. 2016. Meaning in architecture (architectural puzzle). Tehran: Royan Pajoh Publications.##21. Mohebati, Mina, & Lari Maryam, & Namvar Motlagh, Bahman, & Davoudi Roknabadi, Abolfazl, & Salehi, Sudabeh. 2018. Analyzing the indicators of visual thinking and its function in the process of design thinking. Mabani-Nazari-e-Honar-ha-ye-Tajassomi 4(1): 155-162.##22. Nadimi, Hadi. 2016. Panjereh 3, Kelk-e-Dost, ten articles on art and architecture. Cultural and recreational organization of Isfahan municipality, first edition.##23. Naghizadeh, Mohammad, & Aminzadeh, Behnaz. 2001. The Relationship between «Meaning» And «Appearence» in expressing art foundation. Honar-ha-ye-Ziba, 8: 16-32. ##24. Naghizadeh, Mohammad. 2001. The influence of architecture and the city on cultural values, Honar-ha-ye-Ziba 11: 62-76.##25. Naghizadeh, Mohammad. 2003. The Relationship between Intellectual Space and Architectural Education. Second Architectural Education Conference.##26. Nasr, Seyyed Hossein. 1995. Art and spirituality. Tehran: Space.##27. Noghrehkar, Abdul Hamid. 2017. Introduction to Islamic identity in architecture and urban planning. Ministry of Housing and Urban Development, Vice-President of Urban Development and Architecture, Office of Architecture and Urban Design, first edition.##28. Norberg Schultz Christian. 1979. Translated by Mohammad-Reza Shirazi. 1388. The spirit of the place, towards the phenomenology of architecture. Tehran: Rokhdad-e-now.##29. Norberg Schultz, Christian. 1986. Translated by Vida Nowruz Barazjani. A choice of architecture: meaning and place, Tehran: Parham Naqsh.##30. Norberg Schultz, Christian. 2008. Translated by Mehrdad Ghayumibidhandi. 2016. Meaning in Western architecture, Tehran: Art Academy of the Islamic Republic of Iran.##31. Pakatchi, Ahmad. 2008. Introduction to contemporary semantic schools. Nameh-ye-Pajohesh-e-Farhangi, 9(3): 89-119. ##32. Panahi, Seyamak, & Hashempour, Rahim, & Eslami, Gholamreza. 2014. The Architecture of thought from Idea to concept. Hoviyyat-e-Shahr: 8(17): 25-34.##33. Pourmand, Hassan Ali. 2009. Meaning in Western architecture: A look at the hidden layers of architecture. Ketab-e-Mah-e-Honar 127: 14-27.##34. Raeesi, Mohammad Mannan, & Noghrehkar, Abdolhamid. 2016. The Ontology of Meaning in Architectural Works. Hoviat-e-Shahr, 9(24), 5-16. ##35. Raeesi, Mohammad Mannan. 2012. Semantics in architectural works to improve the design of mosques (case study: semantics (from the geometrical and spatial dimensions) in contemporary mosques in Tehran). Dissertation for Phd degree in architecture. Supervisors: Abdulhamid Noghrehkar and Karim Mardomi. Consultant professor: Nematollah Karamollahi, Faculty of Architecture and Urban Planning, University of Science and Technology.##36. Raeesi, Mohammad Mannan. 2013. A reflection on the epistemological foundations of contemporary architecture, architecture and urban planning: ArmanShahr 5(9): 143-152.##37. Raeesi, Mohammad Mannan. 2015. Semantics of text/architecture with reference to Islamic teachings. Elahiyat-e-Honar Quarterly 6: 54-86.##38. Raeesi, Mohammad Mannan. 2018. Architecture as text; Analyzing the possibility of different readings of an architectural work, Art and Architecture: Manzar 77:50-53.##39. Rashad, Ali Akbar. 2018. Sense without sense. Tehran: Islamic Culture and Thought Research Institute Publishing Organization, first edition.##40. Sadrykia Somayeh, & Bemanian, Mohammadreza, & Pourmand Hasanali. 2020. A comparative study of function of allegory in expression of meaning (with an emphasis on Iranian architecture). Armanshahr 12(29): 81-98.##41. Sahaf, Seyed Mohammad Khosro. 2016. Meaning in Iranian architecture. Hoviyat-e-Shahr, 10(25): 51-60. ##42. Sameh, Reza. 2016. Thesis compilation guide for architecture students. Qazvin: Jahad-e-Daneshgahi, first edition.##43. Shariat Rad, Farhad, & Nadimi, Hamid. 2015. Framing the problem; The design way of facing the design problem. Soffeh 26(3): 5-24.##44. Winters, Edward. 1996. Translated by Arash Arbab Jolfaei. 2014. Architecture of meaning and implication (in the book Philosophical and Psychological Foundations of Space Perception). Second edition, Khak publication.##1. ابراهیمی دینانی، غلامحسین. 1394. از محسوس تا معقول. تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، چاپ اول. ##2. ابراهیمی دینانی، غلامحسین. 1395. پرسش از هستی یا هستی پرسش. تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، چاپ اول. ##3. اهری، زهرا. 1383. معنا در معماری غرب- رویکردی پدیدارشناسانه در بررسی تاریخ معماری، خیال 10: 144-153.##4. ایرجی، جواد؛ ویدا نوروز برازجانی. 1399. معنا در معماری معاصر ایران بعد از انقلاب اسلامی. تهران: دانشگاه پارس.##5. بلخاری قهی، حسن. 1390. هویت معنایی و معنوی معماری. نشریه اطلاعات حکمت و معرفت 6(9): 13-20.##6. پاکتچی، احمد. 1387 . آشنایی با مکاتب معناشناسی معاصر. نامه پژوهش فرهنگی 9(3): 89-119. ##7. پناهی سیامک، رحیم هاشم پور، غلامرضا اسلامی. 1393. معماری اندیشه از ایده تا کانسپت. هویت شهر 8(17): 25-34.##8. پورمند، حسن علی. 1388. معنا در معماری غرب: نگاهی به لایه های پنهان معماری. کتاب ماه هنر 127: 14-27.##9. خسروپناه، عبدالحسین. 1394. سخنرانی در روز جهانی حکمت و فلسفه، موسسه پژهشی حکمت و فلسفه ایران.##10. خوانساری، محمد. 1388. منطق صوری. تهران: انتشارات آگاه.##11. رشاد، علی اکبر. 1388. معنا منهای معنا. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول.##12. رئیسی، محمد منّان. 1389. معماری به مثابه متن؛ واکاوی امکان قرائت‌های مختلف از یک اثر معماری، هنر و معماری، منظر 77: 50-53. ##13. رئیسی، محمد منّان. 1391. تأمّلی بر بنیا‌ن‌های معرفت‌شناختی معماری معاصر، معماری و شهرسازی، آرمان‌شهر 5(9): 143-152. ##14. رئیسی، محمد منّان. 1392. معناشناسی در آثار معماری برای ارتقاء طراحی مساجد (پژوهش موردی: معناپردازی(از بُعد هندسی و فضایی) در مساجد معاصر تهران). رساله برای دریافت درجۀ دکتری معماری. اساتید راهنما: عبدالحمید نقره کار و کریم مردمی. استاد مشاور: نعمت ا... کرم اللهی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت.##15. رئیسی، محمد منّان. 1395. معناشناسی متن/ معماری با استناد به آموزه‌های اسلامی، فصلنامه الهیات هنر6: 54- 86.##16. رئیسی، محمد منان؛ عبدالحمید نقره کار. 1394. هستی‌شناسی معنا در آثار معماری. تهران: هویت شهر 9(24): 5-16.##17. سامه، رضا. 1396. راهنمای تدوین پایان‌نامه برای دانشجویان معماری. قزوین: جهاد دانشگاهی، چاپ اول.##18. شریعت‌راد، فرهاد؛ حمید ندیمی. 1395. قاب‌بندی مسئله؛ راه طراحانه رویارویی با مسئله طراحی، صفه 26(3): 5-24.##19. صحاف، محمد خسرو. 1395. معنا در معماری ایرانی. هویت شهر 10(25): 51-60.##20. صدری‌کیا، سمیه؛ محمدرضا بمانیان؛ و حسن‌علی پورمند. 1398. مطالعه تطبیقی کارکردهای تمثیل با رویکرد بیان معنا در معماری ایرانی. آرمان‌شهر، 12(29): 81-98.##21. عادلی سمیرا و هادی ندیمی. ۱۴۰۱. فرم به‌مثابۀ قابلیت؛ زیربنای نظری و چارچوب مفهومی معنای معماری. صفه 32(1): 21-40.##22. عباس‌زادگان مصطفی، عباس ذکری. 1393. مفهوم معنی و فرایند فهم آن در معماری. هویت شهر 8(18): 5-12.##23. عظیمی، مریم. 1392. رسالۀ دکتری تحت عنوان: روش طراحی «معنا، خیال، معماری» با بهره‌گیری از تفکر ناخودآگاه، دانشگاه علم و صنعت، استادان راهنما: دکتر فرهنگ مظفر، دکتر سید باقر حسینی.##24. عظیمی، مریم. 1398. تبیین جایگاه معنا و خیال در فرآیند طراحی معماری. پژوهش‌های معماری اسلامی 7(3): 77-90.##25. فلامکی، محمدمنصور. 1381. ریشه‌ها و گرایش‌های نظری معماری. نشر فضا.##26. فلکیان، نرجس؛ حسین صفری؛ و علی کاظمی. ۱۴۰۰. ریخت‌شناسی معماری معنامحور با استفاده از روش چیدمان فضا (مطالعه موردی: مسجد علی اصفهان). باغ نظر 18(96): 29 – 44.##27. کلالی، پریسا؛ آتوسا مدیری. 1391. تبیین نقش مولفه معنا در فرایند شکل‌گیری حس مکان. نشریه هنرهای زیبا، معماری و شهرسازی، 17(2): 43- 51.##28. گروتر یورگ. 1390. ترجمه جهانشاه پاکزاد و عبدالرضا همایون. زیبایی‌شناسی در معماری. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.##29. گلدار، فاطمه. 1391. طبقه‌بندی تاریخ معماری در تاریخ نامه معنا در معماری غرب. صفّه 22(4): 95-106.##30. گوهری‌پور، مرتضی. 1387. ابعاد مسئله معنا از دیدگاه فلسفی. نامه پژوهش فرهنگی 9(3): 13-48.##31. لاوسون، برایان. ترجمۀ حمید ندیمی 1384. طراحان چگونه می‌اندیشند؟. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.##32. ملکی، مرتضی. 1396. معنا در معماری(معمای معماری). تهران: انتشارات رویان پژوه.##33. موهبتی، مینا؛ مریم لاری؛ بهمن نامور مطلق؛ ابوالفضل داودی رکن آبادی؛ سودابه صالحی. 1398. واکاوی شاخصه‌های تفکر بصری و کارکرد آن در فرایند تفکر طراحی. مبانی نظری هنرهای تجسمی 4(1): 155-162.##34. ندیمی، هادی. 1386. پنجره 3، کلک دوست، ده مقاله در هنر ومعماری. اصفهان: سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان، چاپ اول.##35. نصر، سید حسین. 1375. هنر و معنویت. تهران: انتشارات فضا.##36. نقره‌کار، عبدالحمید. 1387. درآمدی بر هویت اسلامی در معماری و شهرسازی. تهران: وزارت مسکن و شهرسازی، معاونت شهرسازی و معماری، دفتر معماری و طراحی شهری، چاپ اول.##37. نقی‌زاده، محمد. 1381. تاثیر معماری و شهر بر ارزش‌های فرهنگی، هنرهای زیبا 11: 62-76.##38. نقی‌زاده، محمد. 1382. رابطه‌ی فضای فکری و آموزش معماری. دومین همایش آموزش معماری.##39. نقی‌زاده، محمد؛ و بهناز امین‌زاده. 1379. رابطه «معنا» و «صورت» در تبیین مبانی هنر، هنرهای زیبا 8: 16-32.##40. نوربرگ شولتز کریستیان. 1388. ترجمه محمد‌رضا شیرازی. روح مکان، به‌سوی پدیدار‌شناسی معماری. تهران: نشر رخداد نو.##41. نوربرگ شولتز، کریستیان. 1386. ترجمه مهرداد قیومی‌بیدهندی. معنا در معماری غرب، تهران: فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران.##42. نوربرگ شولتز، کریستیان. 1393. ترجمه ویدا نوروز برازجانی. گزینه‌ای از معماری: معنا و مکان، تهران: پرهام نقش.##43. وینترز، ادوارد. 1384. ترجمه آرش ارباب‌جلفایی. معماری معنا و دلالت. نشر خاک. ##

تحلیل علل مسئله‌مندیِ بارگذاری تراکم جمعیتی بالا در شهرسازی Analysis of the causes of the problem of high population density loading in urban planning 1 1 بارگذاری تراکم بالای جمعیتی در کشور هم‌نوا با رویکردهای نظام سرمایه‌داری در دهه‌های اخیر، منشأ چالش‌های آشکار و نهان متعددی نظیر پیشروی از آستانۀ جمعیتی مطلوب در بسیاری از کلان‌شهرها، عدم کفایت زیرساخت‌های اقتصادی، کارکردی، فرهنگی، معضلات زیست محیطی و غیره شده است. امروزه نسبت و رابطه میان بارگذاری انواع و سطوح تراکم جمعیتی در شهرسازی با پیامدهای مثبت و منفی سبک زندگی افراد در سال‌های گذشته، کانون رصد و نظریه‌پردازی در بسیاری از کشورهای دنیا شده است؛ موضوعی که علی‌الرغم اهمیت در کشور ما کمتر مورد تفحص و مداقه قرار گرفته است. ازاین‌رو، مطالعۀ حاضر در پی پاسخ به پرسش‌ اصلیِ «چیستی آسیب‌های بارگذاری تراکم بالای جمعیتی در ابعاد مختلف نظام شهرسازی» متمرکز است. به‌منظور نیل به هدف تحقیق، مطالعۀ کاربردی حاضر با بهره‌گیری از پارادایم کیفی و روش‌ تحقیق تحلیلی انجام پذیرفته‌ است. در فراتحلیل حاضر، یافته‌اندوزی داده‌ها با بهره از مطالعات کتابخانه‌ای-اسنادی پیرامون ادبیات موضوع و تحلیل و تفسیر داده‌ها با استفاده از فن استخوان ماهی و تحلیل محتوای کیفی استقرایی انجام گرفته است. نتایج مطالعۀ حاضر مؤید آن‌اند که بارگذاری تراکم بالا، مسائل عدیده‌ای بر سکونتگاه‌های انسانی به دنبال داشته است که در هفت بُعد اقتصادی-عملکردی، فضایی-کالبدی، اجتماعی- فرهنگی، سیاسی-نهادی، ادراکی-روانی، منظرین و زیست‌محیطی، 27 عامل اصلی و 111 عامل فرعی، طبقه‌بندی می‌شود. در این میان، بُعد «اجتماعی-فرهنگی»، بیشترین فراوانی عوامل اصلی و فرعی را میان آسیب‌شناسی‌ انجام‌شده در این پژوهش به خود اختصاص داده است. در نتیجه، ارائۀ چهارچوبی بومی با تداعی قابلیلت‌ها و هنجارهای درون‌زا در بارگذاری تراکمی با در نظر گرفتن شرایط مؤثر بر ظرفیت قابل حمل، تنوع الگوهای سکونت، ارزش‌‌های فرهنگی، سازمان اجتماعی هر زمینه و حفاظت از ارزش‌های ملموس و ناملموس سبک زندگی اسلامی-ایرانی ضرورت دارد. 2 This study examines the consequences of high-density urban development within Iran’s urban planning system, addressing a critical gap in domestic research on population density impacts. The research employs qualitative analysis and documentary studies, utilizing fishbone diagrams and inductive content analysis to investigate how capitalist-driven high-density growth has surpassed optimal thresholds, creating multifaceted challenges. Findings reveal 27 primary factors and 111 sub-factors of harm across seven key dimensions: economic-functional, spatial-physical, socio-cultural, political-institutional, perceptual-psychological, visual, and environmental. The socio-cultural dimension emerges as the most significant, containing the highest concentration of identified issues, followed by spatial-physical and environmental concerns. These problems manifest as infrastructure deficiencies, lifestyle disruptions, and erosion of cultural values, particularly threatening the preservation of Islamic-Iranian urban identity. The analysis demonstrates how unregulated density intensifies systemic pressures, creating compound effects where physical overcrowding exacerbates social tensions and environmental degradation. The study highlights the urgent need for localized density frameworks that respect Iran’s climatic diversity and cultural specificities. Current approaches, often imported without adaptation, fail to address the unique interaction between environmental capacities and socio-cultural norms in Iranian cities. The research proposes context-sensitive strategies for redefining density standards, emphasizing place-based solutions that balance development needs with cultural preservation. Key recommendations include: (1) developing regional density thresholds based on environmental carrying capacity, (2) integrating cultural impact assessments into density planning, and (3) establishing multi-stakeholder governance frameworks involving policymakers, urban planners, and community representatives. The findings underscore the necessity for coordinated action across management levels to prevent further erosion of tangible and intangible urban values while accommodating population growth. This research contributes a systematic analysis of density-related harms specific to the Iranian context, providing a foundation for culturally-grounded urban planning strategies that could inform similar developing contexts facing rapid urbanization pressures. 78 106 2023/06/162024/01/152024/06/232024/08/162024/09/1 1403/6/11 2024/11/112024/11/172024/10/162024/12/212024/10/14 1403/7/23 شیرین اسلامی Shirin Eslami گروه معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران. ایران eslami_109@yahoo.com حمیدرضا آرامی Hamidreza Arami گروه معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران. ایران Arami.Hamid@yahoo.com Density Population Density Fishbone Technique Vertical and Horizontal Urban Development تراکم تراکم جمعیتی فن استخوان ماهی توسعۀ عمودی و افقی شهری 1. Abarca-Alvarez, F. J., Campos-Sánchez, F. S., & Osuna-Pérez, F. 2019. Urban shape and built density metrics through the analysis of European urban fabrics using artificial intelligence. Sustainability, 11(23): 1-23.##2. AghaRahimi, A. 2024. Analysis of the content analysis method (techniques and practical methods of application). Shiraz: Takht Jamshid. [in Persian]##3. Amick, D.J. and Kvtz, F.J. 1974. Density, building type and social integration in public housing projects. Man-Environ. 4: 187-90.##4. Appolloni, L., & D’alessandro, D. 2021. Housing spaces in nine European countries: A comparison of dimensional requirements. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(8): 1-23.##5. Azizi, M, M. 2009. Density in Urban Development: Principles and Criteria for Density Determination. Tehran: Tehran University Press. [in Persian]##6. Azizi, M. M., & Moeini, M. 2011. An Analysis of Relationship Between Environmental Quality and Construction Density. Fine Arts: Architecture & Urban Planning, 3(45): 5-16. [in Persian]##7. Azizi, M., & Arasteh, M. 2011. Explanation of Urban Sprawl Based on the Building Density Index. Hoviatshahr, 5 (8): 5-15. [in Persian]##8. Bagheri, P., Haghdoost, A., Dortaj Rabori, E. 2012. The Comparison of Quality of Life in Over 15 Years People in Down Apartment Residents Versus Non-Down Apartment Residents in Shiraz City in 2010 -2011. Iranian Journal of Epidemiology, 9 (3) :61-74. [in Persian]##9. Bagley, C. 1974. The built environment as an influence on personality and social behavior: A spatial study. In D. Canter & T. Lee (Eds.), Psych ology and the built environment (pp. 156-162). London: Wiley.##10. Bahrainy, S, H. 2011. Modernism, Postmodernism and After in Urban Design and Planning. Tehran: Tehran University Press. [in Persian]##11. Bamanian, M, R. 2011. Highrise Buildings and the City (Analysis of the Cultural and Social Impacts of Tall Buildings on Large Cities). Tehran: Shahr Publishing Institute. [in Persian]##12. Bertaud, A. 2004. The spatial organization of cities: Deliberate outcome or unforeseen consequence?. Institute of Urban and Regional Development, University of California at Berkeley. ##13. Boughen, L. 2012. JoAnn Carmin and Julian Agyeman (eds): Environmental inequalities beyond borders: local perspectives on global injustices. MIT Press, Cambridge, MA, USA.##14. Breslaw, J. A. 1990. Density and urban sprawl: Comment. Land Economics, 66(4): 464-468.##15. Burdett, R., Travers, T., Czischke, D., Rode, P., & Moser, B. 2005. Density and urban neighbourhoods in London: summary report. Enterprise LSE Cities.##16. Calhoun, J. B. 1962. Population density and social pathology. Scientific American, 206(2): 139-149.##17. Choay, F. 2013. Urban Planning, Imaginations and Realities. Translated by Seyyed Mohsen Habibi. Tehran: Tehran University Press. [in Persian]##18. Conway J. Adams, B. The social effects of living off the ground, HABITAT INTL, 2 (5). ##19. Dasgupta, S.K., Bhattacharyya, S., & Asaduzzaman, M. 1992. The impact of tall buildings on elderly residents. Psychol, 13: 7–15.##20. Day, A. T., & Day, L. H. 1973. Cross-National Comparison of Population Density: Many uses of the concept of human population density generate more heat than light. Science, 181(4104): 1016-1023.##21. Dempsey, N., Brown, C., & Bramley, G. 2012. The key to sustainable urban development in UK cities? The influence of density on social sustainability. Progress in planning, 77(3): 89-141.##22. El-Dogdog, T. M., El-Assal, A. M., Abdel-Aziz, I. H., & El-Betar, A. A. 2016. Implementation of FMECA and Fishbone Techniques in Reliability Centered Maintenance Planning. Innovative Research in Science, Engineering and Technology, 5(11): 18801-18811.##23. Eslami, G., & Irvani, H. 2008. Building Density and Endogenous Development (Case Study: Isfahan City). Hoviatshahr, 2(3): 3-12. [in Persian]##24. Evans, G. W., Wells, N. M. & Moch, A. 2003. Housing and mental health: a review of the evidence and a methodological and conceptual critique. social issues, 59(3): 475-500.##25. Fanning, D. M. 1967. Families in flats. British Medical, 4(5576): 382-386.##26. Forsyth, A. 2003. Measuring density: working definitions for residential density and building intensity. Design brief, 9(1): 2-8.##27. Galle, O. R., Gove, W. R., & McPherson, J. M. 1972. Population Density and Pathology: What Are the Relations for Man? Evidence from one city suggests that high population density may be linked to pathological behavior. Science, 176(4030): 23-30.##28. Ghaedrahmati, S., Bastanifar, I., & Soltani, L. 2011. A Survey of Density Effect on the Vulnerability of Earthquake in Isfahan City (Fuzzy Approach). Geography and Environmental Planning, 22(1): 107-122. [in Persian]##29. Ghorbani Zadeh, V. 2018. Meta-Analysis Research Method. Tehran: Baztab Publications. [in Persian]##30. Handi, H., Eghbali, N., Sarvar, R., & Pishgahi Fard, Z. 2016. Investigating of the Impact of Density on Urban Resilience (Case Study: Neighborhoods in District 1 of Tehran’s Region 14). New Attitudes in Human Geography (Human Geography), 8(3): 39-53. [in Persian]##31. Hannay, D. R. 1981. Mental health and high flats. Chronic Diseases, 34: 431-432.##32. Hansen, A. J., Knight, R. L., Marzluff, J. M., Powell, S., Brown, K., Gude, P. H., & Jones, K. 2005. Effects of exurban development on biodiversity: patterns, mechanisms, and research needs. Ecological applications, 15(6): 1893-1905.##33. Hawley, A. H. 1972. Population density and the city. Demography, 521-529.##34. Hedman, R., & Jaszewski, A. 2013. Fundamentals of Urban Design. Translated by Razieh Rezazadeh and Mostafa Abbaszadegan. Tehran: University of Science and Technology Press. [in Persian]##35. Heidarzadeh, E., & Behzadfar, M. 2019. The Impact of Population Density on Urban Quality of Life Indicators, Case Study: District 3 of Tehran. Research and Urban Planning, 10 (37): 1-12. [in Persian]##36. Hong, A., & Chakrabarti, S. 2023. Compact living or policy inaction? Effects of urban density and lockdown on the COVID-19 outbreak in the US. Urban Studies, 60(9): 1588-1609.##37. Hui, S. C. 2001. Low energy building design in high density urban cities. Renewable energy, 24(3-4): 627-640.##38. Husaini, B., Moore, S., & Castor, R. 1991. Social and psychological well-being of black elderly living in high-rises for the elderly. Gerontological Social Work, 16: 57–78.##39. Ineichen, B., & Hooper, D. 1974. Wives’ mental health and children’s behavior problems in contrasting residential areas. Social Science and Medicine, 8: 369-374.##40. Islamic Parliament Research Center, production and infrastructure group. 2022. Negative consequences of high-rise development and apartment living for families. Part One: A Review of Research in the Field of Mental Health. [in Persian]##41. Islamic Parliament Research Center, production and infrastructure group. 2023. Analysis of the causes of the problem of high population density loading in urban planning. [in Persian]##42. Jacobs, J. 1961. The Death and Life of Great American Cities, Vintage Books.##43. karami, R., & Rostami, M. 2020. An Analysis of the Role of Urban Density in Transportation (A Case Study of Ilam). Environmental based territorial planning, (47):164-182. [in Persian]##44. Karimi, A., Delavar, M, R., & Mohammadi, M. 2009. A Model for Determining the Desirable Urban Density Using Land Information Systems (LIS) (Case Study of Isfahan – Khomeyni Shahr). Fine Arts: Architecture and Urban Planning, (37): 17-26. [in Persian]##45. Karimimoshaver, M., sajjadzadeh, H., & troosheh, H. 2020. The relationship between height of tall buildings and mental health of citizens (Case study: Saeediyeh complex of Hamadan). Motaleate Shahri, 9(33): 51-62. [in Persian]##46. Khan, A. M., Hossain, S. N., & Reza, F. 2017. Revisiting Density Concepts for City Planning and Its Implications for Dhaka City. Bangladesh Institute of Planners, 10: (1-13). ##47. Kiani, A., salari sardari, F., Beiranvandzadeh, M., & Bostani, A. 2012. An Analysis of the Spatial Structure and Horizontal Development of Cities in the Sistan Region. Urban Research and Planning. 3(8): 77-92. [in Persian]##48. Larcombe, D. L., van Etten, E., Logan, A., Prescott, S. L., & Horwitz, P. 2019. High-Rise apartments and urban mental health—historical and contemporary views. Challenges, 10(2), 1-15.##49. Lee, G. K., & Chan, E. H. 2008. Factors affecting urban renewal in high-density city: Case study of Hong Kong. Journal of Urban Planning and Development, 134(3): 140-148.##50. Lehmann, S. 2016. Sustainable urbanism: towards a framework for quality and optimal density?. Future cities and environment, 2: 1-13.##51. Levi, L., Ekblad, S., Changhui, C., & Yueqin, H. 1991. Housing, family function, and health in Beijing. Perception and evaluation of urban environment quality. Rome: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization Man and Biosphere Programme Italy.##52. Livert Aquino, F., & Gainza, X. 2014. Understanding density in an uneven city, Santiago de Chile: implications for social and environmental sustainability. Sustainability, 6(9): 5876-5897.##53. Loo, C. M. 1972. The effects of spatial density on the social behavior of children 1. Journal of applied social psychology, 2(4): 372-381.##54. Loredana, E. M. 2017. The analysis of causes and effects of a phenomenon by means of the “fishbone” diagram. Ann Econ Ser, 5: 97-103.##55. Mahjorian. 2016. Investigation of social factors affecting social relations of urban households in neighborhoods of Fuladshahr city. Fourth International Conference on Research in Science and Technology. [in Persian]##56. Mansouri. 2016. Review and study of the Tehran Master Plan 2007. Tehran: Nazar Research Center for Art, Architecture, and Urbanism. [in Persian]##57. McLoughlin, B. 1991. Urban Consolidation and Urban Sprawl: A question of density. Urban Policy and Research, 9(3): 148–156. ##58. Mike, J., & Nicola, D. 2006. The language and meaning of density. In Future forms and design for sustainable cities, (pp. 287-309). Routledge.##59. Mirza, M., Torkmani, H., Ghobadi, S & Parsafar, M. 2015. Comparison of Depression Rates in Building Architecture Types. Istanbul: Second International Conference on RGesearch in Science and Technology. [in Persian]##60. Mitchell, R. E. 1971. Some social implications of high-density housing. American Sociological Review, 18-29.##61. Moore, N. C. 1975. Social aspects of flat dwelling. Public Health, 89: 109–115.##62. Moore, N. C. 1976. The personality and mental health of flat dwellers. Psychiatry, 128: 256–261.##63. Mouratidis, K. 2019. Compact city, urban sprawl, and subjective well-being. Cities, 92: 261-272.##64. Nematollahi, S. 2016. Study and analysis of selling surplus building density case study of Valiasr Alley. Tabriz, 7(24): 23-42. [in Persian]##65. Ng, E. 2012. Towards planning and practical understanding of the need for meteorological and climatic information in the design of high‐density cities: A case‐based study of Hong Kong. Climatology, 32(4): 582-598.##66. Ng, E., Chen, L., Wang, Y., & Yuan, C. 2012. A study on the cooling effects of greening in a high-density city: An experience from Hong Kong. Building and environment, 47: 256-271.##67. Oda, M., Taniguchi, K., Wen, M., & Higurashi, M. 1989. Effects of high-rise living on physical and mental development of children. Human Ergology, 18: 231–235.##68. Ostrowski, W. 2011. Contemporary Town Planning (From the Origins to the Athens Charter). Translated by Ladan Etezadi. Tehran: University Centers Publications. [in Persian]##69. Pafka, E. 2013. Nothing gained by only counting dwellings per hectare: A hundred years of confusing urban densities. In 2013 State of Australian Cities Conference.##70. Panczak, R., Galobardes, B., Spoerri, A., Zwahlen, M., & Egger, M. 2013. High life in the sky? Mortality by floor of residence in Switzerland. epidemiology, 28(6): 453-462.##71. Parliament Research Center. 2013. Determining building density and Density sales. [in Persian]##72. Parliament Research Center. 2023. Law on Sustainable Income and Expenses of Municipalities and Rural Areas.##73. Peiser, R. B. 1989. Density and urban sprawl. Land economics, 65(3): 193-204.##74. Peiser, R. B. 1990. Density and urban sprawl: Reply. Land Economics, 66(4): 469-472.##75. Raeesi, M. 2017. A jurisprudential analysis on non-desirability of vertical development of residential buildings in Islamic city. Motaleate Shahri, 6(24): 3-16. [in Persian] ##76. Rapoport, A. 1975. Toward a redefinition of density. Environment and Behavior, 7(2): 133-158.##77. Razzaghi asl, S., mahdavinia, M., faizi, M., & daneshpour, A. 2010. Identification of Vertical Urban Design & its Implementing Requisites in Tehran. Bagh-e Nazar, 7(13): 3-16. [in Persian]##78. Ren, C., Lau, K. L., Yiu, K. P., & Ng, E. 2013. The application of urban climatic mapping to the urban planning of high-density cities: The case of Kaohsiung, Taiwan. Cities, 31: 1-16.##79. Rezazadeh, R; Mahmoudi, F, Eftekhari, A; and Rafieiyan, M. 2010. Using the concept of perceptual density in establishing environmental desirability. Case study: Espeh-Kola Mahalleh in Amol city. Spatial Planning and Development, 14 (3): 203-228. [in Persian]##80. Richman, N. 1974. The effects of housing on pre-school children and their mothers. Developmental Medicine and Child Neurology, 16: 53-58.##81. Saegert, S., Mackintosh, E., & West, S. 1975. Two studies of crowding in urban public spaces. Environment and Behavior, 7(2): 159.##82. Saeidi Ghahe, A., Shahedi, B., Kheirabadi, G R., Tarrahi, M J. 2021. The Rrelationship between Size of Living Space and Depression: Case study of Isfahan residents. Research in Behavioral Sciences, 19 (3) :499-507. [in Persian]##83. Saffarinian, M. 2011. Influence of residential environments on mental health, happiness and personal well-being of young girls. Social Psychology Research, 1(1): 60-73. [in Persian]##84. Sarkheyli, E., Rafieian, M., & Bemaniyan, M. R. 2014. An Exploration of the Relationship between Illegal Land Use Change and Spatial Structure of Tehran, Using Spatial Regression Analysis. Architecture and Urban Planning, 6(12): 23-41. [in Persian]##85. Schmitt, R. C. 1966. Density, health, and social disorganization. American Institute of Planners, 32(1): 38-40.##86. Seifian, M, K. 1998. The Rule of prohibition of detriment and Its Compliance in the Principles of Islamic Architecture and Urban Planning. Fine Arts: Architecture and Urban Planning, (3): 73-76. [in Persian]##87. Shaban, A., Kourtit, K., & Nijkamp, P. 2020. India’s urban system: Sustainability and imbalanced growth of cities. Sustainability, 12(7): 1-20.##88. Shen, H., Teng, F., & Song, J. 2018. Evaluation of spatial balance of China’s regional development. Sustainability, 10(9): 1-16.##89. Sholeh, M. 2008. Explanation of the concept of density as an urban development tool in housing projects. Urban Management, 21: 35-44. [in Persian]##90. Statistical Center of Iran. 2016. General Population and Housing Census. [in Persian]##91. Taleai, M., Sliuzas, R., & Flacke, J. 2014. An integrated framework to evaluate the equity of urban public facilities using spatial multi-criteria analysis. Cities, 40: 56-69.##92. Tavassoli, M. 1997. Principles and Methods of Urban Design and Residential Spaces in Iran. Tehran: Urban planning & Architecture Research Center of Iran. [in Persian]##93. Towers, G. 2002. The implications of housing density. Challenges and Opportunities in Housing: New Concepts, Policies and Initiatives, CIB WC, 69.##94. Tsou, K. W., Hung, Y. T., & Chang, Y. L. 2005. An accessibility-based integrated measure of relative spatial equity in urban public facilities. Cities, 22(6): 424-435.##95. United Nation 2023. World Population Policies.##96. van Kempen, E., & Musterd, S. 1991. High‐rise housing reconsidered: Some research and policy‐implications. Housing Studies, 6(2): 83-95.##97. Verbrugge, L. M., & Taylor, R. B. 1980. Consequences of population density and size. Urban Affairs Quarterly, 16(2): 135-160.##98. Winsborough, H. H. 1965. The social consequences of high population density. Law and Contemporary problems, 30(1): 120-126.##99. Yao, M., Yao, B., Cenci, J., Liao, C., & Zhang, J. 2023. Visualisation of High-Density City Research Evolution, Trends, and Outlook in the 21st Century. Land, 12(2), 1-27.##100. Zaman, Q. M. M., Lau, S. S. Y., & So, H. M. 2000. High-Density Instant City: Pudong in Shanghai. The compact city: a sustainable urban form? Routledge.##101. Zhu, R., Lin, D., Wang, Y., Jendryke, M., Xin, R., Yang, J., ... & Meng, L. 2020. Social sensing of the imbalance of urban and regional development in China through the population migration network around spring festival. Sustainability, 12(8): 3457.##1. آقارحیمی، ایوب. 1403. واکاوی روش تحلیل محتوا (تکنیک‌ها و روش‌های عملی بکارگیری). شیراز: تخت جمشید.##2. اسلامی، سیدغلامرضا، و ایروانی، هوتن. 1387. «تراکم ساختمانی و توسعه درون‌زا (نمونه موردی: شهر اصفهان).» هویت شهر، 2(3): 3-12. ##3. اوستروفسکی، واتسلاف. 1390. شهرسازی معاصر از نخستین سرچشمه ها تا منشور آتن. ترجمه لادن اعتضادی. تهران: انتشارات مراکز دانشگاهی.##4. باقری، پژمان؛ حق‌دوست، علی‌اکبر؛ درتاج، اسحاق. 1392. «کیفیت زندگی ساکنان بالای 15 سال آپارتمان‌نشین، در مقایسه با ساکنان بالای 15 سال غیر آپارتمان‌نشین شهر شیراز در سال 90-91.» اپیدمیولوژی ایران، 9(3). ##5. بحرینی، سید حسین. 1390. تجدد، فراتجدد و پس از آن در شهرسازی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. ##6. بمانیان، محمدرضا. 1390. ساختمان بلند و شهر (تحلیل تاثیرات فرهنگی و اجتماعی ساختمان‌های بلند بر شهرهای بزرگ). تهران: موسسه نشر شهر. ##7. توسلی، محمود. 1376. اصول و روش‌های طراحی شهری و فضاهای مسکونی در ایران (جلد 1). تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.##8. حیدرزاده، احسان و بهزادفر، مصطفی. 1398. «تأثیر تراکم جمعیتی بر شاخص‌های کیفیت زندگی شهری نمونه‌ی مطالعه: منطقه‌ی 3 کلانشهر تهران.» پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 10(37 ): 1-12.##9. رزاقی اصل، سینا، مهدوی نیا، مجتبی، فیضی، محسن و دانشپور، عبدالهادی. 1388. «طراحی شهری عمودی، مفاهیم و الزامات تحقق آن در کلان‌شهر تهران.» باغ نظر، 7 (13): 3-16.##10. رضازاده راضیه، محمودی فرزین، افتخاری عبدالرضا رکن‌الدین و رفیعیان، مجتبی. 1389. «استفاده از مفهوم تراکم ادراکی در برقراری مطلوبیت محیطی مورد مطالعه: محله اسپه کلا شهر آمل.» برنامه‌ریزی و آمایش فضا. ۱۴ (۳):۲۰۳-۲۲۸.##11. رئیسی، محمدمنان. 1396. «تحلیلی فقهی بر نامطلوب بودن توسعه عمودی بناهای مسکونی در شهر اسلامی.» مطالعات شهری، 6(24): 3-16. ##12. سرخیلی، الناز، رفیعیان، مجتبی و بمانیان، محمدرضا. 1390. «بررسی رابطه بین تخلف ساختمانی تغییر کاربری و ساختار فضایی شهر تهران با استفاده از تحلیل رگرسیون فضایی.» نامه معماری و شهرسازی6 (12): 23-41.##13. سعیدی قهه، عاطفه، شاهدی، بهرام، خیرآبادی، غلامرضا و طراحی، محمدجواد. 1400. «رابطه بین ابعاد فضای مسکونی و افسردگی ساکنین.» تحقیقات علوم رفتاری، 19 (3): 499-507.##14. سیفیان، محمد کاظم. 1377. «قاعده لا ضرر و رعایت آن در اصول معماری و شهرسازی اسلامی.» هنرهای زیبا، 3(73-76).##15. شعله، مهسا. 1387. «تبیین مفهوم تراکم به عنوان ابزار شهرسازی در طرح های مسکن.» مدیریت شهری. 21: 35-44.##16. شوای، فرانسوا. 1392. شهرسازی، تخیلات و واقعیات. ترجمه سید محسن حبیبی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##17. صفاری‌نیا، مجید. 1390. «تأثیر محیط‌های مسکونی مختلف (خانه‌های ویلایی یا انواع آپارتمان) بر سلامت روان، شادکامی و بهزیستی دختران نوجوان.» پژوهش‌های روانشناسی اجتماعی، 1 (1): 60-73.##18. عزیزی، محمد مهدی. 1388. تراکم در شهرسازی: اصول و معیارهای تعیین تراکم شهری. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##19. عزیزی، محمدمهدی و معینی، سیده مرجانه. 1390. «تحلیل رابطه بین کیفیت محیطی و تراکم ساختمانی (مطالعه موردی شهرک گلسار- رشت).» معماری و شهرسازی هنرهای زیبا، (45): 5-16. ##20. عزیزی، محمود و آراسته، مجتبی. 1390. «تبیین پراکنده رویی شهری بر اساس شاخص تراکم ساختمانی.» هویت شهر. 5 (8): 5-15.##21. قائدرحمتی، صفر، باستانی‌فر، ایمان و سلطانی، لیلا. 1390. «بررسی تأثیرات تراکم بر آسیب پذیری ناشی از زلزله در شهر اصفهان (با رویکرد فازی).» جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی. (1) 22: 107-122.##22. کرمی، رمضان و رستمی، مسلم. 1398. «بررسی تأثیرات تراکم شهری بر سیستم حمل و نقل درون‌شهری (مطالعه موردی: بافت مرکزی شهر ایلام).» آمایش محیط. 12(47 ): 163-182. ##23. کریمی مشاور، مهرداد، سجاد زاده، حسن و تروشه، حسین. 1398. «رابطه ارتفاع ساختمان‌های بلند با سلامت روان شهروندان، مطالعه موردی: مجتمع سعیدیه همدان.» مطالعات شهری. 9 (33): 51-62.##24. کریمی، اسداله، دلاور، محمودرضا و محمدی، محمود. 1388. «مدل تعیین تراکم مطلوب شهری با استفاده از سیستم‌های اطلاعات زمینی (LIS) (مطالعه موردی اصفهان – خمینی شهر).» هنرهای زیبا. (37): 17-26. ##25. کیانی، اکبر، سالاری سردری، فرضعلی، بیرانوندزاده، مریم و بستانی، علیرضا. 1391. «تحلیلی بر ساختار فضایی و توسعه افقی شهرهای منطقه سیستان.» پژوهش و برنامه‌ریزی شهری. 3(8): 77-92. ##26. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. 1393. «تعیین تراکم ساختمانی و تراکم فروشی.» ##27. مرکز تحقیقات مجلس اسلامی شورای اسلامی. گروه تولیدی و زیربنایی. 1401. «پیامدهای منفی مرتفع سازی و آپارتمان نشینی خانواده‌ها. بخش اول: مروری بر تحقیقات انجام گرفته در حوزه سلامت روان.» ##28. مرکز تحقیقات مجلس اسلامی شورای اسلامی. گروه تولیدی و زیربنایی. 1402. «تحلیل علل مسئله مندیِ بارگذاری تراکم جمعیتی بالا در شهرسازی.»##29. مرکز آمار ایران. 1395. «سرشماری عموم نفوس و مسکن.»##30. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. 1402. «قانون درآمد پایدار و هزینه شهرداری‌ها و دهیاری.»##31. منصوری. 1395. نقد و بررسی طرح جامع تهران 1386. تهران: پژوهشکده هنر معماری و شهرسازی نظر.##32. مهجوریان. 1395. «بررسی عوامل اجتماعی تاثیرگذار بر روابط اجتماعی خانوارهای شهری در محلات شهر فولادشهر.» چهارمین کنفرانس بین‌المللی پژوهش در علوم و تکنولوژی.##33. میرزا، مژگان، ترکمانی، حسین، قبادی، سپیده و پارسافر، میترا. 1394. «مقایسه میزان افسردگی در نوع معماری ساختمان.» استانبول: دومین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و تکنولوژی.##34. نعمت‌الهی بناب، سیمین دخت. 1395. «بررسی و تحلیل فروش مازاد تراکم ساختمانی نمونه موردی: کوی ولیعصر شهر تبریز.» پژوهش و برنامه‌ریزی شهری. 7(24): 23-42. ##35. قربانی‌زاده، وجه الله. 1397. روش تحقیق فراتحلیل. تهران: انتشارات بازتاب.##36. هدمن، ریچارد و یازوسکی، آندرو، 1392. مبانی طراحی شهری. ترجمه راضیه رضازاده و مصطفی عباس زادگان. تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت.##37. هندی، هوشنگ، اقبالی، ناصر، سرور، رحیم و پیشگاهی فرد، زهرا. 1395. «بررسی اثر تراکم بر تاب‌آوری مناطق شهری (نمونه موردی محلات ناحیه یک منطقه چهارده شهر تهران).» نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی (جعرافیای انسانی)، 8(3 ): 39-53. ##

تبیین بهینه‌سازی پارامترهای طراحی پوستۀ ساختمان در جهت کاهش مصرف انرژی (نمونۀ موردی: بناهای مسکونی متداول شهر تهران) Optimization of Building Envelope parameters Design toward Energy Conservation (Contemporary Buildings in Tehran) 1 1 با توجه به نقش حیاتی نمای ساختمان به‌عنوان پوسته‌ای محافظ و تأثیر آن بر مصرف انرژی، طراحی صحیح نما در فرآیند طراحی ساختمان‌ها اهمیت بسیاری دارد. با در نظر گرفتن مشکلات و زمان‌بر بودن روش‌های سنتی بهینه‌سازی، ارائۀ روشی مناسب برای استفادۀ طراحان در مراحل اولیۀ طراحی ضروری است. پوشش بیرونی ساختمان که شامل اجزای کدر و شفاف است، از فضای داخلی محافظت می‌کند و شرایط اقلیمی بیرونی را بهبود می‌بخشد. این پژوهش به بررسی پارامترهای مؤثر در نمای ساختمان‌ها بر رفتار حرارتی و مصرف انرژی پرداخته است. ابتدا با مرور سیستماتیک منابع و مطالعات مشابه، پارامترهای کالبدی نما شناسایی و سپس انواع نماهای موجود در منطقۀ ۱۵ بررسی می‌شوند. پس از انجام مطالعات، نقشۀ GIS منطقه به‌طور دقیق تحلیل و انواع نماهای متداول به‌روش میدانی استخراج شده‌اند. سپس میزان تأثیر پارامترهای ساختاری جدارۀ ساختمان شامل لایه‌بندی دیوارها و نماسازی و عایق‌کاری بر میزان مصرف انرژی سرمایشی و گرمایشی بررسی و تجزیه و تحلیل می‌شود. نتایج حاصل از شبیه‌سازی با مطالعات میدانی صحت‌سنجی و  اعتباربخشی می‌شوند. لایه‌بندی دیوارها بیشترین میزان تأثیر بر مصرف انرژی در ساختمان را بر عهده دارد. با توجه به نتایج به‌دست‌آمده، رابطۀ مستقیمی بین ضریب هدایت حرارتی دیوار و میزان مصرف انرژی وجود دارد و در بهینه‌ترین حالت تا بدترین حالت حدود 38.43 کیلووات ساعت بر مترمربع در انرژی گرمایش و 1.48 کیلووات ساعت بر مترمربع در مصرف انرژی سرمایش اختلاف وجود دارد. با توجه به مصرف الکتریسته برای سرمایش، این میزان بسیار چشمگیر است.  2 The building envelope serves as a critical protective barrier that significantly influences energy performance, making façade design a crucial consideration in architectural planning. This study addresses the limitations of conventional optimization approaches by developing a practical methodology for early-stage design decision-making. Focusing on both opaque and transparent components of building exteriors, the research investigates key parameters affecting thermal behavior and energy efficiency. The methodology combines a systematic literature review with empirical analysis of District 15’s building stock, utilizing GIS mapping and field surveys to identify prevalent façade typologies. A comprehensive evaluation of wall composition, insulation properties, and window-to-wall ratios reveals their collective impact on heating and cooling demands. Simulation results, validated through field measurements, demonstrate a clear correlation between wall thermal conductivity and energy consumption. Comparative analysis shows optimal façade configurations can achieve substantial energy savings - reducing heating demand by 38.43 kWh/m² and cooling load by 1.48 kWh/m² compared to inefficient designs. These findings are particularly significant for cooling-dominated climates, where electricity savings directly translate to operational cost reductions. The study provides architects with evidence-based design guidelines for optimizing building envelopes during conceptual phases, bridging the gap between theoretical energy modeling and practical application. By quantifying the energy implications of various façade strategies, this research contributes to more sustainable building practices while establishing a replicable framework for performance-driven façade design in urban contexts. 107 125 2023/06/162024/01/152024/06/232024/08/162024/09/12024/10/9 1403/7/18 2024/11/112024/11/172024/10/162024/12/212024/10/142024/11/26 1403/9/6 رضا سلیمی گرگری Reza salimi gargari گروه معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. ایران r.salimi1402@gmail.com سید مجید مفیدی شمیرانی seyed majid mofidi گروه معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. ایران s_m_mofidi@iust.ac.ir هانیه صنایعیان Haniyeh Sanaieian گروه معماری، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران. ایران sanayeayan@iust.ac.ir Sustainable envelope Building Envelope Typology Energy Consumption Materials نمای پایدار پوستۀ ساختمان تیپولوژی مصرف انرژی مصالح دیوار 1. Acar, U., Kaska, O., & Tokgoz, N. 2021. Multi-objective optimization of building envelope components at the preliminary design stage for residential buildings in Turkey. Journal of Building Engineering, 42, 102499. ##2. Aelenei, D., Aelenei, L., & Vieira, C. P. 2016. Adaptive Façade: Concept, Applications, Research Questions. Energy Procedia, 91, 269-275. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.egypro.2016.06.218 ##3. Al-Homoud, M. S. 2005. A Systematic Approach for the Thermal Design Optimization of Building Envelopes. Journal of Building Physics, 29(2), 95-119. https://doi.org/10.1177/1744259105056267 ##4. Al-Yasiri, Q., & Szabó, M. 2021. Incorporation of phase change materials into building envelope for thermal comfort and energy saving: A comprehensive analysis. Journal of Building Engineering, 36, 102122. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.jobe.2020.102122 ##5. Azami, A., & Sevinç, H. 2021. The energy performance of building integrated photovoltaics (BIPV) by determination of optimal building envelope. Building and Environment, 199, 107856. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2021.107856 ##6. Butt, A. A., de Vries, S. B., Loonen, R. C. G. M., Hensen, J. L. M., Stuiver, A., van den Ham, J. E. J., & Erich, B. S. J. F. 2021. Investigating the energy saving potential of thermochromic coatings on building envelopes. Applied Energy, 291, 116788. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2021.116788 ##7. Caldas, L. G., & Norford, L. K. 2002. A design optimization tool based on a genetic algorithm. Automation in Construction, 11(2), 173-184. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/S0926-5805(00)00096-0 ##8. DesignBuilder. 2009. DesignBuilder software User manual. In.##9. Fan, Y., & Xia, X. 2017. A multi-objective optimization model for energy-efficiency building envelope retrofitting plan with rooftop PV system installation and maintenance. Applied Energy, 189, 327-335. https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2016.12.077 ##10. Heiselberg, P., Brohus, H., Hesselholt, A., Rasmussen, H., Seinre, E., & Thomas, S. 2009. Application of sensitivity analysis in design of sustainable buildings. Renewable Energy, 34(9), 2030-2036. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.renene.2009.02.016 ##11. Huang, J., Wang, S., Teng, F., & Feng, W. 2021. Thermal performance optimization of envelope in the energy-saving renovation of existing residential buildings. Energy and Buildings, 247, 111103. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2021.111103 ##12. Iwaro, J., & Mwasha, A. 2013. The impact of sustainable building envelope design on building sustainability using Integrated Performance Model. International Journal of Sustainable Built Environment, 2(2), 153-171. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.ijsbe.2014.03.002 ##13. Lee, J. W., Jung, H. J., Park, J. Y., Lee, J. B., & Yoon, Y. 2013. Optimization of building window system in Asian regions by analyzing solar heat gain and daylighting elements. Renewable Energy, 50, 522-531. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.renene.2012.07.029 ##14. Li, H., & Wang, S. 2020. Coordinated robust optimal design of building envelope and energy systems for zero/low energy buildings considering uncertainties. Applied Energy, 265, 114779. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2020.114779 ##15. Luo, M., Arens, E., Zhang, H., Ghahramani, A., & Wang, Z. 2018. Thermal comfort evaluated for combinations of energy-efficient personal heating and cooling devices. Building and Environment, 143, 206-216. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2018.07.008 ##16. Mostavi, E., Asadi, S., & Boussaa, D. 2017. Development of a new methodology to optimize building life cycle cost, environmental impacts, and occupant satisfaction. Energy, 121, 606-615. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.energy.2017.01.049 ##17. Nematchoua, M. K., Tchinda, R., & Orosa, J. A. 2014. Thermal comfort and energy consumption in modern versus traditional buildings in Cameroon: A questionnaire-based statistical study. Applied Energy, 114, 687-699. ##18. Sanaieian, H., Tenpierik, M., Linden, K. v. d., Mehdizadeh Seraj, F., & Mofidi Shemrani, S. M. 2014. Review of the impact of urban block form on thermal performance, solar access and ventilation. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 38, 551-560. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.rser.2014.06.007 ##19. Zahiri, S., & Elsharkawy, H. 2018. Towards energy-efficient retrofit of council housing in London: Assessing the impact of occupancy and energy-use patterns on building performance. Energy and Buildings, 174, 672-681. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2018.07.010## ##

ارزیابی و جایگاه روش‌های تحقیق جزءنگر و جامع‌نگر اسلامی؛ مخاطبین خاص: محققین و هنرمندان رشته‌های هنری و معماری و شهرسازی Evaluation and Positioning of Islamic Particularist and Holistic Research Methods; Target Audience: Researchers and Practitioners in the Fields of Arts, Architecture, and Urban Planning 1 1 روش تحقیق مناسب و مطلوب مهم‌ترین عامل هدایت انسان‌ها به ادراک و کشف عالم وجود، حقایق عالم و آدم، ارتباط آن‌ها و زمینه‌ساز سیر و صیرورت متعالی انسان‌ها و ضامن سعادت و جاودانگی آن‌هاست. متأسفانه در قرون اخیر، فرهنگ غربی با جدایی از مکاتب الهی و رویکرد صرفاً مادی به عالم و آدم و حیوان‌پنداری انسان‌ها، روش تحقیق جزءنگر، یعنی حسی، تجربی، غریزی و آماری را در مراکز آموزشی و پژوهشی جهان حاکم نموده است. این روش در شناخت علل مادی و صوری پدیده‌ها در عالم طبیعت موفق است. به همین دلیل نیز توفیق انقلاب صنعتی و تولید قدرت و ثروت را برای کشورهای غربی به‌قیمت غارت و استعمار و برده‌داری سایر کشورها ایجاد نمود، البته با گسترش ازخودبیگانگی و مسخ مردم جهان و ایجاد بحران محیط زیست، تضاد طبقاتی غنی و فقیر، افسردگی، یأس و افزایش خودکشی و غیره. در نقطۀ مقابل، خداوند متعال با ارسال همۀ پیامبران الهی به امتیاز خاص عقلانی و روحانی انسان‌ها نسبت به حیوانات تأکید و با ارائۀ منابع و مبانی خطاناپذیر، یعنی قرآن و سنت معصومین، روشی را در تحقیق ارائه نموده‌اند که به‌خصوص متضمن تبیین سیر و صیرورت متعالی و جاودانۀ انسان‌ها و حیات طیبۀ آن‌هاست و به آن روش تحقیق کل‌نگر و همه‌جانبه‌نگر اسلامی می‌گوییم. در این مقاله ضمن ارزیابی و مقایسه و تبیین جایگاه دو روش فوق، از طریق روش‌های استدلال منطقی و تفسیری مبتنی بر منابع خطاناپذیر اسلامی، یعنی قرآن و احادیث معتبر، مبانی خودمان را اثبات می‌نماییم. اصلاح دروس روش تحقیق در دانشگاه‌ها از مقدمات اصلی و ضروری برای اسلامی کردن دانشگاه‌ها و تحقق راهبرد مقام معظم رهبری در ایجاد تمدن نوین اسلامی با هویت اسلامی-ایرانی و پرهیز از رویکرد ترجمه و تقلید از فرهنگ ناقص، منحرف، ضدانسانی و ضدتکاملی غربی است. 2 A suitable and effective research methodology is a primary guide for humankind in understanding and uncovering the nature of existence, the truths of “the world and humanity,” and their interconnections, ultimately facilitating humanity’s journey toward higher purpose and ensuring their lasting well-being and eternity. Unfortunately, in recent centuries, Western culture, having distanced itself from “divine doctrines” and adopting a strictly materialistic approach to “the world and humanity” that views human beings through an animalistic lens, has established a “particularist” research method—rooted in “sensory, empirical, instinctual, and statistical” approaches—within educational and research institutions globally. This methodology excels in identifying the “material and formal” causes of natural phenomena, enabling the Industrial Revolution and fostering “power and wealth” for Western countries, often at the cost of “exploitation, colonization, and enslavement of other nations.” However, these advancements have simultaneously led to “alienation and dehumanization of people worldwide,” creating environmental crises, class conflicts, depression, hopelessness, and rising suicide rates, among other issues. In contrast, the Almighty, through the mission of all His prophets, has highlighted the unique “rational and spiritual” attributes of humans that distinguish them from animals. By providing infallible sources and foundations—namely, the “Quran and the traditions of the infallible”—He has introduced a research approach that emphasizes the “holistic and all-encompassing Islamic” methodology, which is primarily oriented toward explaining humanity’s “elevated and eternal journey” and the achievement of a virtuous life. This article evaluates, compares, and contextualizes the above two methods by employing “logical reasoning and interpretive” techniques based on the infallible Islamic sources of the “Quran and authentic traditions.” Reforming research methodology courses in universities is a critical and essential step toward the Islamization of universities, aligning with the Supreme Leader’s strategic vision of “establishing a new Islamic civilization with an Islamic-Iranian identity” and avoiding the “translation and imitation” of Western culture, which is incomplete, deviant, anti-humanistic, and counter-evolutionary. 126 141 2023/06/162024/01/152024/06/232024/08/162024/09/12024/10/92024/10/30 1403/8/9 2024/11/112024/11/172024/10/162024/12/212024/10/142024/11/262024/12/24 1403/10/4 عبدالحمید نقره‌کار Abdolhamid Noghrekar گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران ایران a_noghrekar@iust.ac.ir سلمان نقره‌کار Salman Noghrekar گروه معماری، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهیدرجایی، تهران، ایران. ایران noghrehkar@sru.ac.ir Western particularist research method Islamic holistic research method Quran and traditions of the infallibles Human alienation Evolutionary journey of humanity. روش تحقیق جزءنگر غربی روش تحقیق کل‌نگر اسلامی قرآن و احادیث معصومین ازخودبیگانگی انسان‌ها سیر و صیرورت تکاملی انسان‌ها 1. The Holy Quran.##2. The Four Gospels.##3. Al-Shaykh al-Saduq, Muhammad ibn ‘Ali. undated. Uyoun Akhbar Al-Ridha (peace be upon him), Mahdi Lajvardi. Ed, Vol. 2. Tehran: Jahan.##4. Al-Shaykh al-Saduq, Muhammad ibn ‘Ali. 1395 AH. Kamal al-din wa tamam al-ni’ma, 2nd ed, Tehran: Islamia, Tehran.##5. Fayz Kashani. 1406 AH. Al-Wafi, Vol. 1, Isfahan: Maktabat al-Imam Amir al-Mu’minin al-’Amma (AS).##6. Khusrawpanah, Abd al-husayn and Babai, Qasim. 1389. The Nature and Scope of Religious Science in the View of Àyatullah JawÁdi Àmuli, Asra Hikmat 2(4): 27-48.##7. Kulayni, Muhammad ibn Ya’qub. 1363. Al-Kafi, Ali Akbar Ghaffari. Ed, Vol.1 and Vol. 6, Tehran: Dar Al Kutub Al Islamiyah.##8. Majlisi, Muhammad Baqir. 1983. Bihar al-Anwar, Vol. 97 Beirut: Dar Ihya al-Turath al-Arabi.##9. Motahhari, Morteza. 1370. The World View of Tawhid: An Introduction to the Islamic Worldview, Tehran: Sadra.##10. Noghrekar, Abdul Hamid. 1396. The Theory of the Relationship of Islam with Human Processes (Architecture and Urban Planning), Tehran: Supreme Council of the Cultural Revolution.##11. Noghrekar, Abdul Hamid. 1400. Islamic Wisdom in Creating Works of Art, Architecture and Urban Planning, Tehran: Soroush.##12. Noghrekar, Abdul Hamid. 1401. Islamic Wisdom in Creating Works of Art, Architecture and Urban Planning, Second Edition, Tehran: Soroush.##13. Noghrekar, Salman. 1400. Forty steps to compile the “School of Islamic Architecture” - (In search of a model for the comprehensive benefit of the teachings “Islamic Wisdom” in “Architecture”), Researches in Islamic Architecture 9(4): 123-139. ##14. Noghrekar, Salman. 1403. Guidance, Supervision and Review of the Dissertation, Tehran: Shahid Rajaee Teacher Training University.##15. https://fa.wikishia.net/view/%D8%A7%D9%85%D8%B1_%D8%A8%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D9##16. %84%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86##1. قرآن کریم.##2. انجیل‌های چهارگانه.##3. خسروپناه، عبدالحسین و بابایی، قاسم. 1389. چیستی و گسترهٴ علم دینی از نظرگاه آیت الله جوادی آملی، حکمت اسرا 2(4): 27-48.##4. شیخ صدوق، محمد بن علی. 1395 ق. کمال الدین و تمام النعمه، تهران: اسلامیه.##5. شیخ صدوق، محمد بن علی. بدون تاریخ. عیون أخبار الرضا علیه السلام، تصحیح مهدی لاجوردی، جلد2. تهران: جهان.##6. فیض کاشانی. 1406 ق. الوافی، جلد1، اصفهان: مکتبه الإمام أمیرالمؤمنین علی (علیه السلام) العامه.##7. کلینی، محمد بن یعقوب.1363. الکافی، مصحح: علی اکبر غفاری، جلد 1 و جلد 6، تهران: دار الکتب الإسلامیه. ##8. مجلسی، محمدباق.1983. بحارالانوار، جلد 97، بیروت: دار إحیاء التراث العربی. ##9. مطهری، مرتضی. 1370. جهان‌ بینی توحیدی: مقدمه‌ای بر جهان‌ بینی اسلامی، تهران: صدرا.##10. نقره‌کار، سلمان. 1400. چهل گام تا تدوین مکتب معماری اسلامی: در جست‌وجوی الگویی برای بهره‌مندی جامع از آموزه‌های حکمت اسلامی در معماری، مجلۀ پژوهش‌های معماری اسلامی 9(4): 123-139.##11. نقره‌کار، سلمان. 1403. کتاب رهپویی، راهنمایی و داوری پایان نامه معماری با دریافتی از حکمت اسلام، تهران: دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی.##12. نقره‌کار، عبدالحمید. 1396. نظریۀ نسبت اسلام با فرایندهای انسانی (معماری و شهرسازی)، تهران: شورای عالی انقلاب فرهنگی.##13. نقره‌کار، عبدالحمید. 1400. حکمت اسلامی در خلق آثار هنری، معماری و شهرسازی، تهران: سروش.##14. نقره‌کار، عبدالحمید. 1401. حکمت اسلامی در خلق آثار هنری، معماری و شهرسازی، چاپ دوم، تهران: سروش. ##