1400 9 1 30 143

سنخ‌شناسی فضای شهری و حقوق مترتب بر آن، از منظر فقه و حقوق اسلامی Typology of urban space and related rights from the perspective of Islamic jurisprudence and rights 1 1 چگونگی توزیع عادلانه­ی فضای شهر -به‌گونه‌ای که علاوه بر محفوظ قرار دادن حقوق مالکان خصوصی، حقوق مردم شهر را نیز مورد احترام قرار دهد- یکی از اساسی­ترین مسائل در حوزه حقوق شهری است. پرداختن به این مسئله متأخر از شناخت دقیق ماهیت فضای شهر و احصای حقوق مترتب بر هر سنخ از آن است؛ که در نوشتار حاضر با ابتنا بر آموزه­های فقهی حقوقی به آن ‌پرداخته شد. طبق نتایج این تحقیق، برخلاف ماده 38  قانون مدنی ایران و نظر برخی از فقهای متقدم، فضای شهر بر اساس مالکیت زمین تحتانی آن به سه بخش عمده تقسیم می‌شود؛ الف. فضای عمومی شهر (که از دو قسمت فضای محاذ بر معابر عمومی و فضای محاذ بر املاک خصوصی، فراتر از حدمتعارف ارتفاع، تشکیل می‌شود)، ب. فضای اختصاصی (فضای محاذ بر املاک خصوصی، ذیل حدمتعارف ارتفاع که در پشت فضای اشتراکی قرار دارد)، ج. فضای اشتراکی (فضای محاذ بر املاک خصوصی، ذیل حدمتعارف ارتفاع که در مجاورت با فضاهای عمومی شهر قرار دارد). سنخ اول از فضاهای مزبور، در زمره اموال عمومی و از مصادیق مشترکات عمومی و طبعاً در مالکیت عموم محسوب می‌شود؛ لذا برخلاف مدل­های رایج، فروش آن توسط شهرداری (تراکم‌فروشی) مخالف با حکم اولیه شرعی است. سنخ دوم، از زمره اموال خصوصی و در مالکیت خصوصی زمین تحت آن قرار دارد و مردم نسبت به آن حق ارتفاق دارند؛ و سنخ سوم فضای مزبور نیز در زمره اموال مشاع محسوب می­شود؛ به گونه­ای که مالکان خصوصی املاک و مردم شهر، نسبت به آن حق اشتراک دارند. امید است این سطور تسهیل‌کننده بازخوانی قوانین شهری و به‌تبع آن تحقق حقوق مردم نسبت به فضای مصنوع شهری باشد. 2 How to distribute the urban space fairly, in a way that, in addition to protecting the rights of private owners, also respects the rights of the people of the city, is one of the most fundamental issues in the field of architecture and urban planning. Addressing this issue is delayed by accurately understanding the nature of the city space, and calculating the rights involved; In the present article, an attempt was made to address it based on the teachings of legal jurisprudence. According to the results of this research, contrary to Article 38 of the Civil Code of Iran and the opinion of some early jurists, the city space is divided into three main parts based on the ownership of its lower land: "a. The public space of the city, which consists of two parts: space on public thoroughfares and space on private property, beyond the usual height limit. B. Private space, space adjacent to private property, below the standard height, which is located behind the common space. J. "Shared space, space bordering private property, below the usual height, which is adjacent to public spaces in the city. The first type of these spaces is among the public property and is an example of public commonalities and, of course, in public ownership. The second type is private property and privately owned land under it, and people have a easementright to it. And the third type of this space is among the peripheral property that people have the right to share. This perception of the nature of urban space can be effective in re-reading urban laws and, consequently, the realization of citizens' rights. 1 16 2020/06/12 1399/3/23 2020/11/9 1399/8/19 حمید رضا آرامی HAMID REZA ARAMI Qom university ایران arami.hamid@yahoo.com Urban space People's rights Types of space Public property Subscriptions فضای شهری حقوق مردم اقسام فضا اموال عمومی مشترکات انفال 1. Holy Quran.##2. Abdullahi, Mahmoud. 2001. Jurisprudential Principles of Economics. Qom: Islamic Publications Office.##3. Ameli, Zainuddin Ibn Ali (Shahid Thani). 1413 AH. Problems of Understanding to Refute the Laws of Islam, Vol 15, Qom: Islamic Enlightenment.##4. Amid, Hassan. 1987. Amid Dictionary, Volume 3. Tehran: Amirkabir.##5. Amid Zanjani, Abbas Ali. 2011. Qadaad Fiqh, Private Law Section, Volume One. Tehran: SAMT.##6. Anwari, Hassan, 2008. Great Speech Culture. Tehran: Sokhan.##7. Arami, Hamidreza, Mahmud Hekmatnia, And Azizollah Fahimi. 2020. Urban Architecture and Ownership of Space Beyond the Usual Height. Quarterly Journal of Islamic Law (63): 111- 136.##8. Azimi Hashemi, Mojgan, Neda Razavizadeh, and Abdul Reza Javan Jafari. 2014. Urban Charters; the Basis for the Realization of the Right to Urbanization. Journal of Social Sciences, Ferdowsi University of Mashhad 11 (2): 51- 76.##9. Dehkhoda, Ali Akbar. 1998. Dehkhoda Dictionary. Tehran: Rozaneh.##10. Feiz, Ali Reza. 2011. Custom And Ijtihad. Tehran: Majd.##11. Golbaghi Masouleh, Ali. 2007. An Income on Custom. Qom: Islamic Propaganda Office.##12. Habibi, Seyed Mohsen, and Maryam Amiri. 2015. Right to the City; The Existing City and The Desired City is What It Is and What It Should Be. Iranian Anthropological Research 5 (2): 9- 30.##13. Habibi, Mohammad Hassan, And Majid Najarzadeh. 2009. The Criterion for Distinguishing Anfal and Its Relation to Other Public Property. Private Law (15): 55 -76.##14. Hashemi, Seyed Ahmad Ali, and Ebrahim Taghizadeh. 201. Property Law. Tehran: Majd.##15. Hedayatnia, Farjullah. 2010. Jurisprudential Principles of Limiting the Monarchy. Islamic Law Quarterly (26): 137- 160.##16. Hekmatonia, Mahmoud; Et al. 2007. Philosophy of Family Law, Volume One. Tehran: Women's Socio-Cultural Council.##17. Helli (Mohaqeq Halli), Abu al-Qasim Najmuddin Ja'far ibn Hassan. 1408 AH. Sharia of Islam. Qom: Ismailis.##18. Helli, Hasan Ibn Yusuf (Allama) 1414 AH. Tazkerat ol-Foghaha, Vol 14. Qom: Al-Bayt Institute.##19. Horr Ameli. 1104 AH. Shiite Issues. Qom: Al-Bayt Institute (AS).##20. Javadi Amoli, Abdullah. 2013. Right and Duty in Islam. Qom: Esra.##21. Katozian, Nasser. 1998. Civil Law in the Order of Current Law. Tehran: Dadgostar.##22. ______________. 2004. Introduction to Law. Terhran: Enteshar Corporation.##23. ______________. 2006. Philosophy of Law, Vol. 1. Tehran: Enteshar Corporation.##24. ______________. 2008. Property. Tehran: Mizan.##25. Karami, Hamed. 2016. Legal Solutions to Protect Public Property. Journal of Public Law Knowledge 5 (16): 1- 22.##26. _____________. 2018. Administrative Property Rights, Public Property. Tehran: Enteshar Corporation.##27. Kanaani, Mohammad Taher. 2008. Acquisition of Public Property and Permissible. Teheran: Mizan.##28. Khedmatgzar, Mohsen. 2010. Philosophy of Intellectual Property. Tehran: Mizan.##29. Khoei, Seyyed Abolghasem. 1418 AH. Misbah al-Fiqh (gains). Qom: Institute of Imam Al-Khoi.##30. Kholusi, Mohammad Hussein, And Mohammad Javad Nowruzi. 2016. A Comparative Study of the Basis of Citizenship in Political, Classical, Modern and Islamic Philosophy. Quarterly Journal of Islamic Government (3): 115- 142.##31. Maddah, Homa, and Payam Roshanfekr. 2015. Right to the City from Thought to Action. Haft Shahr Magazine: 58- 73.##32. Maki Ameli, Muhammad ibn Jamal al-Din (first martyr). 1410 AH. Sharia Courses in Imami Jurisprudence. Qom: Society of Teachers.##33. Mesbah Yazdi, Mohammad Taghi. 2014. Law and politics in the Quran. Qom: Imama Khomeini Research Institute.##34. Meshshari Zadeh, Abolghasem. 2005. General Commonalities in Imami Jurisprudence (Treatise level 4). Qom: Faizieh.##35. Mousavi Bojnourdi, Seyed Mohammad; and Seyed Abbas Hosseini Nik. 2015. The nature of property and Ownership in Intellectual Property with an Approach According to Imam Khomeini. Matin Research Journal (7): 23- 47.##36. Mousaviyah al-Khomeini, Seyed Ruhollah. 1989. Tahrir al-Waseela. Translated by Ali Islami. Tehran: Islamic Publications.##37. ___________________________________. 2002. Muharram Gains. Qom: al-Motbaat.##38. Naini, Muhammad Hussein. 1411 AH. Book of Prayer. Compiled by Mohammad Ali Kazemi Khorasani. Qom: Islamic Publishing.##39. Najafi, Mohammad Hassan. 1981. Jewelry of Speech. Beirut: Heritage Rehabilitation Center.##40. Najafirad, Mohammad Hassan. 2018. Ownership of Land Space and the Rules of Its Exploitation. Qom: Research Institute of Islamic Sciences and Culture.##41. Parsania, Hamid. 2012. Social Worlds. Qom: Ketab-e Farda.##42. Poor Ahmad, Ahmad, Leila Habibi, and Maryam Jafari Mehrabadi. 2011. A Comparative Study of the Basis of Citizenship in Political, Classical, Modern and Islamic Philosophy. Bagh-e Nazar 9(21): 13- 20.##43. Rafiyan, Mojtaba, and Nina Alvandipour. 2014. Conceptualizing the Idea of the Right to the City; In Search of a Conceptual Model. Iranian Journal of Sociology 16 (2): 4- 25.##44. Rostami, Vali, And Massoud Masoumi. 2018. Reflecting On Distinguishing Public Property From Other Property. Public Law Thoughts 8 (1): 57- 83.##45. Sahib Ibn Ibad. 1414 hg. The Environment in the Language. Editor: Mohammad Hassan Al Yassin. Beirut: Aalam al-Kotob.##46. Salehi Mazandarani, Mohammad, and Jamshid Mirzaei. 2014. Fundamentals of Space Ownership and Location in the Legal System of Islam and the West. Quarterly Journal of Comparative Research in Islamic and Western Law 2 (3): 97- 118.##47. Shahid Thani. 966 AH. Zayn al-Din bin Ali bin Ahmad, Al-Rawdah al-Bahiyya in the Explanation of Al-Lama'a. Maktab al-Ilam al Islami, 1410 AH, Qom.##48. Shahid Sadr, Seyyed Mohammad Baqir. 1408 AH. Economist. Iraq: Dar al-Ta'rif.##49. Sheikh Ansari, Morteza. 1415 AH. Book of Khams. Qom: Sheikh Ansari Congress.##50. Tabatabai, Seyed Mohammad Hussein. 1989. Al-Mizan Interpretation. Beirut: Lelmatbuat.##51. _______________________________. 1994. Al-Mizan Interpretation. Translated by Seyed Mohammad Baqer Mousavi Hamedani. Qom: Islamic Publications Office.##52. The Constitution of the Islamic Republic of Iran, Approved in 1979, Revised in 1989.##53. The Civil Code of Iran, Approved 107, Revision after the Revolution.##54. Zamani, Mahmoud. 2010. Custom in the Iranian Legal Order. Tehran: Javadaneh.##1. قرآن کریم.##2. آرامی، حمیدرضا، محمود حکمت‌نیا، و عزیزاله فهیمی. 1398. معماری شهری و مالکیت فضای فراتر از حدمتعارف ارتفاع. فصلنامه علمی پژوهشی حقوق اسلامی (63): 111-136.##3. انوری، حسن. 1387. فرهنگ بزرگ سخن. تهران: سخن.##4. پارسانیا، حمید. 1391. جهان‌های اجتماعی. قم: کتاب فردا.##5. پوراحمد، احمد، لیلا حبیبی، و مریم جعفری مهرآبادی. 1391. تحلیل نظریات فارابی و کاربرد آن در باب مشارکت شهروندی. ماهنامه علمی پژوهشی باغ نظر 9 (21): 13- 20.##6. جوادی آملی، عبدالله. 1392. حق و تکلیف در اسلام. قم: اسراء.##7. حبیبی، سید محسن، و مریم امیری. 1394. حق به شهر، شهر موجود و شهر مطلوب آنچه هست و آنچه باید باشد. پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران 5 (2): 9- 30.##8. حبیبی، محمد‌حسن، و مجید نجارزاده. 1388. ملاک تمییز انفال و نسبت آن با سایر اموال عمومی. حقوق خصوصی‌ (15): 55- 76.##9. حرّ عاملی، محمد‌بن‌حسن. 1104 ق. وسائل الشیعه. قم: مؤسسه آل‌البیت(ع).##10. حکمت‌نیا، محمود، و همکاران. 1386. فلسفه حقوق خانواده، جلد اول. تهران: شورای فرهنگی اجتماعی زنان.##11. حلّی (محقق حلّی)، ابوالقاسم نجم‌الدین جعفر‌بن‌حسن. 1408 ق. شرائع‌الإسلام. قم: اسماعیلیان.##12. حلی، حسن‌بن یوسف (علامه). 1414 ق. تذکره الفقها، ج 14. قم: موسسه آل البیت.##13. خدمتگزار، محسن. 1390. فلسفه مالکیت فکری. تهران: میزان.##14. خلوصی، محمدحسین، و محمدجواد نوروزی. 1395. بررسی تطبیقی مبنای شهروندی در فلسفه سیاسی، کلاسیک، مدرن و اسلامی. فصلنامه حکومت اسلامی (3): 115- 142.##15. خویی، سیدابولقاسم. 1418 ق. مصباح الفقاهه (المکاسب). قم: موسوعه الامام الخویی.##16. دهخدا، علی‌اکبر. 1377. لغت‌نامه دهخدا. تهران: روزنه.##17. رستمی، ولی، و مسعود معصومی. 1397. تأملی بر تمایز اموال عمومی از سایر اموال. اندیشه‌های حقوق عمومی 8 (1): 57- 83.##18. رفیعیان، مجتبی، و نینا الوندی‌پور. 1394. مفهومپردازی اندیشه حق به شهر، در جستجوی مدلی مفهومی. مجله جامعه‌شناسی ایران 16 (2): 4-25.##19. زمانی، محمود. 1390. عرف و عادت در نظم حقوقی ایران. تهران: جاودانه.##20. شهید ثانی. ۹۶۶ ق. زین الدین بن علی بن احمد. الروضه البهیه فی شرح اللمعه، مکتب الإعلام الإسلامی.1410 ق. قم.##21. شهید صدر، سیدمحمد باقر. 1408 ق. اقتصادنا. عراق: دار التعارف.##22. شیخ انصاری، مرتضی. 1415 ق. کتاب الخمس. قم: کنگره شیخ انصاری.##23. صالحی‌مازندرانی، محمد؛ جمشید میرزایی. 1394. مبانی مالکیت فضا و قرار در نظام حقوقی اسلام و غرب. فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب 2 (3): 97- 118.##24. صاحب بن عباد. 1414 ه‌ق. المحیط فی اللغه. مصحح: محمدحسن آل یاسین. بیروت: ‌عالم الکتب.##25. طباطبایی، سیدمحمد حسین. 1369. تفسیرالمیزان. بیروت: للمطبوعات.##26. ____________________. 1374. تفسیر المیزان. ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.##27. عاملی، زین‌الدین‌بن علی (شهید ثانی). 1413 ق. مسالک الافهام الی تنقیح شرائع، ج 15. قم: المعارف الاسلامیه.##28. عبداللهی، محمود. 1371. مبانی فقهی اقتصاد. قم: دفتر انتشارات اسلامی.##29. عظیمی هاشمی، مژگان، ندا رضوی‌زاده، عبدالرضا جوان جعفری. 1393. منشورهای شهری، بستر تحقق حق شهرنشینی. مجله علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد 11 (2): 51- 76.##30. عمید، حسن. 1363. فرهنگ عمید، جلد سوم. تهران: امیرکبیر.##31. عمیدزنجانی، عباسعلی. 1390. قداعد فقه، بخش حقوق خصوصی، جلد اول. تهران: سمت.##32. فیض، علی‌رضا. 1390. عرف و اجتهاد. تهران: مجد.##33. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مصوب 1358 بازنگری شده در سال 1368.##34. قانون مدنی ایران، مصوب 107، بازنگری بعدازآن انقلاب.##35. کاتوزیان، ناصر. 1377. قانون مدنی در نظم حقوق کنونی. تهران: دادگستر.##36. ___________. 1383. مقدمه علم حقوق. تهران: شرکت سهامی انتشار.##37. ___________. 1385. فلسفه حقوق، ج 1. تهران: شرکت سهامی انتشار.##38. ___________. 1392. اموال و مالکیت. تهران: میزان.##39. کرمی، حامد. 1395. راهکارهای حقوقی حمایت از اموال عمومی. فصلنامه دانش حقوق عمومی 5 (16): 1- 22.##40. _________. 1397. حقوق اداری اموال، اموال عمومی. تهران: شرکت سهامی انتشار.##41. کنعانی، محمدطاهر. 1387. تملک اموال عمومی و مباحات. تهران: میزان.##42. گلباغی ماسوله، علی. 1378. درآمدی بر عرف. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.##43. مداح، هما، و پیام روشنفکر. 1394. حق به شهر از اندیشه تا عمل. نشریه هفت شهر: 58- 73.##44. مستشاری‌زاده، ابوالقاسم. 1384. مشترکات عمومی در فقه امامیه (رساله سطح 4). قم: فیضیه.##45. مصباح یزدی، محمدتقی. 1393. حقوق و سیاست در قرآن. قم: مؤسسه پژوهشی امام خمینی.##46. مکی عاملی، محمدبن جمال‌الدین (شهید اول). 1410 ق. الدروس الشرعیه فی فقه الامامیه. قم: جامعه مدرسین.##47. موسوی بجنوردی، سید محمد، و سید عباس حسینی نیک. 1394. ماهیت ملک و مالکیّت در اموال فکری با رویکردی به نظر امام خمینی. پژوهشنامه متین (7): 23- 47.##48. موسوی‌الخمینی، سید روح‌الله. 1368. تحریر الوسیله. ترجمه‌ی علی اسلامی. تهران: انتشارات اسلامی.##49. _____________________. 1381. المکاسب المحرمه. قم: المطبعه.##50. نائینی، محمدحسن. 1411 ق. کتاب الصلاه. گرداوری شده توسط محمد علی کاظمی خراسانی. قم: انتشارات نشر اسلامی.##51. نجفی، محمدحسن. 1981 م. جواهرالکلام. بیروت: داراحیاء التراث.##52. نجفی‌راد، محمدحسن. 1397. مالکیت فضای محازی زمین و احکام بهره‌برداری از آن. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.##53. هاشمی، سید احمد علی، و ابراهیم تقی‌زاده. 1391. حقوق اموال و مالکیت. تهران: مجد.##54. هدایت‌نیا، فرج‌الله. 1389. مبانی فقهی تحدید سلطنت مالکانه. فصل‌نامه حقوق اسلامی (26): 137- 160. ##

مطالعه تطبیقی بناهای عبادی ِشریعت یهود و مساجد ِ شریعت اسلام با تاکید بر مطالعه و تحلیل روند شکل گیری نخستین بناها بر مبنای متون نظری و دینی Comparative Study of Jewish Religious Buildings and Mosques in Islam Focusing on the Study and Analysis of the Formation of the Early Buildings Based On Theoretical and Religious Texts 1 1 چکیده نوع و میزان عقاید، احکام و مضامین دینی به طور اعم و شریعت به طور اخص، می تواند در فرهنگ بطور عام و در معماری و ساختار عبادت گاه ها بطور خاص، بازنمودی ویژه یابد که در این میان، در شریعت یهود و  اسلام که مبتنی بر جهان بینی خاص خود میباشند؛ این بازنمودها روایتگر تفکرات، احکام و اعتقادات مذهبی وابسته به شریعت و جهان بینی آنهاست که در تصویر و تجسیم کالبدی بناهای عبادی و مساجد، خود را به نمایش می گذارد. نظریات متعددی پیرامون ویژگی ها و معماری بناهای عبادی و مساجد، که در طی ادوار مختلف تاریخی با ظواهر و کالبدی متفاوت نمایان شده اند، توسط محققین بیان شده است، اما در مورد شباهت ها و تفاوت های عام و خاص نخستین عبادت گاه ها در تاریخ شریعت یهود و اسلام سخنی به میان نیامده است، لذا در این تحقیق به بررسی و تحلیل ساختار بناهای عبادی ِشریعت یهود و  مساجد ِ شریعت اسلام با تاکید بر مطالعه و تحلیل روند شکل گیری نخستین بناها بر مبنای متون نظری و دینی پرداخته شده است. تحقیق حاضر از دیدگاه روش تحقیق، توصیفی- تحلیلی محسوب می گردد.نتایج حاصل از این پژوهش نمایانگر وجه اشتراک، در ویژگی های تاریخی ِ زمان پیدایش عبادت گاه های نخستین در یهودیت و اسلام است، در بررسی و ریشه یابی لغوی ِ واژه های منسوب به عبادت گاه های نخستین در هر شریعت نیز مشخص گردید؛ در یهودیت موقعیت های زمانی- مکانی قوم یهود، موثر در پیدایش هر بنای عبادی با نام مخصوص به خود بوده است، در بخش مبانی نظری شریعت یهود و اسلام پیرامون ویژگی های معمار و سازنده عبادت گاه ها نیزمیتوان گفت؛ با یکدیگر اشتراک دارند،  اما در بخش های مختلف طراحی معماری و ساختاری با یکدیگر افتراق دارند. 2 Abstract Type and level of religious beliefs, rules and contents generally and the religion specifically can be represented in the culture generally and in the architecture and the structure of the sanctuaries specifically. In Judaism and Islam which are based on their special ideology, such representations are the sign of the religious thoughts, rules and beliefs related to their religion and worldview which is reflected in the appearance and the structure of the sanctuaries and mosques. Several views have been stated by the scholars on the features and the architecture of the religious buildings and mosques during different historical periods with different appearances and frameworks, but nothing has been mentioned about the general and specific differences and similarities of the early places of worship in the history of the Judaism and Islam. So, this study has investigated and analyzed the structure of the religious buildings of Judaism and the mosques of Islam focusing the analysis of the process of formation of the early buildings based on the theoretical and religious texts. The present study is considered a descriptive-analytical study in respect of research method. The results obtained from this study indicate the commonalities in the historical features of the time of appearance of the early places of worship in the Judaism and Islam. This was also specified in the investigation and lexical rooting of the words relating to the early religious buildings in Judaism and Islam: in Judaism the temporal-spatial situations of the Zion have been effective in the appearance of each place of worship with its special name. In the section of the theoretical fundamentals of Judaism and Islam it can be said on the features of the architect and manufacturer of the places of worship that they have some commonalities, but they differ in the various sections of architectural and structural design 17 43 2020/06/122019/12/31 1398/10/10 2020/11/92020/11/28 1399/9/8 امیر صادقی نژاد Amir sadeghi nejad Art Faculty, Department of Architecture & Urbanization, IAUK, Kerman, Iran ایران sadeghi.nejad.amir.kiyan@gmail.com عباس مسعودی abbas masoudi Art Faculty, Department of Architecture & Urbanization, IAUK, Kerman, Iran ایران masoudiabbas@gmail.com Keywords: Judaism Islam early sanctuaries places of worship mosques واژگان کلیدی: شریعت یهود شریعت اسلام نخستین عبادت گاه ها بناهای عبادی مساجد 1. Holy Quran.##2. Amid, Hassan. 1996. Amid Dictionary. Tehran: Amir Kabir Publishing Institute.##3. Azarnush, Azartash, and Mahmud Makvand. 2010. The Linguistic Study Of The Quranic Term Masjid. Quarterly Tahqiqat-E Ulum-E Quran Wa Hadith (13): 5- 18.##4. Beihaghi, Ahmad bin Hussein. 1982. Dalael al-Nbavat, Vol. 2. Translated by Mahmoud Mahdavai Damghan. Tehran: Elmi va Farhangi Press of MSRT.##5. Book of 1st Kings.##6. Book of Exodus.##7. Book I Chronicles##8. Book II Chronicles.##9. Book II of Samuel.##10. Burke, T. Patrich. 1996. The Major Religions: An Introduction with Texts. Hoboken, New Jersey: Wiley-Blackwell.##11. Campo, Juan E. 2009. Encyclopedia of Islam. New York: Brill Academic Pub.##12. Cornuke, Robert. 2014. Temple: Amazing New Discoveries That Change Everything About the Location of Solomon's Temple. New York: Lifebridge Books.##13. Dashefsky, A. S. 2018. American Jewish Year Book. Charleston, South Carolina: Nabu Press##14. Dehghan, Farbod. 2010. Architecture of Religious Places. Tehran: Yazda.##15. Dehkhoda, Ali Akbar. 1993. Dehkhoda Dictionary. Tehran: Tehran University Press.##16. Diar Bokri, Hassan ibn-e Muhammad ibn-e al-Hassn. 1984. Tarikh al-Khamis fi Ahval Anfos al-Nafi, Vol. 1. Beirut: Dar Sader.##17. Dopoulo, Alexandre. 1989. Islamic Architecture. Translated by Heshmat Jazni. Tehran: Raja Cultural Publications Center.##18. Ebn-e Asir, Ezzoddin Ali. 1991. Al-Kamel fi Tarikh, Vol. 3. Translated b Muhammad Hossein Ruhani. Tehran: Asatir.##19. Ebn-e Hosham, Abd ol-Malek ben Hosham. 2013. Al-Sirat al-Nabaviah. Translated by Masoud Ansari. Tehra: Mola.##20. Ebn-e Najjar, Muhammad ibn-e Mahmud. 2006. The Precious Part of the City News. Beirut: Dar al-Argham ben Abi-al Argham.##21. Epstein, Isidore. 2009. Judaism: A Historical Presentation. Translated by Behzad Saleki. Tehran: Iranian Institute of Philosophy.##22. Finkelstein, Israel, and Nil Alsher Silberman. 2017. Biblical Archeology. Translated by Saeed Karimpoor. Terhan: Sabzan.##23. Garfinkel, Yosef, and Madeleine Mumcuoglu. 2019. The Temple of Solomon in Iron Age Context. Religions Journal 10 (3): 1- 17.##24. Gonen, Rivka. 2003. Contested Holiness: Jewish, Muslim, and Christian Perspective on the Temple Mount in Jerusalem. Brooklyn, New York: Ktav Pub & Distributors Inc.##25. Haj Seyed Javadi, Seyed Kamal. 1982. A Glance to Architecture of MasjidoNabi. Quarterly Honar (2): 118- 129.##26. Halabi, Ali ibn-e Borhan. 2004. Al-Sirah al-Halabiah, Vol. 2. Beirtu: Dar al-Kotob al-Elmiah.##27. Hamidi, Jafar. 1985. History of Jerusalem. Tehran: Amir Kabir.##28. Hamzenejad, Mahdi, and Sanaz Rahravi Poodeh. 2016. Conceptual Typology of Synagogues, Churches and Mosques during Safavid Era based on Sacred Attributes of Incomparability, Similarity, Beauty and Glory. Researches in Islamic Architecture 4 (2) :17-36##29. Hashemi Rafsanjani, Akbar, and a Group of Researchers. 2005. Dictionary of Quran. Qom: Boostan-e Ketab.##30. Hays, J. Daniel. 2016. The Temple and the Tabernacle: A Study of God's Dwelling Places from Genesis to Revelation. Ada, Michigan: Baker Books.##31. Hilenbrand, Robert. 2015. Islamic Art and Architecture. Translated by Ardeshir Eshraghi. Tehran: Rozaneh.##32. Horr-e Ameli, Muhammad ibn-e Hassan. 1994. Vasael al-Shia, Vol. 10. Qom: Al al-Beit le-Ehya al-Toras.##33. Jafarian, Rasool. 2003. Islamic Works of Mecca and Madina. Tehran: Mashar.##34. Kateb Vaghedi, Muhammad Ibn-e Sad. 1995. Al-Tabaghat al-Kobra, Vol. 1. Translated by Mahmoud Mahdavi Damghani. Tehran: Farhang va Andishe Publicarion.##35. Levine, Lee I. 2000. The Ancient Synagogue. London: Yale University Press.##36. Magness, Jodi.2012. The Archaeology of the Holy Land from the Destruction of Solomon's Temple to the Muslim Conquest. Cambridge: Cambridge University Press##37. Makarem Shirazi, Naser. 2008. Abridged version of Tafsir Nemuneh, Vol. 7. Tehran: Dar al-Kotob Eslamiah.##38. Matassa, L. D. 2018. Invention of The Firstcentury Synagogue. (J. M. Watson, Ed.) Atlanta: SBL Press.##39. Moeen, Muhammad. 1989. Moeen Dictionary. Tehran: Amir Kabir Publishing Institute.##40. Moghaddasi, Muhammad ibn-e Ahmad. 1999. Ahsan al-Taghasim fi Marefat al-Aghalim, Vol. 1. Translated by Alinaghi Monzavi. Tehran: Koomesh.##41. Mohammadi Vakil, Mina. 2020. The Approach of the Three Great Religions of Islam, Christianity and Judaism in terms of Icons and Iconography. Marifat (269): 41- 52.##42. Morteza Ameli, Seyed Jafar. 2005. al-Sahih men Sirah al-Nabi al-Aazam, Vol. 2. Qom: Dar al-Hadis.##43. Mostafavi, Hassan. 1989. Al-Tahghigh fi Kalamat al-Quran al-Karim, Vol. 5. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance.##44. Najafi, Muhammad Bagher. 2006. Madina Cognition. Tehran: Mashar.##45. Nas, John Boyer. 1975. Comprehensive History of Religions. Translated by Ali Asghar Hekmat. Tehran: Franklin.##46. Patai, Raphael. 1990. The Hebrew Goddess. Michigan: Wayne State University Press.##47. Peter, F. E. 2005. Judaism, Christianity, and Islam (the Word and the Law and the People of God). Translated by Hussein Tofighi. Tehran: Study and Research of Religions and Beliefs Center##48. Pirnia, Muhammad Karim. 2007. Introduction to Islamic Architecture of Iran. Tehran: Soroush-e Danesh.##49. _____________________. 2007. Stylistic of Iranian Architecture. Tehran: Soroush-e Danesh.##50. Sahmudi, Noor ol-Din. 1997. Kholasa al-Vafa be-Akhbar Dar al-Mostafa, Vol. 1 and 3. Translated by Seyed Kamal Haj Seyed Javadi. Tehran: Mashar.##51. Sajjadi, Sadegh. 1998. Ibrahim Khalili(PBUH). Tehran: The Great Islamic Encyclopedia Center.##52. Sangtarash, Fataneh, and HasanAli Pourmand. 2019. Jewish Thoughts on the Establishment of the Synagogue (Case Study: Joyabareh District in Isfahan). Journal of Art and Civilization of the Orient (26): 5- 20.##53. Sayyuti, Jalal al-Din. 1993. Al-Havi le-al-Fatavi. Beirut: Dar al-Fekr.##54. Shebhe Nemiri, Aboozeyd. 2001. History of Madina, Vol. 1. Translated by Hussein Saberi. Tehran: Mashar.##55. Shuazi, August. 2016. History of Architecture. Translated by Latif Abolghasemi. Tehran: Tehran Uiversity Press.##56. Tachau, W. G. 1960. The Architecture of the Synagogue. American Jewish Year Book.##57. Tiwari, Kedar Nath. 1999. Comparative Religion. Translated by Seyed Abutaleb Fanaee. Tehran: Mohsen.##58. Tofighi, Hussei, 2006. Familiarity with Major Religions. Tehran: SAMT.##59. Vaez, Batool, and Roghayyeh Kardel Ilvari. 2012. Comparative explanation of the theoretical, religious and moral foundations of Islam, Judaism and Christianity. Journal of Quranic Knowledge (9): 67- 98.##60. Wilson, Ralph F. 2011. Moses the Reluctant Leader: Discipleship and Leadership Lessons (JesusWalk Bible Study Series). Loomis, California : JesusWalk Publications.##1. قرآن مجید.##2. ابن اثیر، عزالدین علی. 1370. الکامل فی التاریخ، جلد سوم. ترجمه‌ی محمدحسین روحانی. تهران: اساطیر.##3. ابن نجار، محمد بن محمود. 1427ق. الدره الثمینه فی اخبار المدینه. بیروت: شرکه دار الأرقم بن أبیالأرقم.##4. ابن هشام، عبد الملک بن هشام. 1392. السیره النبویه. ترجمه‌ی مسعود انصاری. تهران: مولی.##5. اپستاین، ایزیدور. 1388. یهودیت، برسی تاریخی. ترجمه‌ی بهزاد سالکی. تهران: مؤسسه حکمت و فلسفه ایران.##6. آذرنوش، آذرتاش، و محمود مکوند. 1389. بررسی زبان‌شناختی واژه قرآنی مسجد. نشریه تحقیقات علوم قرآن و حدیث (13): 5- 18.##7. بیهقی، احمد بن حسین. 1361. دلائل النبوه، جلد دوم. ترجمه‌ی محمود مهدوی دامغان. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی وزارت فرهنگ و آموزش عالی.##8. پاپادوپولو، الکساندر. 1368. معماری اسلامی. ترجمه‌ی حشمت جزنی. تهران: مرکز نشر فرهنگی رجاء.##9. پیترز، اف. ئی. 1384. یهودیت، مسیحیت، و اسلام (کلمه و شریعت و قوم خدا). ترجمه‌ی حسین توفیقی. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.##10. پیرنیا، محمد کریم. 1386. آشنایی با معماری اسلامی ایران. تهران: سروش دانش.##11. _____________. 1386. سبک‌شناسی معماری ایرانی. تهران: سروش دانش.##12. توفیقی،‌ حسین. 1385. آشنایی با ادیان بزرگ. تهران: سمت.##13. تیواری، کدارناث. 1378. دین‌شناسی تطبیقی. ترجمه‌ی سید ابوطالب فنایی. تهران: محسن.##14. جعفریان، رسول. 1382. آثار اسلامی مکه و مدینه. تهران: مشعر.##15. حاج سید جوادی، سید کمال. 1361. سیری در معماری مسجد النبی. فصلنامه هنر (2): 118- 129.##16. حُرّ عاملی، محمد بن حسن. 1414ق. وسائل الشیعه، جلد دهم. قم: آل البیت لإحیاء التراث.##17. حلبی، علی بن برهان. 1427ق. السیره الحلبیه، جلد دوم. بیروت: دار الکتب العلمیه.##18. حمزه‌نژاد، مهدی، و ساناز رهروی‌پوده. 1395. گونه‌شناسی مفهومی در پرستشگاه‌های یهودیان، مسیحیان و مسلمانان در دوره‌ی صفویه‌ی اصفهان (بر اساس ویژگی‌های قدسی تنزیه، تشبیه، جمال و جلال). پژوهش‌های معماری اسلامی 4 (2): 17- 36.##19. حمیدی، جعفر. 1364. تاریخ اورشلیم. تهران: امیرکبیر.##20. دهخدا، علی‌اکبر. 1372. لغتنامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.##21. دهقان، فربد. 1389. معماری اماکن مذهبی. تهران: یزدا.##22. دیاربکری، حسن‌ بن محمد بن الحسن. 1984م. تاریخ ‌الخمیس فی احوال انفس النفیس، جلد اول. بیروت: دار صادر.##23. سجادی، صادق. 1377. ابراهیم خلیل(ع). تهران: مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.##24. سمهودی، نور الدین. 1376. خلاصه الوفاء بأخبار دار المصطفی، جلد اول و سوم. ترجمه‌ی سید کمال حاج سیدجوادی. تهران: مشعر.##25. سنگتراش، فتانه، و حسنعلی پورمند. 1398. اندیشۀ یهودیان در ایجاد کنیسه، نمونۀ موردی: محلۀ جویباره در اصفهان. نشریه هنر و تمدن شرق (26): 20-5.##26. سیوطی، جلال‌الدین. 1414ق. الحاوی للفتاوی. بیروت: دار الفکر.##27. ش‍ب‍ه‌ ن‍م‍ی‍ری‌، اب‍وزی‍د. 1380. تاریخ المدینه المنوره، جلد اول. ترجمه‌ی ح‍س‍ی‍ن‌ ص‍اب‍ری. تهران: م‍ش‍ع‍ر.##28. شوازی، اگوست. 1395. تاریخ معماری. ترجمه‌ی لطیف ابوالقاسمی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##29. عمید، حسن. 1375. فرهنگ عمید. تهران: مؤسسه انتشاراتیِ امیرکبیر.##30. فینکلشتاین، ایسرائیل، و نیل آلشرسیلبرمن. 1396. باستان‌شناسی کتاب مقدس. ترجمه‌ی سعید کریم‌پور. تهران: سبزان.##31. کاتب واقدی، محمد بن سعد. 1374. الطبقات الکبری، جلد اول. ترجمه‌ی محمود مهدوی دامغانی. تهران: انتشارات فرهنگ و اندیشه.##32. کتاب اول پادشاهان.##33. کتاب خروج.##34. کتاب دوم تواریخ.##35. کتاب دوم سموئیل.##36. کتاب یکم تواریخ.##37. محمدی وکیل، مینا. 1399. رویکرد سه دین بزرگ اسلام، مسیحیت و یهود در باب شمایل و شمایل‌نگاری. ماهنامه معرفت (269): 41- 52.##38. مرتضی عاملی، سید جعفر. 1426ق. الصحیح من سیره النبی الأعظم(ص)، جلد دوم. قم: دارالحدیث.##39. مصطفوی، حسن. 1368. التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، جلد پنجم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی‌.##40. مصطفی، صالح .1372. مدینه منوره. ترجمه‌ی صدیق وسمقی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.##41. معین، محمد. 1351. فرهنگ فارسی معین. تهران: مؤسسه انتشاراتیِ امیرکبیر.##42. مقدسی، محمد بن احمد. 1361. احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، جلد اول. ترجمه‌ی علی‌نقی منزوی. تهران: کومش.##43. مکارم شیرازی، ناصر. 1387. برگزیده تفسیر نمونه، جلد هفتم. تهران: دارالکتب اسلامیه.##44. ناس، جان بویر. 1354. تاریخ جامع ادیان. ترجمه‌ی علی اصغر حکمت. تهران: فرانکلین.##45. نجفی، محمدباقر. 1386. مدینه‌شناسی. تهران: مشعر.##46. واعظ، بتول، و رقیه کاردل ایلواری. 1391. تبیین تطبیقی مبانی نظری، شرعی و اخلاقی اسلام، یهودیت و مسیحیت. پژوهش‌نامه معارف قرآنی (9): 67- 98.##47. هاشمی رفسنجانی، اکبر، و جمعی از محققان. 1385. فرهنگ قرآن. قم: بوستان کتاب.##48. هیلن برند، رابرت. 1394. هنر و معماری اسلامی. ترجمه‌ی اردشیر اشراقی. تهران: روزنه. ##

کیفیت جمع اضداد در ارتقا بصری معماری خانه‌های سنتی یزد The quality of unity of opposites in the visual enhancement of Yazd Traditional Houses 1 1 پیچیدگی و تضاد یکی از راهبردهای افزایش تنوع بصری است که امروزه در پی ساخت و ساز گسترده و تبعیت از الگوی فراگیر مدرن، کمتر بدان توجه شده است. مسأله­ای که در طولانی مدت یکنواختی و کسالت در خانه­های معاصر را در پی داشته است. این در حالی است که عامل تضاد و پیچیدگی در تنوع بصری معماری سنتی دوره­های مختلف، بخوبی دیده می­شود و می­تواند الگوی خوبی در جهت بکاربست پیچیدگی و ابعاد آن فراهم کند. در پی اهمیت این موضوع، محقق قصد دارد با اتکا به روش تئوری­داده بنیاد، جمع اضداد را که بعنوان یکی از شاخص­های اصلی پیچیدگی محسوب می­شوند، در خانه­های سنتی یزد شناسایی و تبیین نماید. در این روند اطلاعات میدانی ابتدا با استفاده از مصاحبه باز و عمیق، مشاهده و عکس­برداری گرداوری و سپس با استفاده از کدگذاری سه مرحله­ای باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. نتایج این پژوهش حکایت از آن دارد که ساختار کالبدی و فضایی خانه­های سنتی یزد شرایطی را فراهم کرده است که در آن می­توان همنشینی مثبتی از جمع اضداد را در موقعیت­های مختلف تجربه کرد. در این روند مشخص شد که انواع اضداد که در چهار نوع تضاد حسی، ادراکی، بصری و نمادین قابل دسته­بندی هستند، به ترتیب منجر به افزایش درک بهتر پدیده، به تعادل­رسیدن کلیت فضا، افزاش تنوع و افزایش بارمعنایی فضا می­شوند. 2 Complexity and conflict are some of the strategies to increase visual diversity, which is less considered today in the context of extensive construction and adherence to the universal, inclusive model. This issue has led to long-term boredom in contemporary homes. However, the factors of contradiction and complexity are seen in the visual diversity of traditional architecture. In this way, the set of opposites as a strategy for creating some visual difference is one of the essential items that can reduce architectural space's uniformity. In this regard, since the utilization of the contrasting phenomena has some different consequences in architecture space organization (from positive to destructive impact) so, it must be evaluated in a valuable physical environment where this concept of conflict is well traceable. One of the most useful settings can be considered to be a case study for assessing the utilization of the opposite phenomena, is the traditional architecture in Iran. This architecture is full of exemplars that can be useful for learning architectural design. In this research, because of the undeniable quality of traditional houses in Yazd, these houses selected as research case studies. What follows in this discussion is a qualitative assessment of the traditional homes for finding the kind of the opposite phenomena and the process application to use them. In this study, the research method is based on grounded theory, and the field information was collected in two sections: open interviews and observations. The results of this research show that Structural and visual elements of the traditional houses in Yazd consist of the positive association of conflicting elements that you can experience in different situations. The results of this study indicated that the physical and spatial structure of traditional houses in Yazd had provided conditions where one can experience a positive association of opposites in different situations. In this process, it was found that the types of opposites that can be classified into four types of sensory, perceptual, visual, and symbolic contrasts increase the best understanding of the phenomenon, respectively, balance the totality of space, increase diversity and increase the semantic load of space. 45 61 2020/06/122019/12/312019/09/27 1398/7/5 2020/11/92020/11/282020/10/5 1399/7/14 مریم سلیمانی Maryam Soleimani دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاههنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران ایران soleimani.raha@yahoo.com عیسی حجت Isa Hojat دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران ایران isahojat@ut.ac.ir پریسا هاشم پور Parisa Hashempour دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاههنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران ایران P.hashempour@tabriziau.ac.ir Unity of opposites Architecture Traditional houses Yazd اضداد پیچیدگی کیفیت بصری معماری خانه‌های سنتی یزد 1. Ardalan, Nader, and Laleh Bakhtiari. 2011. The Sense of Unity of the Role of Tradition in Iranian Architecture. Translated by Vandad Jalili. Tehran: Royal Architect Research Institute.##2. Berlyne, D. E. 1960. Conflict, Arousal, and Curiosity. New York: McGraw-Hill.##3. Bukhara'i, Saleh, and Mahmoud Khalili. 2016. Texture Experience: Decoding Meaning in The Context of##4. Traditional Texture. Seven Cities (55) 102-90.##5. Burkhat, Titus. 1986. Islamic Art: Language and Expression. Translated by Masoud Rajabnia. Tehran: Soroush.##6. Corbin, J. and A. Strauss. 2008. Basics of Qualitative RESEARCH: Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory. California: Thousand Oaks, CA: Sage.##7. Creswell, J.W. 2005. Educational Research: Planning, Conducting, and Evaluating Quantitative and Qualitative Research. New Jersey: Pearson Education, Inc.##8. Dandis, Donis A. 2007. Basics of Visual Literacy. Translated by Masoud Sepehr. Tehran: Soroush.##9. Falk, Julias. 1998. Linguistics and Language. Translated by Khosrow Gholam Alizadeh, Mashhad: Astan Quds Razavi Publications.##10. Fordham, Frida. 1972. Introduction to Jungian Psychology. Translated by Massoud Mirbaha. Tehran: Ashrafi.##11. Ghezelbash, Mohammad Reza, and Farhad Abolzia. 1989. The Alphabet of the Traditional Body of Yazd. Tehran: Ministry of Planning and Budget, Office of Research and Technical Standards.##12. Grotter, Jurg Kurt. 2007. Aesthetics in Architecture. Translated by Jahanshah Pakzad and Abdolreza Homayoun. Tehran: Shahid Beheshti University Press.##13. Guenon, René. 1982. Dominance of Quantity and Signs of the Apocalypse. Translated by Ali Mohammad Kardan. Tehran: University Publishing Center Publications.##14. Haitham, Crescent .1424 AH. Glossary of Terms. Beirut: Dar al-Jalil.##15. Hedman, Richard, and Andrew Yazowski. 2015. Fundamentals of Urban Design. Translated by Razieh Rezazadeh and Mostafa Abbaszadegan. Tehran: University of Science and Technology Publications.##16. Hekkert, P., and P. C. W. Wieringen. 1990. Complexity and Prototypically as Determinants of the Appraisal of Cubist Paintings. British Journal of Psychology 81(4): 483-495.##17. Irvani, Mahmoud, and Mohammad Karim Khodapnahi. 1992. Psychology of Feeling and Perception. Tehran: SAMT.##18. Lowenthal, D., and M. Riel. 1972. The Nature of Perceived and Imagined Environments. Environment and Behavior 4(2): 189-207.##19. Masaeli, Siddiqa. 2009. Hidden Map as an Achievement of Religious Beliefs in the Traditional Desert Housing of Iran. Honar-ha-ye-Ziba (37): 27-28.##20. Nasr, Seyed Hussein. 2001. Knowledge and the Sacred. Translated by Farzad Haji Mirzaei. Tehran: Farzan.##21. Pakzad, Jahanshah. 2006. Theoretical Foundations and Urban Design Process. Tehran: Shahidi.##22. Rahnavard, Zahra. 2009. Islamic Wisdom and Art., Tehran: SAMT.##23. Rappaport, Amos. 2013. Meaning of Built Environment; An Approach to Nonverbal Communication. Translated by Farah Habib. Tehran: Municipal Information and Communication Technology Organization.##24. Rapoport, Amos, and R. E. Kantor. 1967. Complexity and Ambiguity in Environmental Design. Journal of the American Institute of Planners 33(4): 210-221.##25. Rapoport, Amos, and R. Hawkes. 1970. The Perception of Urban Complexity. Journal of the American Institute of Planners 36(2): 106-111.##26. Strauss, Anselm, A, and Juliet Corbin. 2006. Principles of Qualitative Research Methodology: Basic Theory; Procedures and Methods. Translated by Beyuck Mahmoudi. Tehran: Institute of Humanities and Cultural Studies.##27. Tabatabaee, Mohammad Hussein. 2006. Translation and Final Explanation of Wisdom. Translated by Ali Shirvani. Qom: Qom Book Garden.##28. ___________________________. 2008. The End of Philosophy. Translated by Mehdi Tadayon. Qom: Book Garden.##29. Taqvaee, Vida. 2007. The Hidden Space System of Iranian Architecture and Its Structure. Honar-ha-ye-Ziba (30): 43-52.##30. Tusi, Nasir al-Din. 1982. The Basis of the Quotation. Edited by Mohammad Taghi Modarres Razavi, Tehran: University of Tehran Press.##31. Venturi, Robert. 1966. Complexity and Contradiction in Architecture. New York: Museum of Modern Art.##32. ____________. 2010. Complexity and Contradiction in Architecture. Translated by Alireza Mir Torabi and Mohammad Reza Manouchehri. Tehran: Samira.##1. اردلان، نادر، و لاله بختیاری. 1390. حس وحدت نقش سنت در معماری ایرانی. ترجمه‌ی ونداد جلیلی. تهران: موسسهی علمی پژوهشی علم معمار رویال.##2. استراس، انسلم، آ؛ و جولیت کوربین. 1385. اصول روش تحقیق کیفی: نظریه مبنایی، رویهها و شیوهها. ترجمه‌ی بیوک محمودی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##3. ایروانی، محمود، و محمدکریم خداپناهی. 1371. روانشناسی احساس و ادراک. تهران : سمت.##4. بخارایی، صالحه، و محمود خلیلی. 1395. تجربه بافت: رمزگشایی معنا در منظر بافت سنتی. هفت شهر (55): 90- 102.##5. بورکهات، تیتوس. 1365. هنر اسلامی: زبان و بیان. ترجمه‌ی مسعود رجب‌نیا. تهران: سروش.##6. پاکزاد، جهانشاه. 1385. مبانی نظری و فرآیند طراحی شهری. تهران: شهیدی.##7. تقوایی، ویدا. 1386. نظام فضایی پنهان معماری ایرانی و ساختار آن. هنرهای زیبا (30): 43-52.##8. داندیس، دونیس ا. 1386. مبادی سواد بصری. ترجمه‌ی مسعود سپهر. تهران: سروش.##9. راپاپورت، آموس. 1392. معنی محیط ساخته شده؛ رویکردی در ارتباط غیرکلامی. ترجمه‌ی:فرح حبیب. تهران: سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری.##10. رهنورد، زهرا. 1388. حکمت و هنر اسلامی. تهران: سمت.##11. طباطبایی، محمدحسین. 1385. ترجمه و شرح نهایه الحکمه. ترجمه‌ی علی شیروانی. قم: بوستان کتاب قم.##12. _________________. 1387. نهایت فلسفه. ترجمه‌ی مهدی تدین. قم: بوستان کتاب.##13. طوسی، نصیرالدین. 1361. اساس الاقتباس. تصحیح توسط محمدتقی مدرس رضوی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##14. فالک، جولیاس. 1377. زبان‌شناسی و زبان. ترجمه‌ی خسرو غلامعلی‌زاده. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.##15. فوردهام، فریدا. 1351. مقدمه‌ای بر روانشناسی یونگ. ترجمه‌ی مسعود میربها. تهران: اشرفی.##16. قزلباش، محمدرضا، و فرهاد ابوالضیا. 1368. الفبای کالبد خانه سنتی یزد. تهران: وزارت برنامه و بودجه، دفتر تحقیقات و معیارهای فنی.##17. گروتر، یورگ کورت. 1386. زیبایی‌شناسی در معماری. ترجمه‌ی جهانشاه پاکزاد و عبدالرضا همایون. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.##18. گنون، رنه. 1361. سیطره کمیت و علائم آخرالزمان. ترجمه‌ی علی محمد کاردان. تهران: انتشارات مرکزنشر دانشگاهی.##19. مسائلی، صدیقه. 1388. نقشه پنهان به مثابه دست آورد باورهای دینی در مسکن سنتی کویری ایران. هنرهای زیبا (37): 27- 38.##20. نصر، سید حسین. 1380. معرفت و امر قدسی. ترجمه‌ی فرزاد حاجی میرزایی. تهران: فرزان.##21. ونتوری، رابرت. 1389. پیچیدگی و تضاد در معماری. ترجمه‌ی علیرضامیرترابی و محمدرضا منوچهری. تهران: سمیرا.##22. هدمن، ریچارد؛ و اندرو یازوسکی. 1394. مبانی طراحی شهری. ترجمه‌ی راضیه رضازاده و مصطفی عباس‌زادگان. تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت.##23. هیثم، هلال. 1424ق. معجم مصطلح الصول. بیروت: دارالاجلیل. ##

گونه‌شناسی کالبدی و کارکردی شناشیرهای بافت تاریخی بندر بوشهر در جهت شناسایی عوامل هویت‌بخش این فضاها Physical and Functional Typology of Shanashir in Historical Fabric of Bushehr Port to Identify Factors of These Spaces 1 1 بندر بوشهر، یکی از منحصربه‌فردترین معماری‌ها را در دوران اسلامی دارا است. بافت تاریخی این شهر از ظرفیت بالای بصری، فرمی و عملکردی برخوردار است که در سیمای شهری بسیار تأثیرگذار بوده است؛ به‌طوریکه عناصر و شاخصه‌های زیادی را می‌توان در معماری و شهرسازی این شهر یافت که خاصِ خودِ بوشهر بوده و حتی در سایر شهرهای هم‌جوار و هم‌اقلیم بوشهر نیز دیده نمی‌شود. یکی از ظرفیت‌های بصری بسیار شاخص و چشم‌گیر که از بومی‌ترین و خاص‌ترین عناصر  معماری این بندر است، عنصر شناشیر بوده که در کشور ایران، تنها در معماری تاریخی بوشهر، به‌کار گرفته شده است. بنابراین این پژوهش با هدف بازشناسی و بازبه‌کارگیری این عنصرِ ارزشمندِ معماری و تثبیت جایگاه و ارزش آن در معماری بومیِ منطقه‌ی خلیج‌فارس صورت گرفت و نگارندگان در پی یافتن گونه‌ها و ویژگی‌های مختلف شناشیر و همچنین دلایل پیدایش آن در معماری منطقه‌ی خلیج‌فارس، با تحقیقی توصیفی ـ تحلیلی به بازشناسی این عنصر معماری، پرداختند. در همین راستا با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای، عنصر شناشیر و تاریخچه و جایگاه آن را مورد بررسی قرار گرفت و از طریق تحلیلی میدانی، بر اساس شواهد و نقشه‌ها و تصاویر تاریخی موجود، به بررسی و مقایسه خواستگاه، الگوها، شاخصه‌ها و ویژگی‌های شناشیرها و گونه‌های متفاوت آن در بندر بوشهر، پرداخته شد. نتایج بررسی‌های صورت‌گرفته نشان داد که تمامی شناشیرهای بوشهر را می‌توان، در یکی از پنچ دسته‌ی «استقراری»، «فرمی و شکلی»، «ساختار و سازه‌ای»، «تزئیناتی» و همچنین «عملکردی»، گونه‌شناسی کرد؛ که هر یک از این دسته‌ها دارای فراوانی‌های متفاوتی هستند و ویژگی‌های خاصی از آن‌ها استخراج گردید که مختص شناشیرهای به‌کار گرفته شده در بندر بوشهر هستند. 2 Abstract: Introduction: The historical Fabric of Boushehr has a high visual form and performance capacity that has been very influential in the urban landscape. So many special elements and factors can be found in architecture and urbanism of the Boushehr that even is not seen in other neighboring cities with same climate. Shanashir is one of the visual capacity that is vernacular in this place. Today this architectural and vernacular factor is ignoring in construction and it has been forgotten. Literature review: The meaning of the Shanashir word is not available in Persian dictionaries. Some scholars believe that this word is equivalent to Shansheel in the Arabic language. Shanashir has been used in architecture of various countries, including Arab countries, North Africa, parts of Europe such as Turkey and Spain and South Asia. Traditional version of Shanashir had many important environmental functions and specific parameters for design through recognized patterns. Shanashir did not provide only a decorative and aesthetic element, but also it was designed to perform many environmental functions like adjustment of lighting, humidity and air flow control, reducing the heat, and playing an essential role in securing privacy. Unfortunately, today this functional element of architecture ignores in the modern building and if it be applied don't abide by these aspects. Methodology: The aim of this study was to recognition and rehabilitation of this valuable element of architecture, and the consolidation of its position and value in indigenous architecture of Persian Gulf region, and answers to these questions: What are the principles, features, patterns and performance of Shanashirs in Bushehr? What kinds of Shanashirs are available in Bushehr and what is their difference? In order to answer the research questions, author was conducted to investigate this element of architecture with using the descriptive-analysis methods. So this paper contains the parts are as follows: the theory part that introduces and defines the fundamental of Shanashir, and the field part that reviewing the Typology of Shanashir in historical texture of Bushehr. So the theoretical part of paper, accomplished by using the library resources and the field studies is done by using authentic maps, direct observation of these buildings and interview with experts, old photographer and Homeowners. These historical buildings related to Qajar era. The comparison between these houses shows the difference of Shenashir and their frequency in Bushehr. Among all historical buildings of Bushehr, all of the buildings that have Shanashir and their plans and map are existed, has selected to review so The collection of 17 historic building that have been registered with the Cultural Heritage, Crafts & Tourism Organization and 5 Unregistered building have been reviewed in this article. Discussion: In the classification of Shanashir, various factors such as location, different types of form and shape, different structures, varied decorations and also the function which are expected from the Shanshir can be considered in their diversity of them. In the historic building of Bushehr, the exterior Shanashir is usually facing the sea and for the use of vision and a cool sea breeze, but in the internal types, in the four fronts of the building, they have been seen to Creating connections between spaces. In a form typology according to the differences that seen in Shanashir, these elements were examined from three perspectives: plan, facade and perspective. The geometry of Shanashir can be divided into 5 groups of linear, L-shaped, U-shaped, triangular and quadrilateral. Results: External Shanashir in Bushehr are usually linear and l-shaped, but the inner Shanashir have a variety of 5 categories. There are three types of fully-worn, semi-open and completely open. Shanashirs are either protruding or flat in the facade of Shanashirs in Bushehr. The appearance of them is different and according to this difference, there are different structures. The diversity of construction methods of Shanashirs is one of characteristics which have led to diversity and beauty of faced in historical fabric. Windows shade or animated shutter are also used in some of Shanashir. The contrast of brown or blue Shanshir on the white facede of building, make it very conspicuous. Conclusion: According to the studies that had conducted on the Shanshir of buildings in this research, the authors found the points and characteristics of the Shanshir's element in Bushehr: Shanshir is essentially an element imported into the Bushehr architecture, but has been changed and identified in accordance with the culture and climate of the country. This architectural element is a functional space that has different functions such as the following: Climatic reasons such as preventing solar radiation, passive cooling, thermal filter; Aesthetic reasons: Creating variations in the facade, vitality, fluidity and dynamism, readability; cultural reasons: creating the privacy and nuisance vision control; functional reasons: Creating a connection between inside and outside space, flexibility, creating a terrace, vision and landscape. 63 84 2020/06/122019/12/312019/09/272019/09/12 1398/6/21 2020/11/92020/11/282020/10/52020/10/18 1399/7/27 محمد امیر کاکی‌زاده Mohammad Amir Kakizadeh دانشکده هنر و معماری دانشگاه خلیج‌فارس بوشهر، ایران ایران m.amir.kakizadeh@pgu.ac.ir ندا ناصری Neda Naseri دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندی‌شاپور، دزفول، ایران ایران nedanaseri90@yahoo.com هژبر دباغ Hozhabr Dabbagh دانشکده هنر و معماری دانشگاه خلیج‌فارس بوشهر، ایران ایران hozhabr.dabbagh@pgu.ac.ir Shanashir Mashrebiya Typology Historical Fabric of Bushehr. شناشیر مشربیه گونه‌شناسی بافت تاریخی بوشهر. 1. Abdelkader, Reem, and Jin-Ho Park. 2017. The Evolving Transformation of Mashrabiya as a Traditional Middle Eastern Architecture Element. International Journal of Civil & Environmental Engineering IJCEE –IJENS 17(1): 15-20.##2. Ahmadi Reshari, Abdolhossein. 2003. Sangestan: The Popular Beliefs of Bushehr People: Vocabulary, Proverbs, Idioms, Volume 1. Shiraz: Navid-e Shiraz.##3. Almerbati, Nehal, Ford, Peter, Taki, Ahmad & Dean, Lionel. 2014. From Vernacular to Personalized and Sustainable. 48th International Conference of the Architectural Science Association, the Architectural Science Association & Genov University Press: 479–490. Available at: https:// wp-content/uploads/2014/12/10_38_77. pdf. Accessed September, 2018.##4. Alothman, Hiba. 2017. An Evaluate and Critical Study of Mashrabiya in Contemporary Architecture, A Thesis for Master Degree of Science in Architecture, Thesis Advisor: Ayten Özsavaş Akçay. Near East University.##5. Alpago Novello, Adriano. 2005 .Vernacular Architecture. Translated by Ali Mohammad Sadat Afsari. Tehran: Faza.##6. Al-Shareef, Faisal Mohammad. 1996. Natural Light Control in Hedjazi Architecture an Investigation of the Rowshan Performance by Computer Simulation. A thesis for the Degree of Doctor in Philosophy, University of Liverpool, School of Architecture and Building Engineering.##7. Azzopardi, Joe. 2012. A Survey of the Maltese Muxrabijiet. VIGILO - DIN L-ART ÓELWA (41): 26.##8. Bahrani, Hamid Reza, and Azadeh Sepehriahrami. 2018. Recognizing and Determining the Existence Reason and Functional Role of Senasir in the Historical Context of Bushehr. Bagh-i-Nazar 15(58): 77-88.##9. Beheshti, Seyed Mohammad. 2012. Sea-Based Culture, Bushehr: Book of the Workshop Entitled: Recognition of Iranian Architecture from the Viewpoint of Bushehr City. 28-39.##10. Burden, Ernest. 2002. Illustrated Dictionary of Architecture. McGraw-Hill Companies: Incorporated, 2, illustrated.##11. Curzon, George. 1994. Persia and the Persian Question, Vol. 2. Translated by Gholamali Vahid Mazandarani. Tehran: Elmi va Farhanghi.##12. Eshrati, Parastoo, Mohammad Kazem Namazi, Dorna Eshrati, and Somayeh Fadaei Nezhad. 2016. Intimat-, ing Girls' Schools with an Emphasis on Vernacular Architecture Bushehr City. Researches in Islamic Architecture 4(2): 37-55.##13. Faeq, omar. 2017. Mashrabiya. At; architecture technology, CIAT in AT, issue 122.##14. Fathy, Hassan. 1986. Natural Energy and Vernacular Architecture: Principles and Examples with Reference to Hot Arid Climates. Walter and Sultan Abd-el-rahman Ahmad (Eds.), Chicago and London: The University of Chicago Press, Available at: http://archive.unu.edu/unupress/unupbooks/80a01e/80A01E00.htm, Accessed October 2016.##15. Ghasemi, Vahid. 2012. Interoduction, Quated in: Bushehr: Book of the Recognition of Iranian Architecture from the Viewpoint of Bushehr City Workshop, 6-9.##16. Hamidi, Seyed Jafar. 2002. An Encyclopedic Dictionary of Bushehr. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance.##17. __________. 2010. The Beautiful Province of Bushehr. Bushehr: Bushehr Press.##18. Hedayat, Azam, and Parastoo Eshrati. 2017. Typology of The Form and Placement of Shanashir in Vernacular Architecture of Bushehr Port, Iran. Quarterly Journal of Researches in Islamic Architecture 4(13): 40-61.##19. Kamath, G Lakshmi, and Srinivas Daketi. 2016. Jaalis: A Study on Aesthetics and Functional Aspects in Built Environment. International Journal of Scientific Engineering and Applied Science (IJSEAS) 2 (2): 98-104.##20. Kenzari, Bechir, and Yasser Elshestawy. 2003. The Ambiguous Veil: on Transparency, the Mashrabiy'ya, and Architecture. Journal of Architectural Education 56(4): 17-25.##21. Koliji, Hooman. 2015. In- Between: Architectural Drawing and Imaginative Knowledge in Islamic and Western Traditions. United Kingdom by henry ling limited: at the dorset press, Dorchester.##22. Kulivand, Ali. 2002. Space-Physical Properties of Bushehr Ancient Texture. Abadi (36): 60 -57.##23. Marbaghi, Behrooz. 2013. New Motifs in the Architecture of Bushehr.Tehran: Payam.##24. Memarian, Golam Hosein. 1994. Introduction to Iranian Residential Architecture, Typology of Introverted. Tehran: Sorush-e Danesh.##25. __________. 2008. Introduction to Iranian Residential Architectur, Typology of Extroverted. Tehran: Sorush-e Danesh.##26. Ministry of Housing and Urban Development, Administration of Housing and Urban Development. Special Master Plan for The Old texture of City of Bushehr. 2002. Bushehr: Urban Improvements and Renewal Office.##27. Mohamed, Jehan. 2015. The Traditional Arts and Crafts of Turnery or Mashrabiya. A Thesis for Master Degree of Art, under the Direction of Martin Rosenberg, Graduate School-Camden Rutgers, the State University of New Jersey.##28. Nabipour, Iraj. 2006. Bushehr Architecture: Symphony of Color, Light, and Wind. Bushehr: University of Medical Sciences and Health Services and Bushehr Branch of Iranology Foundation.##29. Ozsavas Akcay, Aytan & Alothman, Hiba. 2018. Fashion Inspired by Architecture: The Interrelationship between Mashrabiya and Fashion World. Journal of History Culture and Art Research 7(2): 328-351.##30. Ranjbar, Ehsan, Mohammad Reza Pourjafar, and Keivan Khaliji. 2010. Innovations in Climatic Designing due to the Wind Flowing through the Old Bushehr. Bagh-i-Nazar 7(13): 17-34.##31. Rasaie Kashuk, Sam. 2005. Glory of Abushahr. Bushehr: Shoru.##32. Safarkhani, Melody. 2016. Balconies Consigned to Oblivion in Iranian Residential Buildings the Case of Tehran, Iran, a Thesis for Master Degree of Architecture in Architecture, Guided by Dural Ünver, gulbin. Natural and Applied Sciences of Middle East Technical University in Partial Fulfillment of the Requirements.##33. Salahi Moghaddam, Soheila, and Boshra Isfahani. 2016. Studying Architecture of Bushehr Port in Relation to Historical Context and Its Relation to Iranian Art and Culture from a Symbolic Semiotics Viewpoint. Persian Gulf Cultural and Political Studies 4(13): 47 - 67.##34. Samuels, Williams. 2011. Performance and Permeability: An investigation of the mashrabiya. for use within the Gibson Desert. A Thesis for Master Degree of Architecture. Victoria University of Wellington.##35. Stevens Curl, James, and Susan Wilson. 2015. The Oxford Dictionary of Architecture, United Kingdom: 3th م Edition Oxford University Press, Great Clarendon Street, Oxford.##36. Vakilinezhad, Rosa, S. Majid Mofidi, and Fatemeh Mehdizadeh Seraj. 2013. Shanashil: A Sustainable Element to Balance Light, View, and Thermal Comfort. The International Journal of Environmental Sustainability (8), University of Illinois Research Park, Champaign, Illinois., 1-11. USA: Common Ground Publishing: 101- 110.##37. Wazeri, Yehya. 1999. Mashrabiyas, in: Encyclopedia of Elements of Islamic Architecture. Vol 2. Madboli press. Available at: https://archive.org/stream/mwsoat_anaser_al-imara#page/n95/mode/2up.##38. Yeomans, Richard. 2006. The Art and Architecture of Islamic Cairo. Egypt: American University in Cairo Press, Garnet Publishing.##1. آلپاگونوولو، آدریانو. ۱۳۸۴. معماری بومی. ترجمه‌ی علی‌محمد سادات افسری. تهران: فضا (وابسته به مؤسسه علمی و فرهنگی فضا).##2. احمدی ریشهری، عبدالحسین. ۱۳۸۲. سنگستان، جلد یکم. شیراز: انتشارات نوید شیراز.##3. بحرانی، حمیدرضا، و آزاده سپهری اهرمی. ۱۳۹۷. بازشناسی و تدقیق علت وجودی و نقش کارکردی شناشیر در بافت تاریخی بوشهر. باغ نظر ۱۵(۵۸): 77- 88.##4. بهشتی، سید محمد. ۱۳۹۱. فرهنگ رو به ‌دریا، در: شهر دریا. در کارگاه فهم معماری ایران از پنجره بوشهر: ۳۹-۲۸.##5. حمیدی، سید جعفر. ۱۳۸۰. فرهنگ‌نامه‌ی بوشهر. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. سازمان چاپ و انتشارات.##6. ______________. ۱۳۸۹. استان زیبای بوشهر. بوشهر: انتشارات بوشهر.##7. رسایی کشوک، سام. ۱۳۸۴. شکوه ابوشهر. بوشهر: انتشارات شروع.##8. رنجبر، احسان، محمدرضا پورجعفر، و کیوان خلیجی. ۱۳۸۹. خلاقیت طراحی اقلیمی متناسب با جریان باد در بافت قدیم بوشهر. باغ نظر ۷ (۱۳): ۱۷-۳۴.##9. صلاحی مقدم، سهیلا، و بشری اصفهانی. ۱۳۹۶. مطالعه معماری بندر بوشهر در رابطه با بافت تاریخی و ارتباط آن با هنر و فرهنگ ایرانی از دیدگاه نشانه‌شناسی نمادین. فصلنامه‌ی مطالعات فرهنگی و سیاسی خلیج‌فارس ۴(۱۳): ۴۷-۶۷.##10. عشرتی، پرستو، محمدکاظم نمازی، درنا عشرتی، و سمیه فدائی‌نژاد. ۱۳۹۵. محرم‌سازی مدارس دخترانه با تاکید بر معماری بومی بندر بوشهر. پژوهش‌های معماری اسلامی ۴ (۱۱): ۳۷-۵۷.##11. قاسمی، وحید. ۱۳۹۱. دیباچه. در: شهر دریا. در کارگاه فهم معماری ایران از پنجره بوشهر، بوشهر: ۹-۶.##12. مرباغی، بهروز. ۱۳۹۲. بن‌مایه‌های نوین در معماری بوشهر. تهران: پیام.##13. معماریان، غلامحسین. ۱۳۷۳. آشنایی با معماری مسکونی ایرانی، گونه‌شناسی درون‌گرا. تهران: سروش دانش.##14. ________________. ۱۳۸۷. آشنایی با معماری مسکونی ایرانی، گونه‌شناسی برون‌گرا. تهران: سروش دانش.##15. کرزن، جرج. ۱۳۷۳. ایران و قضیه‌ی ایران، جلد ۲. ترجمه‌ی غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: علمی و فرهنگی.##16. کولیوند، علی. ۱۳۸۱. ویژگی‌های فضایی کالبدی بافت قدیم بوشهر. مجله آبادی (۳۶): ۵۷-۶۰.##17. نبی‌پور، ایرج. ۱۳۸۵. معماری بوشهر؛ سمفونی رنگ، باد و نور. بوشهر: دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی بوشهر، بنیاد ایران‌شناسی شعبه‌ی استان بوشهر.##18. هدایت، اعظم، و پرستو عشرتی. ۱۳۹۵. گونه‌شناسی شکلی و استقراری شناشیر در معماری بومی بندر بوشهر. پژوهش‌های معماری اسلامی ۴(۱۳): ۴۰-۶۱.##19. وزارت مسکن و شهرسازی، اداره کل مسکن و شهرسازی. ۱۳۸۲. طرح تفصیلی ویژه بافت قدیم بوشهر. بوشهر: دفتر بهسازی و نوسازی شهری. ##

تاثیر فضای معماری بر واکنش زیبایی‌شناسی (مطالعه موردی حرم حضرت رضا (ع)) The Impact of Architectural Space on Aesthetic Response (Case Study Shrine of Imam Reza) 1 1 لرز زیبایی‌شناسی به عنوان واکنشی که از طریق حواس پنجگانه به وجود می‌آید و با احساسات فیزیکی همراه است از حدود دو سده پیش مورد توجه برخی از اندیشمندان بوده و در نوشته‌های خود اشاراتی به چنین واکنشی داشته‌اند، اگرچه از اولین بررسی‌های علمی در مورد آن بیش از چهار دهه نمی‌گذرد. این واکنش غالبا در مواجهه با یک محرک زیبا به وجود می‎‌آید اما اعمال مذهبی نیز می‌توانند عامل بروز آن باشند. با تمرکز بر معماری مذهبی به عنوان بنایی که هم محرک‌های زیبایی‌شناختی در آن به وفور یافت می‌شود و هم محلی برای انجام اعمال مذهبی است و حرم امام رضا به عنوان یکی از مهمترین بناهای مذهبی در ایران، پژوهش پیش‌رو تاثیر فضای معماری بر بروز واکنش لرز زیبایی‌شناسی را پیگیری می‌کند. فضای معماری حرم با بهره‌گیری از مصالحی همچون مرمر و طلا و همچنین فرم‌های زیبایی‌شناسانه گوناگون تاثیری روانی بر بیننده می‌گذارد. همچنین مرمر با ویژگی آکوستیک در محیط، به سبب انعکاس صدا، مرتبط است که بر حس شنوایی در درک زیبایی‌شناسی تاثیر فراوان دارد. پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و بر اساس پیمایش میدانی از طریق پرسشنامه صورت گرفته است و بخشی از تحقیق بزرگتری است که علاوه بر تاثیر کیفیات فضای معماری، به تحلیل ارتباط میان ویژگی‌های شخصیتی و دینداری با تجربه لرز زیبایی‌شناسی پرداخته است. هدف پژوهش شناخت فضاها و اعمالی است که به عنوان متغیر مستقل بر احساسات انسانی به عنوان متغیر وابسته تاثیر می‌گذارند و باعث بروز واکنش لرز زیبایی‌شناسی می‌شوند. با در نظر گرفتن بنای معماری به عنوان فضایی که درک آن فراتر از بینایی و مرتبط با حواس گوناگون است و سنجش واکنش لرز زیبایی‌شناسی، نتایج آزمون از 307 شرکت کننده در مطالعه حاضر اینطور نشان می‌دهد که برخی فضاها همچون ضریح حرم با واسطه حس لامسه بیشترین تاثیر را بر واکنش لرز داشته باشند. همچنین صداهایی همچون صدای اذان و نقاره‌خانه در درجه بعدی از طریق حس شنوایی بر بروز لرز موثرند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که علاوه بر فضا و عناصر معماری، حس و حال روحانی نیز بر ایجاد لرز تاثیر دارد که می‌تواند نکته مورد توجهی باشد در ساخت بناهای مذهبی با فضاها و فرمهایی که حس تعلق فرد نسبت به بنا را تقویت ‌نماید. 2 Aesthetic chills have been hinted in the writings of some scholars for about two centuries, as a response which occurs through the five senses and it is accompanied by physical sensations, although not more than four decades have passed since the first scientific studies. This reaction is associated with the experience of goose bump and shiver in the spine and shoulders, or a tingle in the scalp and often occurs in the face of a beautiful stimulus and art, specially music, but scientific discoveries, religious practices and in general, anything related to the basic human need for cognition can also cause it. The experiment of understanding architectural space, which is a multisensory perception and experienced equally by eyes, ears, nose, tongue, skin and flesh, can be perceived by this form of aesthetic reaction. With a focus on religious architecture as a building where aesthetic stimuli are abundant and beside that, it is a place for religious practices, and the shrine of Imam Reza as one of the most important religious buildings in Iran, present research pursues the impact of architectural space on the aesthetic chills response. The architectural space of the shrine has a psychological effect on the viewer by using materials such as marble and gold, which reflect the light the most, as well as various aesthetic forms. Marble is also associated with the acoustic properties of the environment due to the reverberating sound, which greatly affects the sense of hearing in aesthetic perception. The study has been done by descriptive-analytical method and based on field survey through a questionnaire which is part of a larger research that in addition to the impact of architectural space qualities, has analyzed the relationship between personality traits and religiosity with aesthetic chills experience. The aim of the study is to identify spaces and actions that, as an independent variable, affect human emotions as a dependent variable and cause the chills response. Considering the architectural structure as a space its perception is beyond sight and related to various senses and measuring the aesthetic chills response, the test results of 307 participants in this study show that some spatial structures such as the tomb have the most impact on occurring chills via the sense of touch. Also, sounds such as the sound of the call to prayer and the naqareh are effective in the next stage through the sense of hearing. Findings show that in addition to architectural space and elements, spiritual feeling also has an impact on creating shiver, which can be a significant point in the construction of religious buildings with spaces and forms that strengthen the person’s sense of belonging to the building. 85 100 2020/06/122019/12/312019/09/272019/09/122020/07/3 1399/4/13 2020/11/92020/11/282020/10/52020/10/182021/01/25 1399/11/6 نعیمه دانش Naeeme Danesh دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس ایران naeeme.danesh@gmail.com Architectural Space Aesthetic chills Response Five Senses فضای معماری واکنش لرز زیبایی‌شناسی حواس پنجگانه 1. Barrie, T., and J. Bermudez. 2019. Spirituality and Architecture. The Routledge International Handbook of Spirituality in Society and the Professions. 345-355.##2. Blood, A., and R. Zatorre. 2001. Intensely Pleasurable Responses to Music Correlate with Activity in Brain Regions Implicated in Reward and Emotion. Proceeding of the National Academy of Science of the United States of America 98 (20): 11818-11823.##3. Bonner, E., and H. Friedman. 2011. A Conceptual Clarification of the Experience of Awe: An Interpretative Phenomenological Analysis. The Humanistic Psychologist (39): 222-235.##4. Collins, Peter. 1375. Changing Ideals in Modern Architecture. Translated by Hosein Hasan Poor. Tehran: Ghatreh.##5. Egner, L. 2003. Architectural Acoustics. Available from: https://www.academia.edu/7738714/Architectural_Acoustics_Lisa_Egner [Accessed 7 August 2019].##6. Goldstein, A. 1980. Thrills in Response to Music and Other Stimuli. Physiological Psychology 8 (1): 126-129.##7. Grewe, O. et al. 2007. Listening to Music as a Re-Creative Process: Physiological, Psychological, and Psychoacoustical Correlates of Chills and Strong Emotions. Music Perception 24 (3): 297-314.##8. Grewe, O., R. Kopiez, and E. Altenmüller. 2009. The Chill Parameter: Goose Bumps and Shivers as Promising Measures in Emotion Research. Music Perception: An Interdisciplinary Journal 27 (1): 61-74.##9. Harrison, L. and P. Loui. 2014. Thrills, Chills, Frissons, and Skin Orgasms: Toward an Integrative Model of Transcendent Psychophysiological Experiences in Music. Frontiers in Psychology [online] 5: 1-6. Available from: http://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyg.2014.00790/full [Accessed 26 November 2017].##10. Jabi, W., and I. Potamianos. 2007. Geometry, Light, and Cosmology in the Church of Hagia Sophia. International Journal of Architectural Computing 5: 303-319.##11. Keltner, D., and J. Haidt. 2003. Approaching Awe, a Moral, Spiritual, and Aesthetic Emotion. Cognition and Emotion 17 (2): 297-314.##12. Konečni, V., R. Wanic, and A. Brown. 2007. Emotional and Aesthetic Antecedents and Consequences of Music-Induced Thrills. American Journal of Psychology 120 (4): 619-643.##13. Kunkel, M., C. Pramstaller, P. Grant, and R. von Georgi. 2008. A Construct- Psychological Approach to the Measurement of Chill -Sensations. Arbeitskreis Studium Populärer Musik 7: 1-21.##14. Merleau-Ponty, M., 1962. Phenomenology of Perception. Translated by Colin Smith. London: Routledge.##15. McCrae, R., and P. Costa. 1994. The Stability of Personality: Observations and Evaluations. Current Directions in Psychological Science 3 (6): 173-175.##16. McCrae, R. 2007. Aesthetic Chills as a Universal Marker of Openness to Experience. Motivation and Emotion 31 (1): 5-11.##17. _________, and A. R. Sutin. 2009. Openness to Experience. Handbook of Individual Differences in Social Behavior. New York: Guilford.##18. Morgan, D. 2010. Sound and Space in Renaissance Venice: Architecture, Music, Acoustics. Church History 79 (4): 922-924.##19. Noor Mohamadi, Susan. 2011. The Place of Man in the Evolution of the meaning of architectural Space in the Nineteenth and Twentieth Centuries. Soffeh (53): 197- 210##20. Nusbaum, E., and P. Silvia. 2011. Shivers and Timbers: Personality and the Experience of Chills from Music. Social Psychological and Personality Science 2 (2): 199-204.##21. Pallasmaa, J. 2005. The Eyes of the Skin: Architecture and the Senses. Third Edition. West Sussex, United Kingdom: John Wiley & Sons.##22. __________. 2014. Space, Place and Atmosphere. Lebenswelt 4 (1): 230-245.##23. Panksepp, J. 1995. The Emotional Sources of Chills Induced by Music. Music Perception 13 (2): 171-207.##24. Pentcheva, B. 2011. Hagia Sophia and Moltisensory Aesthetics. Gesta 50 (2): 93-111.##25. Rickard, N. 2004. Intense Emotional Responses to Music: A Test of the Physiological Arousal Hypothesis. Psychology of Music 32 (4): 371-388.##26. Schibille, N. 2009. Astronomical and Optical Principles in the Architecture of Hagia Sophia in Constantinople. Science in Context 22 (1): 27-46.##27. Schoeller, F. 2015(a). Knowledge, Curiosity, and Aesthetic Chills. Frontiers in Psychology [online] 6: 1-3. Available from: http://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyg.2015.01546/full [Accessed 26 November 2017].##28. __________. 2015(b). The Shivers of Knowledge. Human and Social Studies 4 (2): 26-41.##29. Silvia, P., and E. Nusbaum. 2011. On Personality and Piloerection: Individual Differences in Aesthetic experiences. Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts 5 (3): 208-214.##30. Silvia, P. et al. 2015. Openness to Experience and Awe in Response to Nature and Music: Personality and Profound Aesthetic Experiences. Psychology of Aesthetic, Creativity, and the Arts [online] 9 (4):1-34. Available from: http://www.researchgate.net/publication/280112363 [Accessed 5 December 2017].##31. Sloboda, J. 1991. Music Structure and Emotional Response: Some Empirical Findings. Psychology of Music 19: 110-120.##32. Thibault, E. 2017. Constructing Emotions, Scientific Aesthetics of Architecture in France 1860-1900. Nineteenth-Century Architecture. New Jersey: John Wiley & Sons.##33. URL 1: http://www.verywellmind.com##1. کالینز، پیتر. 1375. تاریخ تئوری معماری: دگرگونی آرمان‌ها در معماری مدرن. ترجمه‌ی حسین حسن‌پور. تهران: قطره.##2. ، سوسن، نورمحمدی. 1390. جایگاه انسان در تحول معنای فضای معماری در قرن نوزدهم و بیستم. صفه (53): 197- 210. ##

مولفه های موثر بر تاب آوری فضای بازارهای تاریخی با تاکید بر قابلیت های بعد کالبدی-عملکردی فضا، مطالعه موردی: مجموعه امیر در بازار تاریخی تبریز Components Affecting the Resilience of Historical Bazaars Space with Emphasis on Capabilities of the Physical-Functional Dimension of Space Case Study: Amir Complex at Tabriz Historical Bazaar 1 1 تاب­آوری فضایی به­عنوان یکی از ابعاد جدید در حوزه تاب­آوری به ­دنبال مسئله حیات و پویایی فضا با حفظ هویت و عملکرد از طریق توجه به  ویژگی­های فضای معماری است. فضای تاب­ آور به­ عنوان بستر مناسب برای امکان تداوم حضورپذیری در طی زمان با حفظ کارایی پویایی را مهیا می­سازد؛ ولی غالب فضاهای تازه احداث­شده در مواجهه با بحران ها آسیب­ پذیر بوده و کارایی خود را سریع از دست داده و کاربران فضا به ترک و رهاسازی محل اقدام می­کنند؛ از‌این‌رو، بازارهای تاریخی ایران به­ عنوان یکی از فضاهای ارزشمند که علیرغم تحولات در طی دوره ­ها به فعالیت خود ادامه داده و توانسته ما به­ ازای کالبدی نیازهای روز را برآورده سازد، قابل توجه است. بنابراین این پژوهش به­ دنبال پاسخ این سؤال است که چگونه تاب ­آوری در فضای تاریخی بازارها تحقق یافته است؟ هدف تحقیق حاضر، بررسی ویژگی­ های محیطی موثر بر فضاهای تاب­آور است. این مهم نیاز به خوانش قابلیت­ های کالبدی-عملکردی مستتر در این فضاها دارد؛ این بعد که ناظر بر قابلیت­های محیطی است به­ عنوان بعد غالب تاب­آوری فضا فراتر از ابعاد گوناگون مطرح به ­عنوان معیار اساسی یک فضای تاب­آور مؤثر است. پژوهش حاضر از نوع کاربردی و از نظر روش تحقیق کیفی و با استفاده از مطالعه­ ی موردی بوده است. ابتدا با تحلیل چارچوب نظری، به­ روش قیاسی مدل مفهومی فضای تاب­آور استخراج و برای تحقّق هدف مذکور، کاربست این مدل بر نمونه مورد مطالعه با پژوهش استقرایی مورد آزمون قرار گرفت. برای گردآوری اطلاعات از روش مثلث­ بندی داده­ ها و به­ شیوه پیمایشی مستقیمِ مشاهده و مصاحبه و غیرمستقیمِ مبتنی بر سندکاوی استفاده شده و با راهبرد تحلیل تطبیقی، یافته­ های عملیاتی به­ روش استدلال منطقی مورد تحلیل کیفی قرار گرفته­ اند. با مطالعه ادبیات موضوع قابلیتهای انعطاف­پذیری، تطبیق­پذیری، تغییرپذیری و واکنش­پذیری به ­عنوان یافته ­های نظری مورد آزمون قرار گرفت. با ایجاد ارتباط بین نتایج یافته­ های نظری و تجربی براساس مطالعات نمونه­موردی می­توان نتیجه گرفت که نحوه­ی تاب­ آوری فضایی مجموعه امیر در بازار تاریخی تبریز نشان­ دهنده ­ی تاثیرپذیری محیط از قابلیت­ های این بعد فضاست. در بررسی میزان برخورداری مجموعه از قابلیت­های فضایی به­ترتیب راسته بازار و تیمچه امیرجنوبی بهترین وضعیت را به­ خود اختصاص داده­اند. با رواج الگوی مصرف­ گرایی و تغییر کاربری کاروانسرا و تیمچه­ ها و با توجه به تبدیل خرید به تجربه فراغت راسته بازار امیر با در دست­گرفتن نبض اقتصادی مجموعه به­واسطه متغیرهای چندظرفیتی، دسترسی و ارتباطات فضایی متعدد، فعالیت تک­صنفی، تعداد زیاد حجره ­های خرده­ فروشی، پویایی کلیه واحدها، همسازی فرم با صنف جدید و گسترش صنف راسته در مجموعه در تداوم حیات و تاب­ آوری مجموعه نقش بسزایی ایفا کرده­است.   2 Problem statement: The concept of resilience has long been published to explain how different types of systems respond to unexpected shocks, and research on resilience of environments to abnormal hazards has just begun, requiring extensive reflection and consideration. Spatial resilience thinking is as one of the new dimensions in the field of resilience and architecture. This dimension seeks to address the issue of the vitality and dynamics of the architectural space by preserving identity and function through attention to specific characteristics and capabilities of the space over time versus gradual and slow disturbances. resilient space as the appropriate context for possiblity continued vitality provides dynamic while maintaining performance; It shows little vulnerability in the face of crises over time by the spatial capabilities, and responds to changing conditions through adaptation to the needs and demands of the society, and satisfies spatial users' satisfaction with different tastes and guarantees and sustains the vital system of space. But most of the newly constructed spaces are vulnerable to crises and lose their efficiency quickly and the users of space leave and vacate; Therefore, the historical bazaars of Iran, as one of the valuable spaces that have continued to operate despite changes in different periods and have been able to meet and provide the suitable body for the needs of the day, are remarkable. Therefore, to resolve part of this epistemic vacuum, the present study focuses on the limited domain of the Amir complex in the historical bazzar of Tabriz, considering its position and role in the life of the Bazzar Tabriz has paid off to the rooting of the resilience of this space and examining its spatial capabilities. So this research seeks to answer the question of how resilience has been achieved in the historical space of Iranian bazaars? And how has the resilience of the Amir complex in the historical bazzar of Tabriz come about in light of the changes in recent years?   101 121 2020/06/122019/12/312019/09/272019/09/122020/07/32019/09/18 1398/6/27 2020/11/92020/11/282020/10/52020/10/182021/01/252020/10/12 1399/7/21 راحله عبدالهی Raheleh Abdollahi واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران ایران Abdollahi2013@yahoo.com اسلام کرمی Islam Karami واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران ایران Architect_ik@yahoo.com احد نژادابراهیمی Ahad Nejad Ebrahimi دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران ایران Ahadebrahimi@tabriziau.ac.ir لیلا رحیمی Leila Rahimi دانشکده عمران، دانشگاه تبریز، ایران ایران L_rahimi@tabrizu.ac.ir Amir Tabriz Bazaar Spatial Resilience Physical-Functional Dimension of Space Flexibility Adaptability Variability Reactivity بازار امیر تبریز فضای تاب‌آور بعد کالبدی- عملکردی انعطاف‌پذیری تطبیق‌پذیری تغییرپذیری واکنش‌پذیری 1. Adger, WN. 2000. Social and Ecological Resilience: Are They Related? Progress in Human Geography (24): 347- 364.##2. Barata-Salgueiro, T. 2009. Retail Planning for Cities Sustainability-Replacis Final Report.##3. _______________, and F. Erkip. 2014. Retail Planning and Urban Resilience. Cities (36): 111- 107.##4. Beirão, JN, JP Duarte, and R. Stouffs. 2011. Creating Specific Grammars with Generic Grammars: Towards Flexible Urban Design. Nexus Network Journal (13): 73- 111.##5. Bentley, Jan. 2010. Responsive Environments. Translated by Mostafa Behzadfar. Tehran: University of Science and Technology Publishing Center.##6. Birkin, M, G. Clarke, and M.P. Clarke. 2002. Retail Geography and Intelligent Network Planning. John Wiley & Sons.##7. Boschma, R. 2015. Towards an Evolutionary Perspective on Regional Resilience. Regional Studies (49): 733- 751.##8. Cachinho, H. 2014. Consumerscapes and the Resilience Assessment of Urban Retail Systems. Cities (36):131-144.##9. Cerѐ G, Y. Rezgui, and W. Zhao. 2017. Critical Review of Existing Built Environment Resilience Frameworks: Directions for Future Research. International Journal of Disaster Risk Reduction (25): 173- 189.##10. Cultural Heritage and Tourism Organization and Crafts. 2011. Tabriz Bazaar House.##11. Cumming, G. S, and J. Collier. 2005. Change and Identity in Complex Systems. Ecology and Society 10 (1): 29. [online] URL: http://www.ecologyandsociety.org/vol10/iss1/art29/##12. Cumming, GS. 2011 a. Spatial Resilience: Integrating Landscape Ecology, Resilience, and Sustainability. Landscape Ecology (26): 899-909.##13. Cumming, GS. 2011 b. Spatial Resilience in Social-Ecological Systems. Springer Science & Business Media.##14. Desouza, KC, and T. H. Flanery. 2013. Designing, Planning, and Managing Resilient Cities: A Conceptual Framework. Cities (35): 89- 99.##15. Dolega, L, and D. Celińska-Janowicz. 2015. Retail Resilience: A Theoretical Framework for Understanding Town Centre Dynamics. ARTYKULY (60): 8- 31.##16. Einifar, Alireza. 2003. A Pattern for Analyzing Flexibility in Traditional Iranian Housing. Honar-ha-ye-Ziba (13): 64- 77.##17. Erkip, F., Ö. Kızılgün, and G.M. Akinci. 2014. Retailers' Resilience Strategies and Their Impacts on Urban Spaces in Turkey. Cities (36): 112- 120.##18. Erkip, F., and B. H. Ozuduru. 2015. Retail Development in Turkey: An Account after Two Decades of Shopping Malls in the Urban Scene. Progress in Planning (102): 1-33.##19. Esmaili Sangari, Hossein, and Behrouz Omrani. 2008. History and Architecture of Tabriz Bazaar. Tabriz: Sotoudeh.##20. Fernandes, JR, and P. Chamusca. 2014. Urban Policies, Planning and Retail Resilience. Cities (36): 170-177.##21. Grout, Linda N, and David Wang. 2015. Architectural Research Methods. Translated by Alireza Einifar. Tehran: Tehran University Press.##22. Guimarães, PPC. 2018. The Resilience of Shopping Centres: An Analysis of Retail Resilience Strategies in Lisbon, Portugal. Moravian Geographical Reports (26): 160- 172.##23. Hertzberger, H. 2001. Lessons for Students in Architecture. 010 Publishers.##24. ICHHTO. 2009. Executive summary Tabriz Historical Bazaar Complex. Geneve: UNESCO##25. Kärrholm, M, K. Nylund, and P.P. de la Fuente. 2014. Spatial Resilience and Urban Planning: Addressing the Interdependence of Urban Retail Areas. Cities (36): 121- 130.##26. Lang, Jan. 2009. Creating Architecture Theory, the Role of Behavioral Sciences in the Environment. Translated by Alireza Einifar. University of Tehran Publications.##27. Marsousi, Nafiseh. 2011. Analysis of Economic Functions of Tabriz Market and its Scope. Human Geography Research (75): 133-152.##28. Mehregan, Mohammad Reza, and Mohammad Reza Zali. 2006. In search of Validity Techniques in Managerial Research. Journal of Management Culture 4 (14): 5- 26.##29. Nyström M, and C. Folke. 2001. Spatial Resilience of Coral Reefs. Ecosystems (4): 406- 417.##30. Ozuduru, BH, C. Varol, and OY Ercoskun. 2014. Do Shopping Centers Abate the Resilience of Shopping Streets? The Co-Existence of Both Shopping Venues in Ankara, Turkey. Cities (36): 145-157.##31. Pendall, R, K.A. Foster, and M. Cowell. 2010. Resilience and Regions: Building Understanding of the Metaphor. Cambridge Journal of Regions, Economy and Society (3): 71- 84.##32. Pitner, R. O., Y. ManSoo, and E. Brown. 2012. Making Neighborhoods Safer: Examining Predictors of Residents' Concerns about Neighborhood Safety. Journal of Environmental Psychology :43- 49.##33. Rao F, and R. J. Summers. 2016. Planning for Retail Resilience: Comparing Edmonton and Portland. Cities (58): 97- 106.##34. Razeghi, Ali Reza, and Najla Derakhshani. 2017. Corporal and Functional Durability of the Tehran Historical Bazaar. Journal of Maremat va Memari-e Iran 1(13): 135- 151.##35. Shirani Z, P. Partovi P, and M. Behzadfar. Spatial Resilience In Traditional Bazaars; Case study: Esfahan Qeisariye Bazaar. 2017. Bagh-i-Nazar 14 (52): 57- 68.##36. Simmie J, and R. Martin. 2010. The Economic Resilience Of regions: Towards an Evolutionary Approach. Cambridge Journal of Regions Economy and Society 3(1): 27- 43.##37. Singleton, A., L. Dolega, D. Riddlesden, and P. Longley. 2016. Measuring the Spatial Vulnerability of Retail Centres to Online Consumption through a Framework of E-Resilience. Geoforum (69): 5- 18.##38. Spaans, M, and B. Waterhout. 2017. Building up Resilience in Cities Worldwide-Rotterdam as Participant in the 100 Resilient Cities Programme. Cities (61): 109- 116.##39. Speranza, CI, U. Wiesmann U, and S. Rist. 2014. An Indicator Framework for Assessing Livelihood Resilience in the Context of Social-Ecological Dynamics. Global Environmental Change (28): 109- 119.##40. Wikström, A. 2013. The Challenge of Change: Planning for Social Urban Resilience: An Analysis of Contemporary Planning Aims and Practices.##41. Wrigley, N, and L. Dolega. 2011. Resilience, Fragility, and Adaptation: New Evidence on the Performance of UK High Streets during Global Economic Crisis and its Policy Implications. Environment and Planning A 43: 2337- 2363.##1. اسمعیلی سنگری، حسین، و بهروز عمرانی. 1387. تاریخ و معماری بازار تبریز. تبریز: ستوده.##2. بنتلی، یان. 1389. محیط های پاسخده. ترجمه‌ی مصطفی بهزادفر. تهران: مرکز انتشارات دانشگاه علم و صنعت.##3. رازقی، علی رضا، و نجلا درخشانی. 1396. تاب آوری کالبدی و عملکردی در بازار تاریخی تهران. نشریه علمی مرمت و معماری ایران 1(13): 135-151.##4. سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و صنایع دستی. 1390. خانه بازار تبریز.##5. شیرانی، زهرا، پروین پرتوی، و مصطفی بهزادفر. 1396. تاب آوری فضایی بازارهای تاریخی (موردپژوهی: بازار قیصریه اصفهان). باغ نظر 14(52): 49-58.##6. عینی فر، علیرضا. 1382. الگویی برای تحلیل انعطاف پذیری در مسکن سنتی ایران. نشریه هنرهای زیبا (13): 64-77.##7. گروت، لیندا، و دیوید وانگ. 1394. روش های تحقیق در معماری. ترجمه‌ی علیرضا عینی فر. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##8. لنگ، جان. 1388. آفرینش نظریه معماری، نقش علوم رفتاری در محیط. ترجمه‌ی علیرضا عینی فر. انتشارات دانشگاه تهران.##9. مرصوصی، نفیسه. 1390. تحلیل کارکردهای اقتصادی بازار تبریز و حوزه نفوذ آن. پژوهش های جغرافیای انسانی (75): 133-152.##10. مهرگان، محمدرضا، و محمدرضا زالی. 1385. در جست وجوی فنون تعیین روایی در پژوهش های مدیریتی. مجله فرهنگ مدیریت 4(14): 5-26. ##

رویکردی تحلیلی بر خصلت دعوتگری مساجد معاصر (بررسی موردی: مساجد تهران) An Analytical Approach to the Invitation quality of Contemporary Mosques (Case Study: Mosques of Tehran) 1 1 معماری مسجد که روزگاری شکوهمندترین نمونه­ های آن در ایران برپا می­شد، به عنوان مکان برابری و یکسانی همه اقشار، باید واجد خصلت­ های دعوتگری، هدایت و تذکر بوده و به عنوان مبلغ دین اسلام به فراخوانی مؤمنین و جذب پیروان دیگر ادیان بپردازد. این دعوتگری نه تنها در سیما و منظر که حتی از نظر صوتی و سایر تمهیداتی چون چندعملکردی بودن و مرکزیت و مکان استقرار نیز انجام­ پذیر است. این معماری که به دلیل جامعیت، اهمیت، تعدد و جایگاه والا در روزگار گذشته، اصلی­ ترین عامل هویت­ دهنده به مجتمع ­های زیستی مسلمانان محسوب می­ شد، امروز به دلیل تغییرات ساختاری، نقش دعوتگرانه خود را از دست داده است. در دوران معاصر، هم­زمان با تحولات ساختار شهر، به علت تغییر نیازها و عملکردهای مساجد و نیز تمایز نسبت­ های ابعادی و مکانیابی آن­ها در ساختار شهری و تنگناهای اقتصادی، اهداف و خصایص اصیل مساجد نیز به فراموشی سپرده شد؛ تا حدی که امروزه تمام گروه­های اجتماعی درگیر با آن از شهروندان و نمازگزاران تا معماران و طراحان شهری را به واکنش واداشته است. آن­چه ایده مرکزی مقاله حاضر را شکل می­دهد، توجه به نقش دعوتگرانه مساجد به عنوان یکی از ارکان طراحی ­ها و برنامه­ریزی­ های شهری در مراکز و محلات شهر معاصر است؛ با این تذکر که همه جنبه ­های دعوتگری در کالبد، کارکرد و معنا مدنظر هستند. مقاله حاضر با پاسخگویی به این پرسش که چگونه می­توان از مؤلفه­های کالبدی، کارکردی و معنایی مساجد در مقیاس شهری و محلی، منظر و نمای ورودی و نیز فضای درونی بنا در جهت ارتقاء کیفیت دعوتگری استفاده نمود، به دنبال یافتن فرایند طراحی مطلوب است. در این راستا، با استفاده از روش تحلیل محتوا، به بازخوانی اقدامات و نظریات در حوزه مقولات مرتبط با موضوع پرداخته و با دستیابی به چارچوبی مفهومی و اصولی کاربردی، فرایند مطلوب در زمینه ارتقای کیفیت دعوتگری مساجد معاصر ارائه شده است. جهت تدقیق موضوع با انتخاب 8 نمونه موردی از مساجد معاصر تهران با استناد به منابع کتابخانه­ ای و مشاهدات میدانی به تحلیل عناصر تأثیرگذار در فرم کلی بنا، جداره ­های خارجی، طراحی نما و منظر ورودی و فضای درونی مساجد پرداخته شده است. نتایج تحلیل­ها نشان می­دهد؛ آن­چه بر پذیرندگی مساجد تأثیر می­ گذارد، مجموعه مطلوبی از عوامل کالبدی تا معنایی مؤثر بر تقویت حضور فرد و اجتماع است که در قالب معیارهای نمایانی و مرکزیت در مقیاس شهری، پذیرندگی و هدایتگری در مقیاس میانی، معناداری و خاطره بصری در جداره­ های خارجی و منظر ورودی، تبدیل ­پذیری و انتظام فضایی در فضای درونی مساجد دسته­ بندی و تشریح شده است. 2 There were the glorious examples of the architecture of mosque once in Iran.They were the places for equality between all classes, so they must have qualities for invitation, guidance, and reminder and call the believers and attract other followers of religions as the missionary of Islam. This invitation is not only in the field of vision, but also in terms of audio and other means, such as multi-functionality, centrality, and location of deployment. This architecture was considered to be the main factor in identifying the complexes of Muslims due to its comprehensiveness, importance, severalty and high status in the past times, But today it has lost its inviting role because of structural changes. In contemporary times, as well as the changes in the structure of the city, due to the changing needs and functions of the mosques, as well as the distinction with dimensions and their location in the urban structure and economic constraints, the goals and characteristics of the mosques were also forgotten; So that today all the social groups have reacted from citizens and worshipers to architects and urban designers. Paying attention to the Invitation role of the mosques forms the central idea of the present paper. It is one of the pillars of urban design and planning in contemporary city centers and neighborhoods. All aspects of the invitation in the body, function and meaning are important in this research. The present paper addresses this question: How can we use the physical, functional and semantic components of the mosques to enhance the quality of the invitation on the urban and local scale, the entrance view, as well as the interior space of the building. This paper is looking for the optimal design process. In this regard, using the content analysis methodology, we are going to refresh the actions and theories in the field of related topics. We are presented a desirable process to promote the quality of the invitation of contemporary mosques by achieving a conceptual and applied framework. We elaborate the subject by selecting 8 examples of contemporary Tehran mosques. We analyses the elements affecting the general form of the building, the external walls, the design and the entrance and the interior space of the mosques by referring to library resources and field observations. The results of the analysis show that an ideal set of physical factors to semantic components affects mosque admission that has a significant effect on the enhancement of the presence of the individual and the community. These results categorizes and describes in terms of criteria of visibility and centrality in urban scale, admission and guidance in middle-level scale, meaningfulness and visual memory in the outer walls and the entrance perspective, convergence and spatial regulation in the interior space of the mosques. 123 143 2020/06/122019/12/312019/09/272019/09/122020/07/32019/09/182018/04/22 1397/2/2 2020/11/92020/11/282020/10/52020/10/182021/01/252020/10/122019/08/28 1398/6/6 حسنا ورمقانی Hosna Varmaghani دانشکده معماری و شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران ایران hosnavarmaghani@yahoo.com Mosque Invitation Contemporary architecture Entrance perspective Interior space. مسجد دعوتگری معماری معاصر منظر ورودی فضای درونی. 1. Holy Quran.##2. Aflaki al-Arefi, Shams al-Din Ahmad. 1983. Managhb al-Arefin. By Efforts of Tahsin Yaziji. Tehran: Donya-ye Ketab.##3. Alexander, Christopher, Sara Ishikawa, and Murray Silverstein. 1977. A Pattern Language. London: Oxford University Press.##4. Ardalan, Nader, and Laleh Bakhtiar. 2010. Sense of Unity: Sufi Tradition in Iranian Architecture. Translated by Vandad Jalili. Tehran: Elm-e Memar.##5. Arnheim, R. 1997. The Dynamics of Architectural Form. London: University of California press.##6. Asefi, Maziar, Morteza Shajari, and Safa Salkhi Khasraghi. 2019. Perfection Movement of the Soul of Man in Mosque Space On the Basis of Mulla Sadra's Views Case Study: Tabriz Blue Mosque. Kimiya Ye Honar 6(22): 75- 88.##7. Bacon, Edmund. N. 1967. Design of City. London: Thames and Hudson.##8. Balilan Asl, Lida, Iraj Etesam, and Seyed Gholamreza Eslami. 2010. The Role of In-Between Spaces to Identifying Historical Fabrics of Iranian Cities. Hoviatshahr 5 (8): 59- 71.##9. Banimasoud, Amir. 2010. Contemporary Iranian Architecture: In the Struggle between Tradition and Modernity. Tehran: Honar-e Memari Publication.##10. Beheshti, Seyed Muhammad. 2010. Iranian Mosque, The Place of Ascension of the Believers. Tehran: Rozane.##11. Bell, Simon. 2008. Visual Design Elements in Landscape. Translated by Mohamadreza Masnavi. Tehran: University of Tehran Press.##12. Bentley, Ian, et al. 2007. Responsive Environments: A Manual for Designers. Translated by Mostafa Behzadfar. Tehran: Iran University of Science and Technology.##13. Burkhart, Titus. 1986. Islamic Art, Language and Expression. Translated by Masood Rajabnia. Tehran: Soroush.##14. Carr, S., M. Francis, L. G. Rivlin, and A. M. Stone. 1992. Public Space. Cambridge: Cambridge University Press.##15. Cullen, Gordon. 1961. The Concise Townscape. London: Architectural Press.##16. Dabagh, Amir Masoud, and Seyed Mostafa Mokhtabad Amrei. 2014. Reading the Architecture of Contemporary Mosques in Tehran with Semiotics Approach. Naqshejahan 4 (2) :22- 35.##17. Daneshgarmoghaddam, Golrokh, Seyed Hossein Bahrainy, and Alireza Einifar. 2011. An Investigation On Sociability of the Spaces Based On Perception of Nature in The Built Environment. Honar-ha-ye-Ziba, Memari-va-Shahrsazi (45): 25- 36.##18. El-Sagher Mahmod, Riam Mohamed. 2011. Existing Building Re-Skin, Faculty of Engineering. Thesis for Master of Engineering, Supervised by Prof. Dr. Nadia Mohamed Thabet, Helwan University.##19. Frampton, Kenneth. 1995. Studies in Tectonic Culture: The Poetics of Construction in Nineteeth and Twentieth Century Architecture. Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.##20. Frascari, Marco. 1996. The Tell-the Tale Detail. Theorizing a New Agenda for Architecture: An Anthology of Architectural Theory 1965-1995 ed. Kate Nesbitt, PP: 500- 513. New York: Princeton Architectural Press.##21. Gehl, Jan. 1987. Life between Buildings. Translated by J. Koch. New York.##22. Hamzehnejad Mehdi, and Maedeh Arabi. 2014. A Study of the Islamic-Iranian Originality in The Contemporary Modern Mosques; A Case Study On Mosaue of Vali Asr. Iranian Islamic City (15): 47- 61.##23. Huxtable, A. L. 2004. Building Façade, Retrieved 15 Feb, 2007, from http:// www.class. uidaho.edu edu/community research /facade_remodeling.htm##24. Falamaki, Mohammad Mansour. 2013. The Formation of Architecture in the Experiences of Iran and the West. Tehran: Faza.##25. Golestani, Nafise, Samira Miri, and Ghasem Motallebi. 2006. The Position of the Jelokhan of Mosques of Yesterday and Today in the Formation and Strengthening of Behavioral Camps (Comparative Comparison of the Case Study of Vakil Mosque and Al-Zahra Mosque in Shiraz). Urban Management (43): 515- 533.##26. Grutter, Jorg Kurt. 2011. Aesthetics in Architecture. Translated by Jahanshah Pakzad and Abdolreza Homayoun. Tehran: Shahid Beheshti Publishing and Press Corporation.##27. Jacobs, J. 1961. The Teath and Life of Great American Cities. New York: Random House.##28. Hall, Edward T. 2017. The Hidden Dimension. Translated by Manuchehr Tabibian. Tehran: University of Tehran Press.##29. Hedman, Richard. 2006. Principles of Urban Design. Translated bby Razie Rezazade and Mostafa Abaaszadegan. Tehran: Iran University of Science and Technology.##30. Heisami, Ali ibn-e Ali Akbar. 2004. Baghiat al-Raed fi Tahghigh Majma al-Zavaed va Manba al-Favaed. Beirut: Dar al-Fekr.##31. Karmona, M., T. Heet, and T. E. Tisdel. 2015. Public Places, Urban Spaces, Various Dimensions of Urban Design. Translated by Fariba Gharaee et al. Tehran: Tehran University of Art Press.##32. Lang, John. 2016. Creation of Architectural Theory, The Role of Behavioral Sciences in Designing the Environment. Translated by Alireza Einifar. Tehran: University of Tehran Press.##33. Lee, T. 1970. Urban Neighborhood as a Social- Spatial Ature in Raumen. Gesunheitsing (90): 2-10.##34. Lerup, Lars. 1972. Environmental and Behavioral Congruence as a Measure of Goodness in Public Space: Two Case Studies in Stockholm. Ekistics (3) 204: 341-357.##35. Lynch, Kevin. 2013. The Image of the City. Translated by Manuchehr Mozayyeni. Tehran: Tehran University Press.##36. Mahbubi, Ghorban, Mostafa Mokhtabad Amrei, and Mostafa Attar Abbasi. 2016. Recognition of the Existence of Coexistence Inside and Outside the Architecture of Iranian Mosques (with Emphasis on the Fuzzy Method). Kimia-ye-Honar 5 (21): 57-75.##37. Mohammadi, Mohammad, and Mohammad Hosein Ayatollah. 2015. Effective Factors in Promoting Sociability of Cultural Buildings Case Study: Farshchian Cultural Academy in Isfahan. AUP 8 (15): 790 96.##38. Molavi, Jalal al-Din Muhammad. 1992. Maktubat Molana Jalal al-Din Roomi. Correctd by Tofigh Sobhani. Tehran: Academic Publishing Center.##39. _________________________. 1999. Fih-e ma Fih. Corrected by Tofigh Sobhani. Tehran: Parse##40. Montero Avila, Monica. 2001. Factors that Influence the Social Life and Vitality of Public Open Spaces in Maracaibo- Venezuela. Case Study: Plaza de la Madre and Plaza de la Republica. Etd. Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University.##41. Moosavi, Seyed Mohammad Reza. 2014. In Second National Conference of Architecture, Civil, and Urban Environment. Hamedan: Mofatteh Faculty.##42. Naghizade, Mohammad. 2008. City and Islamic Architecture. Isfahan: Mani.##43. Mahdavinezhad, Mohammad Javad, Mohammad Mashayekhi, and Monire Bahrami. 2015. Mosque Design Patterns in Contemporary Architecture. Researches in Islamic Architecture 2 (4) :1-15##44. Translated by Gholamreza Mahmoodi. Tehran: Zarbaf Asl.##45. Osmand, Humphry. 1957. Function as the basis of Psychiatric Ward Design. New York: Holt Rinehrrt and Winston.##46. Pakzad, Jahanshah. 2003. Urban Space Design Guide. Tehran: Shahidi.##47. _______________. 2008. The Course of Ideas in Urban Planning: from Space to Place, Volume 3. Tehran: Shahidi.##48. Parvand, Shadan, and Novin Tavallaee. 1997. Familiarity with the Spatial Features of the Mosque in Iran. Mosque Architecture. In Proceedings of the Mosque Architecture Conference: Past, Present, Future. Isfahan University of Arts: University of Arts Publications.##49. Pishvaie Hamid Reza, and Mehrdad Qayyoomi Bidhendi. 2013. Soil and Wisdom, Reflections on the Status of Architecture in Rumi's Mathnawi. JIAS 2 (3) :17- 35.##50. Rezakhani, Zhila. 2014. An Introduction to Articulation in Architecture, in Accordance with Heidegger's Method of Etymology. JIAS 3 (5) :101-114##51. Shekari, Javad. 2002. Architecture of Mosque in Islamic System. Mosque 63 (11): 42- 45.##52. Snodgrass, S. E., S. J. G. Higgins, and L. Todisco. 1986. The Effects of Walking Behavior on Mood, Paper Presented at the American Psychological Association Convention.##53. Tibalds, Fransis. 2008. Citizen-Oriented Urban Planning. Translated by Mohammad Ahmadinezhad. Isfahan: Khak.##54. Whyte, William. 1980. Social Life of Small Urban Space. Conservation. Project for Public Spaces. US Nonprofit Organization for Creating and Sustaining Public Places.##55. Zhomarsheidi, Hossei, 1995. Mosque in Iranian Architecture. Tehran: Keyhan.##1. قرآن کریم.##2. آصفی، مازیار، مرتضی شجاری، و صفا سلخی خسرقی. 1396. حرکت تکاملی نفس آدمی در فضای مسجد بر مبنای آرای ملاصدرا (نمونه موردی: مسجد کبود تبریز). کیمیای هنر (6) 22: 75- 88.##3. اردلان، نادر، و لاله بختیار. 1390. حس وحدت: سنت عرفانی در معماری ایرانی. ترجمه‌ی ونداد جلیلی. تهران: علم معمار.##4. افلاکی العارفی، شمس الدین احمد. ۱۳۶۲. مناقب العارفین. به کوشش تحسین یازیجی. تهران: دنیای کتاب.##5. بانی‌مسعود، امیر. 1390. معماری معاصر ایران: در تکاپوی بین سنت و مدرنیته. تهران: نشر هنر معماری قرن.##6. بلیلان اصل، لیدا، ایرج اعتصام، و سید غلامرضا اسلامی. 1390. نقش فضای بینابین در هویت بخشی به گستره فضایی بافت های تاریخی ایران. هویت شهر (5) 8: 71-59.##7. بنتلی، ای‌ین، آلن الکک، پال مورین، سو مک گلین، و گراهام اسمیت. 1387. محیط‌های پاسخده: کتاب راهنمای طراحان. ترجمه‌ی مصطفی بهزادفر. تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت.##8. بورکهارت، تیتوس. 1365. هنر اسلامی، زبان و بیان. ترجمه‌ی مسعود رجب نیا. تهران: سروش.##9. بل، سایمون. 1387. عناصر طراحی بصری در منظر. ترجمه‌ی محمدرضا مثنوی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##10. بهشتی، سید محمد. 1389. مسجد ایرانی، مکان معراج مؤمنین. تهران: روزنه.##11. پاکزاد، جهانشاه. 1388. راهنمای طراحی فضاهای شهری. تهران: شهیدی.##12. ___________. 1393. سیر اندیشه ها در شهرسازی: از فضا تا مکان، جلد 3. تهران: شهیدی.##13. پروند، شادان، و نوین تولایی. 1376. آشنایی با ویژگی های فضایی- مکانی مسجد در ایران. معماری مسجد. مجموعه مقالات همایش معماری مسجد: گذشته، حال، آینده. دانشگاه هنر اصفهان: انتشارات دانشگاه هنر.##14. پیشوایی، حمیدرضا، و مهرداد قیومی بیدهندی. 1392. خاک و خرد، تأملی در شأن معماری در مثنوی معنوی. مطالعات معماری ایران (2) 3: 17-35.##15. تیبالدز، فرانسیس. 1387. شهرسازی شهروندگرا. ترجمه‌ی محمد احمدی نژاد. اصفهان: خاک.##16. حمزه‌نژاد، مهدی، و مائده عربی. 1393. بررسی اصالت اسلامی ایرانی در مساجد نوگرای معاصر (مطالعه موردی: طرح مسجد چهارراه ولی‌عصر(عج) تهران). شهر ایرانی اسلامی (15): 47- 61.##17. دانشگرمقدم، گلرخ، سیدحسین بحرینی، و علیرضا عینی‌فر. 1391. تحلیل اجتماع‌پذیری محیط کالبدی متأثر از ادراک طبیعت در محیط انسان ساخت. فصلنامه هنرهای زیبا، معماری و شهرسازی (45): 25- 36.##18. دباغ، امیرمسعود، و سیدمصطفی مختاباد امرئی. 1394. چارچوبی نوین برای خوانش مساجد تهران معاصر. نقش جهان (4) 2: 22- 35.##19. رضاخانی، ژیلا. 1393. درآمدی بر مفهوم مفصل در معماری بر اساس روش هایدگریِ ریشه شناسی واژه. مطالعات معماری ایران (5): 101- 114.##20. زمرشیدی، حسین. 1374. مسجد در معماری ایران. تهران: کیهان.##21. شکاری، جواد. 1381. معماری مسجد در نظام اسلامی. ماهنامه مسجد (11) 63: 42- 45.##22. فلامکی، محمدمنصور. 1392. شکل گیری معماری در تجارب ایران و غرب. تهران: فضا.##23. کارمونا، متیو، تیم هیت، و تنراک استیون تیسدل. 1394. مکان های عمومی، فضاهای شهری، ابعاد گوناگون طراحی شهری. ترجمه‌ی فریبا قرائی و دیگران. تهران: انتشارات دانشگاه هنر تهران.##24. گروتر، یورگ. 1390. زیباشناسی در معماری. ترجمه‌ی جهانشاه پاکزاد و عبدالرضا همایون. تهران: مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.##25. گلستانی، نفیسه، سمیرا میری، و قاسم مطلبی. 1395. جایگاه جلوخان مساجد دیروز و امروز در شکل گیری و تقویت قرارگاه رفتاری (مقایسه تطبیقی نمونه موردی مسجد وکیل و مسجد الزهرا در شیراز). مدیریت شهری (43): 515- 533.##26. لنگ، جان. 1395. آفرینش نظریه معماری، نقش علوم رفتاری در طراحی محیط. ترجمه‌ی علیرضا عینی فر. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##27. لینچ، کوین. 1392. سیمای شهر. ترجمه‌ی منوچهر مزینی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##28. محبوبی، قربان، مصطفی مختاباد امرئی، و مصطفی عطارعباسی. 1395. بازشناخت هستمندی همزیستی درون و بیرون معماری مساجد ایران (با تأکید بر روش فازی). کیمیای هنر (5) 21: 57- 75.##29. محمدی، محمد، و محمدحسین آیت اللهی. 1394. عوامل مؤثر در ارتقای اجتماع پذیری بناهای فرهنگی (بررسی موردی: فرهنگسرای فرشچیان اصفهان). نامه معماری و شهرسازی 8 (15): 79- 96.##30. موسوی، سیدمحمدرضا. 1393. تجلی ذکر و رمزپردازی مسجد در معماری ایرانی و اسلامی. دومین همایش ملی معماری، عمران و محیط زیست شهری. همدان: دانشکده شهید مفتح.##31. مولوی، جلال‌الدین محمد. 1371. مکتوبات مولانا جلال الدین رومی. تصحیح توفیق سبحانی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##32. ــــــــــــــــــــــــ . 1388. فیه ما فیه. تصحیح توفیق سبحانی. تهران: پارسه.##33. نقی‌زاده، محمد. 1387. شهر و معماری اسلامی (تجلیات و عینیات). اصفهان: مانی.##34. مک اندرو، فرانسیس تی. 1387. روانشناسی محیطی. ترجمه‌ی غلامرضا محمودی. تهران: زرباف اصل.##35. مهدوی‌نژاد، محمدجواد، محمد مشایخی، و منیره بهرامی. 1393. الگوهای طراحی مسجد در معماری معاصر. پژوهش‌های معماری اسلامی 2(4): 1- 15.##36. هال، ادوارد تی. 1396. بعد پنهان. ترجمه منوچهر طبیبیان. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##37. هدمن، ریچارد. 1385. مبانی طراحی شهری. ترجمه راضیه رضازاده و مصطفی عباس زادگان. تهران: دانشگاه علم و صنعت.##38. هیثمی، علی بن ابی بکر. 1425ق. بغیه الرائد فی تحقیق مجمع الزوائد و منبع الفوائد. بیروت: دارالفکر. ##