1395 4 3 12 159

نسبت اسلام با فرایندهای انسانی فرا نظریه سلام(SALAM) طرح مدلی (بنیادی– کاربردی) در (ساختار ،منابع، مبانی و ارزیابی) آثار هنری ، معماری و شهرسازی از منظر اسلامی (راهبردها،راهکار ها ،راه حل ها و نقد فرایندهای انسانی) The interrelation between Islam andhumanprocesses theory of (Salam) - 1 1 در جهت ارائه نقشه راهبردی تحقق تمدن نوین اسلامی، درحوزه‌های مختلف و ابعاد متنوع آن باید از ، مدلی بنیانی و کاربردی را که مبتنی بر ساختاری علمی و منطقی و جهانی است ، ارائه نمود و سپس محتوای آن را مبتنی بر فرهنگ اسلامی (کلام الهی و سنت معصومین)، منطبق بر حقایق هستی از عالم و آدم مورد بهره برداری قرار داد سپس بر اساس مبانی آن مدل ، ارزیابی آثار را ارائه نمود.در غیر این صورت اهداف انقلاب اسلامی که اهدافی انسانی، فراملی و تاریخ ساز است هرگز محقق نخواهد شد.این رساله بر این باور است که این مدل ساختار کلی، مراحل ، منابع و مبانی هر یک از مراحل آن به صورت عمیق و خطاناپذیر مبتنی بر مکتب الهی اسلام ، قابل ارائه می باشد. در عین حال این ساختار از بعد علمی، عقلانی و وحیانی نیز قابل تحقیق ، تبیین و اثبات است یعنی هم به صورت درون دینی و هم برون دینی اثبات پذیر است .این ساختار کلی، که شامل حقایق عالم (عوالم وجود) و آدم (استعدادهای بالقوه و بالفعل، اراده، اختیار، آثار و سیر هبوطی و عروجی انسان) می باشد همه در ذیل (مشیت و قضا و قدر الهی ) قابل تبیین و تحلیل است. روش تحقیق در این رساله مبتنی بر ساحات و مراتب عقل (استدلال منطقی) و مبتنی بر نقل (کلام الهی و سنت معصومین(س))، روشی استنباطی، اکتشافی و تفسیری می باشد. منابع خطاپذیر تحقیق (عقل تجربی و اجماع خبره گان) و منابع خطاناپذیر و داور آن (آیات قرآن و سنت معصومین(س) ) خواهد بود.مهمترین دستاورد این تحقیق، تبیین ساختار کلی فرایند های انسانی، مراحل و منابع اسلامی آن و بخصوص مبانی و اصول (راهبردی–مفهومی ) و راهکارهای (کاربردی-عملی) و راه حل های اجرایی مبتنی بر اصول دهگانه اجتهاد در شیعه و ارائه مدلی برای (ارزیابی آثار) از منظر اسلامی است.در عین حال در هر مرحله مکاتب منحرف و ناقص معاصر غربی (نوگرایی و فرانوگرایی) مورد ارزیابی و نقد قرار می گیرند.دستاوردهای این تحقیق در کلیه مباحث آموزشی، پژوهشی و اجرایی، بخصوص در رشته های میان دانشی نظیر گروه های هنری و معماری و شهرسازی، قابل استناد و بهره برداری است.این تحقیق در مجموع به ارائه یک نظریه جدید (انکشافی و تفسیری) با نام سلام (SALAM)1  در حوزه فرایندهای انسانی و رشته های هنری و معماری و شهرسازی می پردازد. این تحقیق مقدمه ای در جهت تبیین نقشه راه تمدن نوین اسلامی در کار گروه هنر، معماری و شهرسازی نیز می باشد.نتایج این تحقیق در تعدادی نمودار و جدول جمع بندی شده است. 2 In order to achieve a new Islamic civilization, in between science topics such as creating works of art and architecture, it is necessary to present a conceptual model and a foundation. In terms of structure and process, this model should be comprehensive and content of each stage of the sources must be explicated according to islamic rules. In addition, this model should provide a structure, so that we can evaluate the quantitative and qualitative aspects of human processes and we should be able to  criticize it.  In thishandbook we have explain the human processes in five stages andcompulsory human processes (based on Figure - 1) are explained. In the first stage: determination (world and people) Islamic point of view :  At this stage of actual and potential positive and negative tendencies of human beings and their needs and their relations with each other and the world of the comparative study and analysis between Islam and other schools in the world. This step is important threads about anthropology, epistemology, god, ontology, sociology, philosophy, history and the human relationship with the natural environment and artificial world as a whole. Of topics (beliefs)and the above categories (needs and instinctive inclination) people and the concept ( Aesthetics) will be concluded by the Islamic laws. In the second phase: the category (motivations and intentions) is voluntary and optional for every human beings. From the perspective of Islamic motives, it is classified in five (solvents, recommended, permissible, detestable and forbidden) categories. They are called (five basic sentences ). In the third phase: one based on perception internal motivations (conceptual and divine) wants to practice or work in the natural world, made in(Material and natural forms). Islam (the Shia school) has ten principles to concepts and forms of expression in the world of nature, which is subjective. . The humanitarian principles enables (artists, architects and urban planners) to make a detailed program and so would realize the conceptual and temporal and spatial learning with respect to the total circumstances of time and place in the natural world. In the fourth phase: Based on the previous steps and talented person (speech, behavior or works) is produced which generally is manifested in the phenomenon of his ideas. From an Islamic perspective, the phenomena like (incarnation) or (neutral), are nothing but a sign, such as human relationship with his own image. In the fifth phase: works of man, material and spiritual has an impact on the audience and the subject. Material impacts are a mandatory issue and are related to the overall environmental conditions. But the spiritual influence is optional and depends on the relative audience. Artists and audiences have also two linkages. A relationship (innate, kind, eternal and fixed) and one type of relationship (relative, multiple, variable) is dependent on the total circumstances of time and place. Islamic culture in the Shiite-based research methodology of this thesis is based on two source (wisdomand story). The above data through methods (logic) and (commentary - analysis) are investigated and approved. According to Islam, what is (scientific), is rational and what is rational, is (Islamic) and the sources and bases of the above can be assessed and approved. In the process of this treatise, the relation of Islamic ideology with each one of the above-mentioned sources and bases will be discovered, assessed and compared with other competitive ideologies. At the end two tables will be introduced to assess the human processes. In the first table the quality impacts and content impacts will be studied and reviewed (figure number-2). And in the second table, the effect of quantity and engineering work will be evaluated. (Figure - 3) It can opens the door to reform of educational programs on topics such as between knowledge like (arts and architecture and urbanism). And methods of research and design and construction management processes at all levels, are from an Islamic perspective and assist the executives and experts to assess the effects of those works. 4 21 2016/12/20 1395/9/30 2016/12/20 1395/9/30 عبدالحمید نقره کار Abd-al-hamid Noghrehkar ایران noghrekar@iust.ac.ir evaluation process Islam architecture strategy tactic solution ejtehad. ارزیابی فرآیند اسلام معماری راهبرد راه کار راه حل اجتهاد 1. The Holy Quran##2. The nahj al-balagheh##3. Ebne Abi Jamhour, M. 1984. Avali Al-Laali. Vol 4. Qom: Sayyed Al-Shohada.##4. Ebne Shahr Ashoob. 1985. Moteshabehat al-Quran. Vol 1. Istanbul: Vekala al-Maaref al-Jaliah.##5. Al-Ajouni, E. 1987. Kashf al-Khafa. Beirut: Dar al-Ketab al-Elmiah.##6. Hassan Zadeh Amoli, H. 1994. Thousand and One Word. Vol 1. Qom: Boostane Ketab.##7. Kosro Panah, A. Babaei, Q. 2010. The nature and Extent of Religious Knowledge from the Viewpoint of Ayatollah Javadi Amoli. Journal of Asra (6): 27-48.##8. Koleini, M. 1990. Kaffi Principles. Vol 1. Tehran: Islamieh.##9. Majlesi, M. 2000. Behar al-Anvar. Vol 2. Tehran: Islamieh.##10. Motahhari, M. 1978. Women's Rights in Islam. Tehran: Sadra.##11. Motahhari, M. 1978. Collected Works. Vol 5. Tehran: Sadra.##12. Motahhari, M. 1978. Collected Works. Vol 20. Tehran: Sadra.##13. Noori, H. 1941. Mostadrak al-Vasael. Vol 11. Qom: Institue of Al al-Bait (p) al-Ahya al-Trath.##14. Noori, H. 1941. Mostadrak al-Vasael. Vol 5. Qom: Institue of Al al-Bait (p) al-Ahya al-Trath.##15. Noghrekar, A. Humans Interact with the Space-Geometrical Ideas in Architecture. Tehran: Amir Kabir.##1. قرآن مجید.##2. نهج البلاغه.##3. ابن ابی جمهور، محمدبن زین الدین، 1363 . عوالی اللآلی، ج 4. قم: سید الشهداء.##4. ابن شهر آشوب. 1364 . متشابه القرآن. ج 1. استانبول: وکاله المعارف الجلیه.##5. العجلونی، إسماعیل بن محمد بن عبد الهادی. 1366 . کشف الخفاء. بیروت: دارالکتب العلمیه.##6. حسن زاده آملی، حسن. 1373 . هزار و یک کلمه، جلد اول. قم: بوستان کتاب.##7. خسروپناه، عبدالحسین. بابایی، قاسم. 1389 . چیستی و گستره، علم دینی از نظرگاه آیت الله جوادی آملی، مجله اسراء (6): 48 - 27 .##8. کلینی، محمد ابن یعقوب. 1369 . اصول کافی، ج 1. تهران: اسلامیه.##9. مجلسی، محمد تقی. 1379 . بحارالأنوار، ج 2. تهران: اسلامیه.##10. مطهری، مرتضی. 1357 . حقوق زن در اسلام. تهران: انتشارات صدرا.##11. مطهری، مرتضی. 1378 . مجموعه آثار، جلد 5. تهران: صدرا.##12. مطهری، مرتضی. 1378 . مجموعه آثار، جلد 20 . تهران: صدرا.##13. نوری، حسین بن محمدتقی. 1320 . مستدرک الوسائل، ج 11 . قم: موسسه آل البیت(ع)، الاحیا التراث.##14. نوری، حسین بن محمدتقی. 1320 . مستدرک الوسائل، ج 5. قم: موسسه آل البیت(ع)، الاحیا التراث.##15. نقره کار، عبدالحمید. 1393 . تعامل ادراکی انسان با ایده های فضایی-هندسی در معماری. تهران: امیرکبیر. ##

ارزیابی و نقد مصوبات شورای عالی شهرسازی و معماری پیرامون هویت اسلامی شهرسازی و معماری ایران Assessment and criticism of the decisions of the Supreme Council for Urbanism and Architecture about Islamic identity of Urbanism and Iranian Architecture. 1 1 شهر و محلاتی که با تنوع فرهنگ و سلایق شهروندان، فارغ از برنامه‌ریزی دو بعدی «طرح جامع»، فضای زندگی و رُشد ساکنین بوده؛ هم‌اکنون در چارچوب الگوی تقلیدی تعیین سرانه و کاربری طرح‌های جامع و تفصیلی -که با غفلت از مبانی نظری اصیل اسلامی و سبک زندگی ایرانی همراه بوده- زندگی و سلامت شهروندان را با مخاطره روبرو نموده است؛ و این موضوع ضرورت بازبینی و آسیب‌شناسی وضعیت موجود را به متخصصین و مدیران شهری گوشزد می‌نماید. با اینکه معماری دستوری لزوماً معماری خوبی را نتیجه نمی‌دهد؛ اما دستورات بد منتج به ناهنجاری در نظام معماری می‌شود. جوامع انسانی تحت تأثیر اخلاق و با تکلیف قانونی اداره می‌شوند؛ پس قانون و ضابطه قانونی تأثیر زیادی بر اداره جامعه و مدیریت شهر می‌گذارد. مصوبات معماری و شهرسازی که در تعارض با اصول اخلاقی جامعه باشند؛ سست‌کننده‌ی مهمترین نهاد اجتماع یعنی خانواده می‌گردند. به عبارتی ضوابط و الگوهای معماری و شهرسازی متأثر از آن همانند لباسی بر تن شهر زیبنده، پوشاننده، حریم بخش یا زشت، حریم زدا و زننده می‌گردند. با تصویب قانون تشکیل شورای عالی شهرسازی و معماری از اواخر سال 1351 این شورا مهم‌ترین نهادی شده که وظیفه‌ی تصویب طرح فرادستی جامع به همراه معیارها، ضوابط و آیین‌نامه‌های شهرسازی را به‌عهده گرفته است. این مقاله با این پرسش مهم شکل گرفته که شورای عالی شهرسازی در هماهنگی با اهداف انقلاب اسلامی برای تحقق سبک زندگی ایرانی-اسلامی چه ضوابط و مصوباتی داشته و از مهمترین مصوبات متعارض با آن اهداف به کدامیک می‌توان اشاره نمود؟ با توجه به میان‌رشته‌ای بودن موضوع محقق پس از گردآوری اطلاعات با روش اسنادی-کتابخانه‌ای با مصاحبه‌ی نیمه‌ساختار‌یافته با محققین و متخصصین مرتبط و با روش تحلیلی-استدلالی با دو گروه از مصوبات روبرو گردید. گروه اول، به‌طور شکلی فقط به لزوم انجام معماری و شهرسازی اسلامی اشاره می‌نماید؛ ولی گروه دوم، در راستای فروش تراکم ساختمانی و کسب درآمد برای شهرداری‌ها بدون توجه به قواعد فقهی و اصول اخلاقی چون قاعده‌ی «لا ضرر» و قاعده‌ی «عدالت» که اجازه‌ی ضرر زدن حاکمیت به مردم و توزیع نامتناسب ثروت را نداده است؛ موجب دگرگونی در فرهنگ شهرنشینی اسلامی- ایرانی و انحراف ثروت از کارهای مولد به غیرمولدی چون خرید زمین و آپارتمان به‌عنوان کالایی تورم‌زا شده است. یافته‌ی دیگر نشان می‌دهد علی‌رغم ترجیح ضابطه‌ی قانونی جدید بر قدیم هر ضابطه‌ی جدیدی که در جهت توجه به موضوع حریم و عدم اشراف ابنیه  مصوب شده؛ به‌دلیل تعارض با تراکم فروشی به مرحله‌ی اجرا نرسیده است. در نهایت پیشنهاد این مقاله، لزوم تعیین نظام پایدار مالی برای شهرداری‌ها در قالب تصویب لایحه‌ی قانونی دولت در مجلس شورای اسلامی و همچنین تغییر چارچوب تصمیم‌گیری در شورای عالی شهرسازی و معماری ایران به‌نحوی است که با تقویت جنبه‌ی فقهی-حقوقی آن کارکرد سیاسی و تصمیمات مقطعی آن کاهش و امکان انحراف از اهداف شکل‌گیری شورا به حداقل رسانده شود. به عبارتی مهم‌ترین جنبه‌ای که امکان برنامه‌ریزی مناسب برای شهر و شهروندان ایرانی را مهیا می‌نماید؛ توجه به فرهنگ ایرانی-اسلامی در رعایت حقوق همسایگی، اجتماعی و شهروندی در مصوبات شورای عالی و هماهنگی ضوابط ساختمانی طرح‌های توسعه شهری با این اصول می‌باشد. 2 City and neighborhoods with cultural diversity and interests of citizens, apart from planning of master planning, were residents living and their growth space. Now in the Framework of imitating patterns of master plannings, life and health of citizens is encountered toi jeopardy. Urbanization and the phenomenon of consumerism, complications resulting from the formation of crowded areas and the procedures of changing the use of gardens and farms are the problems leading the managers and urban planners to optimize land use in urban areas to preserve green space and to develop the control of building density so that it can provide the possibility to create environmental settlements in accordance with the cultural conditions. Architecture and urban planning system has a direct relationship with the culture of society, as far as architecture and urban planning of each country can be considered as the symbol and embodiment of the prevailing cultural conditions. Given the importance of issues such as legal and sustainable revenues, if the income of municipalities causes chaos in architecture and urban planning system, culture and social systems will experience serious problems. Although imperative architecture does not necessarily result in good architecture but bad commands lead to anomalies in the system of architecture. Human societies are influenced by ethic and are governed by legal obligations. Therefore, law and legal criterion greatly influence the society›s governance and management of city. Architecture and urbanism decisions that are at odds with ethical principles make loose the most important social institution namely the family. With the approval of the establishment of Supreme Council for Planning and Architecture from the end of 1972 the Council became the most important institution that ratified the urbanism criteria and regulations and procedures. This article is formed with the most important question that what are the regulations and legislative acts of the Urbanism Supreme Council in coordination with the aims of Islamic Revolution for making Islamic the architecture and urbanism of Iran and what is the main approval of anti-Islamic urbanism and human. Due to the interdisciplinary nature of the research subject, it is faced with two groups of decisions through library method and semi-structured interview with researchers. The first group only by shape points to the need for Islamic architecture and urbanism. But, the second group has destroyed Iranian and Islamic urban culture and has led to the diversion of wealth from productive to non-productive tasks such as buying land and apartment as inflationary variables in terms of selling building density for more income on behalf of municipalities, regardless of the legal rules and ethical principles such as the rule of jurisprudence “Lazarar” and the principle of “ Justice”, by which harming the sovereignty of the people and the disproportionate distribution of wealth is prohibited. Other findings show that despite the preference of new legal norm on old, every new criterion approved for considering the Islamic principles, respect for privacy and preventing the aristocracy and social rights, is not implemented because of conflict with sale density. Finally, this paper suggests the need to determine the financial stability system for municipal government in form of approval of legal bill of government in Islamic Consultative Assembly and also change the current framework of the Supreme Council for Planning and Architecture in a way that with strengthening its juridical-legal aspect its political function and sectional decisions are reduced and the possibility of deviation from council formation targets is minimized. In other words, the most important aspect that provides the possibility of Islamic urbanism formation is to observe the principle of confidentiality, the right of neighbors and lack of aristocracy in urban decisions and coordination of building regulations of urban development plans with these principles. 22 39 2016/12/202016/12/20 1395/9/30 2016/12/202016/12/20 1395/9/30 سید مجید هاشمی طغرالجردی Seied majid Hashemi Toghr oljerdi ایران m_hashemi@iust.ac.ir Islamic Architecture and Urbanism Regulations Urbanism Supreme Council sale density the rule jurisprudence «Lazarar» social rights. ضوابط معماری و شهرسازی اسلامی شورای عالی شهرسازی تراکم فروشی قاعده‌ی «لاضرر» حقوق اجتماعی. 1. Asghari, Seyed Muhammad. 2009. Justice as Rule, With Other Rules. Tehran: Ettelaat.##2. Bazrgan, Ali. 2006. Consideration of the Legal and Privacy Rights of Property. MS Thesis, Islamic Azad University of Tehran.##3. Eqbal Lahore, Muhammad. 1957. Revival of Religious Thought in Islam. Translated by Ahmad Aram. Tehran: Resalat-e- Ghalam.##4. Farabi, Abu Nasr. 2010. Siyasat al-Madaniyah. Translated and Commented by Hassan Malekshahi. Tehran: Soroosh.##5. Gharamaleki, Ahadfaramarz. 2006. Methodology of Religious Studies. Mashhad: Razavi University of Islamic Science.##6. Hanke. 1972. Urban Densties in U. S and Japan.##7. Hashemi Toghr al-Jerdy, Seyed Majid, and Muhammad Reza Farsian. 2014. Building Density and Density of Retail. Islamic Parliament Research Center Website http://rc.majlis.ir.##8. Hashemi Toghr al-Jerdy, Seyed Majid. 2016. Pathology of Contemporary Regulations for Architecture and Urban Design in Iran, Case Study: Discussing Regulations and Rules Related to Houses of Kerman. Research Project. Roads and Urban Development Organization of Kerman.##9. Jafari Langeroodi, Muhammad Jafar. 1981. Encyclopedia of Islamic Judicial Sciences, 2nd Vol. Tehran: Ketabkhane-ye Ganj-e Danesh.##10. Karami, Muhammad, Aazam Mohammadi, and Muhammad Taghi Razavian. 2010. A Critization of Urban Master Plans in Iran. In The Second Conference of Planning and Urban Management, Mashhad, Ferdowsi University, 19-20 May.##11. Katoozian, Naser. 1997. Introduction of Law. Tehran: Enteshar Corporation.##12. Katoozian, Naser. 2005. Totality of Law, General Theory. Tehran: Enteshar Corporation.##13. Kheiroddin, Reza. 2014. Reviewing Physical Incarnation of Islamic Concept of Spatial Justice Cartographic. Journal of Research in Islamic Architecture 1 (1): 41-56.##14. Majlis Islamic Studies Center. 2014. A Report on the Construction, Renovation and Management of Mosques in Iran.##15. Michelson, W .1990. Man and His Urban Environment a Sociological Approach, Reading, MA Addison, Wesley.##16. Motahari, Morteza. 2002. Overview of Principles of Islamic Economic. Tehran: Sadra##17. Motahari, Morteza. 2002. Order of Women’s Rights in Islam. Tehran: Sadra.##18. Ministry of Roads and Urban Development. 2011. Regulation of Urban Planning and Architecture of Supreme Council for Urbanism. Tehran: Secretariat of Counci.##19. Noohi, Hamid Reza. 2005. The Legal Rules in the Imam Khomeini’s Works. Tehran: Orooj.##20. Sadeghi, Sara, Mahmoud Ghaleh Noei, and Safoora Mokhtarzadeh. 2012. The Analysis of the Effects of Contemporary Urban Development Plans on the Spatial Structure of the North of Isfahan’s Historical Core. Journal of Urban Studies 2 (5): 3-12.##21. Sheikh Bahaee. 2007. Jame Abbasi. Qom: Office of Islamic Publication of Society of Seminary Teachers of Qom.##22. Tabaresi, Abu Mansoor Ahmad Ibn-e Ali. 2001. Ehtejaj. Translated by Jafari. Isfehan: Dar al-Kotob al-Eslami. Digital Publisher: Qaemiyeh Digital Researches of Isfahan.##23. Whitehand, J.W.R. 1992. The Making of the Landscape. Oxford: Basil Blackwell.##24. http://www.farsnews.com.##25. http://www.shora-gc.ir##1. اصغری، سیدمحمد. 1388. عدالت به مثابه قاعده، همراه با قواعد لاضرر، لاحرج، عدل و انصاف. تهران: اطلاعات.##2. اقبال لاهوری، محمد. 1336. احیای فکر دینی در اسلام. ترجمه‌ی احمد آرام. تهران: رسالت قلم.##3. بازرگان، علی. 1385. بررسی فقهی و حقوقی حریم املاک. پایاننامه‌ی کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکزی.##4. جعفری لنگرودی، محمد جعفر. 1360. دائره‌المعارف علوم اسلامی قضایی، جلد دوم. تهران: کتابخانه‌ی گنج دانش.##5. خبرگزاری فارس، قابل دسترس از آدرس http://www.farsnews.com.##6. خیرالدین، رضا. 1393. پویشی در ترجمان فضایی-کالبدی مفهوم اسلامی عدالت. پژوهش‌های معماری اسلامی 1 (1): 41- 56.##7. شیخ بهائی. 1386. جامع عباسی (طبع جدید). قم: ناشر جامعه مدرسین ‌قم.##8. شورای نگهبان، قابل دسترس از آدرس http://www.shora-gc.ir.##9. صادقی، سارا، محمود قلعه‌نوئی، و صفورا مختارزاده. 1391. بررسی طرح‌های توسعه‌ی شهری بر ساختار فضایی هسته‌ی تاریخی اصفهان. فصلنامه‌ی مطالعات شهری 2 (5): 3-12.##10. طبرسی، ابومنصور احمد بن علی. 1381. احتجاج. ترجمه‌ی جعفری. اصفهان: دارالکتب الاسلامی. ناشر دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان.##11. فارابی ابونصر. 1389. سیاست المدینه. ترجمه و شرح از حسن ملکشاهی. تهران: انتشارات سروش.##12. قراملکی، احدفرامرز. 1385. روش‌شناسی مطالعات دینی (تحریری نو). مشهد: انتشارات دانشگاه علوم اسلامی رضوی.##13. کاتوزیان، ناصر. 1376. مقدمه‌ی حقوق. تهران: شرکت سهامی انتشار.##14. ________. 1384. کلیات حقوق، نظریه‌ی عمومی. تهران: شرکت سهامی انتشار.##15. کرمی، محمد، اعظم محمدی، و محمدتقی رضویان. 1389. نقد طرح‌های جامع شهری و ضرورت توجه به طرح‌های راهبردی - ساختاری در ایران. در دومین کنفرانس برنامه‌ریزی و مدیریت شهری، مشهد، دانشگاه فردوسی مشهد، 29-30 اردیبهشت.##16. مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی. 1393. گزارش بررسی تفصیلی طرح حمایت از احداث، نوسازی، تجهیز و مدیریت مساجد کشور و پیگیری امور نمازخانه‌ها.##17. مطهری، مرتضی. 1381. بررسی اجمالی مبانی اقتصاد اسلامی. تهران: صدرا.##18. __________. 1381. نظام حقوق زن در اسلام. تهران: صدرا. ##19. معاونت مسکن و شهرسازی، وزارت راه و شهرسازی. 1390. مقررات شهرسازی و معماری شورای عالی شهرسازی. تهران: دبیرخانه شورا.##20. نوحی، حمیدرضا. 1384. قواعد فقهی در آثار امام خمینی(س). تهران: چاپ و نشر عروج (وابسته به مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)).##21. هاشمی طغرالجردی، سید مجید، و محمدرضا فارسیان. 1393. تعیین تراکم ساختمانی و تراکم‌فروشی، معاونت زیربنایی مجلس شورای اسلامی. قابل دسترس در سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی به نشانی http://rc.majlis.ir.##22. __________________. 1395. آسیب‌شناسی ضوابط و مقررات معماری و شهرسازی معاصر، نمونه موردی: بررسی ضوابط و مقررات مرتبط با حریم و منظر خانه‌های کرمان. طرح پژوهشی. اداره کل راه و شهرسازی کرمان. ##

مفهوم آموزش و تأثیر آن در معماری مدارس اسلامی (مقایسه‌ی تطبیقی مدارس سلجوقی و صفوی) The Concept of Education and its impact on the Architecture of Islamic Schools - (A comparative comparison between Seljuk and Safavid Schools) 1 1 نخستین مکانی که در سده‌های نخستین اسلامی به منظور آموزش مورد استفاده قرار می‌گرفت؛ مسجد بود. اما با شکل‌گیری نظامیه‌ها در دوره‌ی سلجوقی، مدارس مستقل به وجود آمدند. پس از این دوره، مدارس علوم دینی به عنوان یکی از بناهای مهم معماری دوره اسلامی ایران، قلمداد می‌شود. در این میان، مفهوم آموزش و رویکردهای آموزشی هر دوره، به علت تغییر در ایدئولوژی غالب و حکومت‌ها، رویکردی متفاوت از دوره‌ی دیگر داشته است. با تکیه بر این مطلب که هر نحوه‌ی آموزش، کالبد، سلسله‌مراتب آموزشی و فضاسازی متفاوتی را می‌طلبد؛ سؤال اصلی پژوهش برآنست تا به رابطه بین دیدگاه‌های مختلف درباره‌ی‌ آموزش و عناصری کالبدی مانند سازماندهی فضایی و معماری مدارس علوم دینی، دست یابد. در این پژوهش، با توجه به نوآوری‌ها و شکوفایی مدارس در دو دوره‌ی سلجوقی و صفوی، مقایسه‌ی تطبیقی بین مدارس این دو دوره صورت می‌گیرد. این پژوهش سعی بر آن دارد تا با ترکیبی از روش‌های تفسیری-تاریخی و پژوهش نمونه موردی و با تکیه بر مطالعات کتابخانه‌ای-اسنادی، به شناخت مفهوم آموزش در دوره‌های سلجوقی و صفوی پرداخته و چگونگی تأثیر آن بر معماری مدارس این دو دوره را مورد بررسی و تحلیل قرار دهد. بدین منظور چهار باب از مدارس هر دوره برگزیده‌شده و از لحاظ ویژگی‌های موجود در طرح کلی بنا مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفته‌اند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که اولاً مفهوم آموزش و شیوه‌های آموزشی در طول دو دوره مورد مطالعه، سلجوقی و صفوی، تغییراتی داشته است. ثانیاً این تغییرات در مفهوم آموزش باعث به وجود آمدن تغییرات در کالبد و معماری مدارس شده است؛ از جمله می‌توان به تغییر در دستگاه ورودی، حیاط مدارس، تعداد و کیفیت حجره‌ها اشاره کرد. 2 Pedagogy and education was always important in Islamic Era that is mean learning and in another words, refinement and guidance but teaching is meaning pedagogy and action of pedagogy systems. Mosques were the first places that pedagogy and education was done in them but in The Seljuk Era “Nizamiyah”, independent schools were made and these actions were done in it. After this period, seminaries were the most important place in Islamic architect Era. With ideology change in each Era and period concept of pedagogy and education were different and have some variation. Actually after starting of Islamic Era, emergence of schools and their ideology in pedagogy and education went out of Arabia border and fusion with other cultures especially Iranian culture was started. According to these every method of education has different educational hierarchy and different place. So the main question of this paper is “what the relationship is between different perspectives of education and structural elements such as spatial organization and architecture of seminaries?” The Seljuk and The Safavid Era were the most important era in school structures and changes in the educational system as we can see the number of Safavid schools that were built and Nizamiyah that Nizam al-Mulk made them. A comparative comparison between The Seljuk and The Safavid Era’s schools was done in this research. This research is due to historical interpretive methods, case studies and documentary literature review to understand the concept education of these Era and analysis them. For this purpose selected four schools of each Era and analysis them in terms of features available in the overall scheme of structure. It has been tried to select the variety choice of these schools. For example the school of “Madar-e shah” that was one of the most important schools of Safavid Era has been chosen and smaller schools that had remarkable architecture elements as well. Another factor that was influential in choosing of Seljuk and Safavid schools is the availability of each school and its plans. According to the Mongol invasion, there is almost nothing special remains from the Seljuk schools in Iran and just a very little can be found about them in the documents and writings. But there are more numbers of Seljuk buildings remaining in the Anatolia and Central Asia compare to Iran. One of the reason could be noted was using furnace bricks and whole cut stones. So Seljuk schools have been chosen from schools in Anatolia and contemporary Turkey that are still standing to review and compare. According to limited number of Seljuk schools, Safavid schools were selected the same number. Seljuk available and reliable schools, include: “Cifte Minareli”, “Gok”, Seyit Battal Gazi Kulliyesi Medrese” and “Ince Minareli”. Safavid schools include: “madar-e shah”, “Musalla Safdar Khan School”, “Molla Abdollah” and “Mirza Hossein”. The results indicate that architecture of school based on some requirements such as educational system, political and social developments changed to responding to concept of education. Hypothesis of research is based on results. Concept of pedagogy and education in Islamic Era have some turning points in its process and made some changes in schools architecture that The Seljuk and The Safavid Era were the most important turning points. Actually both Era were the peak point of this process. Surveys of two Era shows that change of education concepts made some change on structures and architecture of schools such as free or task pedagogy and education changed. This means that in Safavid Era task pedagogy and education was more public and social than The Seljuk Era. Entrance schools system from simple scheme of The Seljuk Era was evolved and turned into some entrance and complicated scheme. In Safavid Era school yard was particular important and sometimes it was the place for teaching and debating while the Seljuk school divided to the school with yard and the school without yard. It means some school had no place that called it “yard” and the school with yard in terms of quantity and scale and quality of space were in lower range in compared with the Safavid era.  The number and quality of chambers in Safavid Era in compare with Seljuk Era were very advantage. The Seljuk Era’s school had one “Madras” on the main axis while in some Safavid Era’s school had some “Madras” in this plans and according to methods of pedagogy and flexible education of that time the second floor of chambers, seraglio and yard , might use for “Madras”. About the relationship between praying place and mosques with educational place in schools, mosque usually is placed at the end of the “Qiblah porch” with dome or porch form in Seljuk Era; but Safavid schools Considering their approach, have more variety In terms of the Relationship between educational and Praying places; including Schools with altar and distinctive dome for the praying place, Schools without index Praying place but built beside a mosque and Schools without index praying place with only educational approaches. 40 56 2016/12/202016/12/202016/12/20 1395/9/30 2016/12/202016/12/202016/12/20 1395/9/30 بهزاد وثیق Behzad Vasiq ایران behzad_vasiq@yahoo.com رضا قدردان قراملکی Reza Ghadrdan Gharamaleki ایران m.kazem.namazi@gmail.com Concept of Education Islam Schools Seljuk era Safavid era. اسلام مفهوم آموزش مدرسه دوره‌ی سلجوقی دوره‌ی صفوی. 1. Abu al-Faraj Isfahani, Ali ibne Hussein. 1989. al-Aghani`s Favorites, Volume 1. Translated by Muhamad Hossein Mashayekh Fereydouni. Tehran: Scientific and Cultural Publishing Inc.##2. Administration of Isfahan Endowments. Endowment of Shafieeyeh School. Document No. 116.##3. Bakhshi Ostad, Mousa al-Reza. 2013. School Position in the Safavid Era. Tehran: Yasin Noor Publications.##4. Balazari, Ahmad ibn-e Yahya. 1898. Conquest of the Lands. Egypt: Maktabah al-Nehzat al-Misriyah.##5. Bemanian, Muhammd Reza, Kourosh Momeni, and Hosein Soltanzadeh. 2013. A Comparative Study of Architectural Design Features in the Qajar and Safavid Mosque-Schools. ArmanShahr (11): 15-34.##6. D'allemagn, Henry Rene. 1999. From Khorasan to Bakhtiari. Translated by GholamReza Samiee. Tehran: Tavoos Publications.##7. Dehkhoda, Ali Akbar. 2003. Dehkhoda Dictionary, Tehran: Rozaneh.##8. Diarbakri, Hossein ibn-e Muhamad. 1862. History of the Fifth about Great People, Volume 1. Edited by Mostafa ibn-e Mohamad. Egypt: al-Vahbiya Publications.##9. Fashahi, Muhammad Reza. 1975. An Introduction to the History of Thought in the Middle Ages. Tehran: Gutenberg Publication.##10. Hajebi, Bita, and Mahmoud Arzhmand. 2011. Endowment Effects on the Stability of the Safavid Schools. Nameye Memari va Shahrsazi (6): 89-102.##11. Hasani, Ata Elah. 2007. Theoretical Education in Safavid’s Era. Human Sciences (52), 153-168.##12. Hattstein, Markus, and Peter Delius. 2010. Islam: Art and Architecture. Translated by Akram Gheitasi. Tehran: Research Institute of Islamic Culture and art. Sooreye Mehr Publication.##13. Henfer, Robert W, Muhammad Qasim Zaman. 2007. Schooling Islam: Culture and Politics of Modern Muslim Education. Princeton Studies in Muslim Politics, Princeton University Press.##14. Houshyari, Muhammad Mahdi, Hossein PourNaderi, and Morteza Fereshteh Nejad. 2013. Typology of Masjid-Madrasa in the Islamic Architecture of Iran, Investigating the Correlation between Educational and Devotional Spaces. Architecture Studies 2(3): 37-54.##15. Javad, Ali. 1976-1978. The Joint in the History of the Arabs before Islam, Volume 8. Beirut.##16. Jazayeri, AbdAllah ibn-e Nour al-Din. 1988. al-Ejaza al-Kabira. Qom: Maktabah Ayatollah Marashi Najafi.##17. Kadi, Wadad, and Victor Billeh. 2007. Islam and Education: Myths and Truths, Comparative Education Review, Volume 53. University of Chicago Press.##18. Kaempfer, Engelbert. 1984. Itinerary. Translated by Keikavous Jahandari. Tehran: Kharazmi Publication.##19. Kasaee, Nour Allah, 1995. Nizamiyya Schools and their Social and Scientific Impacts. Tehran: Amir Kabir.##20. Kiani, Mohamad Yusef. 2014. Architecture of Iran in Islamic era. Tehran: SAMT.##21. Kluzner, Karla. 1984. Bureaucracy in the Seljuk era. Translated by Yaghoub Azhand. Tehran: Amir Kabir.##22. Lambton, Ann Katherine Swynford. 1984. Glance to the History of Iran after the Islam. Translated by Yaghoub Ajand. Tehran: Amir Kabir.##23. Mah-E-Rukh, Ahmed, 2013. Education around the World: Education in West Central Asia. Contributed by Colin Brock. Publisher A& C Black.##24. Martin, Richard C., Mark Woodward, and DWI S. Atmaja. 2016. Defenders of Reason in Islam: Mu'tazililism from Medieval School to Modern Symbol. Oneworld Publications.##25. Mazaheri, Ali. 1999. Muslims Life in the Middle Ages. Translated by Morteza Ravandi. Tehran: Sedaye Moaser.##26. Mirmiran, Hadi. 2000. Mutahhari School (SepahSalar): Glance to the Architecture of Qajar Era - Flourishing of Construction and Deterioration of Ornaments. Memar (8): 54-57.##27. Monir al-Din, Ahmad. 1989. Islamic Educational Institution. Translated by Muhammad Hossein Saket. Mashhad: Astan Quds Razavi.##28. Norouzi, Jamshid. 2008. Iranian Civilization During the Safavid. Tehran: Borhan Cultural Institute.##29. Norouzi, Reza Ali, and Hasan Ali Bakhtiar Nasr Abadi. 2008. Analysis of Individual Education Position in History of Iran. Islamic Education (7): 105-126.##30. Pirnia, Muhammad Karim. 2006. Introduction to Islamic Architecture of Iran. Tehran: Sorush-e-Danesh.##31. Salehi, Akbar, and Mostafa Yarahmadi. 2008. Islamic Education from the Perspective of Allameh Tabatabai: with an Emphasis on Educational Objectives and Methods. Islamic Education 3(7): 23-50.##32. Samie Azar, Alireza. 1997. History of Developments in Iranian Schools. Tehran: Organization for Renovation, Development and Equipping Schools of Iran Press.##33. Shebli, Ahmad. 2002. History of education in Islam from the beginning to Collapse of Ayoubians in Egypt. Translated by Muhammad Hossein Saket. Tehran: Daftar-e Nashr-e Farhang-e Islami.##34. Sobhi, Ali Akbar. 1971. Take a Look at the Sociology of Iran. Tehran: Dehkhoda.##35. Tabatabayi, Muhammad Hossein. 1984. Tafsir al-Mizan. Translated by Mohamad Bagher Mousavi Hamedani. Tehran: Raja Cultural Publishing Center.##36. Vakilian, Manouchehr. 2002. History of Education in Islam and Iran. Tehran: Payam-e-Noor.##37. Vejdani, Farzin. 2014. Making History in Iran: Education Nationalism and Print Culture. Stanford University Press.##38. http://www.ArchNet.org (Accessed 2016.02.25).##1. ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین. 1368. برگزیده الاغانی، ج 1. ترجمه، تلخیص و شرح از محمدحسین مشایخ فریدنی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.##2. اداره اوقاف اصفهان. وقف‌نامه‌ی مدرسه شفیعیه. سند شماره 116.##3. بخشی استاد، موسی الرضا. ۱۳۹۲. جایگاه مدرسه در عصر صفوی. تهران: نشر یاسین نور.##4. بلاذری، احمد بن یحیی. 1319 ق. فتوح البلدان. مصر: مکتبه النهضه المصریه.##5. بمانیان، محمدرضا، کورش مومنی، و حسین سلطان‌زاده. 1392. بررسی تطبیقی ویژگی‌های طرح معماری مسجد-مدرسه‌های دوره قاجار و دوره‌ی صفوی. آرمانشهر (11): 34-15.##6. پیرنیا، محمدکریم. 1385. آشنایی با معماری اسلامی ایران. تهران: سروش دانش.##7. جزایری، عبدالله بن نورالدین. 1367. الاجازه الکبیره. قم: مکتبه آیه الله المرعشی النجفی.##8. جواد، علی. ۱۹۷۶ـ ۱۹۷۸. المفصّل تاریخ‌العرب‌الاسلام، ج 8. بیروت.##9. حاجبی، بیتا، و محمود ارژمند. 1390. تأثیرات وقف بر پایداری مدارس صفوی. نامه‌ی معماری و شهرسازی (6): 102-89.##10. حسنی، عطا الله. 1385. آموزش‌های نظری در عصر صفوی. پژوهشنامه‌ی علوم انسانی (52): 168-153.##11. دالمانی، هانری رنه. 1378. از خراسان تا بختیاری. ترجمه‌ی غلامرضا سمیعی. تهران: نشر طاووس.##12. دهخدا، علی اکبر، 1382. لغت‌نامه‌ی دهخدا. تهران: روزنه.##13. دیاربکری، حسین بن محمد. 1283 ق. تاریخ الخمیس فی احوال انفس نفیس، ج 1. مصحح مصطفی بن محمد. مصر: مطبعه الوهبیه.##14. سمیع آذر، علیرضا. 1376. تاریخ تحولات مدارس در ایران. تهران: انتشارات سازمان نوسازی توسعه و تجهیز مدارس کشور.##15. شبلی، احمد. 1381. تاریخ آموزش در اسلام از آغاز تا فروپاشی ایوبیان در مصر. ترجمه‌ی محمد حسین ساکت. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.##16. صالحی، اکبر، و مصطفی یاراحمدی. 1387. تبیین تعلیم و تربیت اسلامی از دیدگاه علامه طباطبایی با تأکید بر هدف‌ها و روش‌های تربیتی. دو فصلنامه علمی تخصصی تربیت اسلامی 3(7): 50-23.##17. صبحی، علی اکبر. 1350. سیری در جامعه‌شناسی ایران. تهران: نشر دهخدا.##18. طباطبایی، محمد حسین. 1363. تفسیر المیزان. ترجمه‌ی محمـد بـاقر موسـوی همـدانی. تهران: مرکز نشر فرهنگی رجا.##19. فشاهی، محمدرضا. 1354. مقدمه‌ای بر سیر تفکر در قرون وسطی. تهران: نشر گوتنبرگ.##20. کسایی، نورالله. 1374. مدارس نظامیه و تأثیرات علمی و اجتماعی آنها. تهران: امیرکبیر.##21. کلوزنر، کارلا. 1363. دیوانسالاری در عهد سلجوقی. ترجمه‌ی یعقوب آژند. تهران: نشر امیر کبیر.##22. کمپفر، انگلبرت، 1363. سفرنامه‌ی کمپفر. ترجمه‌ی کیکاوس جهانداری. تهران: انتشارات خوارزمی.##23. کیانی، محمدیوسف. 1393. معماری ایران دوره‌ی اسلامی. تهران: سمت.##24. لمبتون، آن کاترین سواینفورد. 1363. سیری در تاریخ ایران بعد از اسلام. ترجمه‌ی یعقوب آژند. تهران: امیرکبیر.##25. مظاهری، علی. 1378. زندگی مسلمانان در قرون وسطی. ترجمه‌ی مرتضی راوندی. تهران: صدای معاصر.##26. منیرالدین، احمد. 1368. نهاد آموزش اسلامی. ترجمه‌ی محمد حسین ساکت. مشهد: آستان قدس رضوی.##27. میرمیران، هادی. 1379. مدرسه‌ی شهید مطهری (سپهسالار): نگاهی به معماری دوره قاجار-شکوفایی ساخت و افول پرداخت. معمار (8): 57-54.##28. نوروزی، جمشید. 1387. تمدن ایران در دوره‌ی صفویه. تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی برهان.##29. نوروزی، رضاعلی، و حسنعلی بختیار نصرآبادی. 1387. تحلیلی بر جایگاه آموزش انفرادی در تاریخ ایران. تربیت اسلامی (7): 105- 126.##30. وکیلیان، منوچهر. 1381. تاریخ آموزش و پرورش در اسلام و ایران. تهران: پیام نور.##31. هتستین، مارکوس، و پیتر دلیوس. 1389. معماری اسلامی. ترجمه‌ی اکرم قیطاسی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، انتشارات سوره‌ی مهر.##32. هوشیاری، محمد مهدی، حسین پورنادری، و مرتضی فرشته‌نژاد. 1392. گونه‌شناسی مسجد-مدرسه در معماری اسلامی ایران، بررسی چگونگی ارتباط میان فضای آموزشی و نیایشی. مطالعات معماری ایران 2(3): 54-37.##33. http://www.ArchNet.org (دسترسی در 06/12/1394). ##

مزاج به مثابه کهن‌الگو در طراحی معماری حمام ایرانی Diathesis as an Ancient Model in Architectural Designing of Iranian Bathroom 1 1 مزاج یکی از مفاهیم بنیادین در طب ایرانی- اسلامی است که معماران ایران زمین از گذشته‌های دور در تلاش بوده‌اند تا در خلق آثار معماری، از آن به عنوان الگو بهره گیرند. با توجه به اهمیتی که دین و اخلاق بر سلامت جسم و زمینه‌سازی آن بر سلامت روح دارد؛ معماری حمام‌های ایرانی نیز -که آبشخور آن مبانی دینی و اخلاقی است- در راستای سلامت جسم و روح و مبتنی بر آموزه‌های طب سنتی- اسلامی به عنوان یک کهن‌الگو، در انطباق کامل با الگوی مزاج طراحی شده است. از همین رو، آرامشی که فرد پس از استحمام به دست می‌آورده؛ با مفاهیم کاربردی نهفته در معماری حمام پیوند مستقیم داشته است. تلاش نگارندگان بر آن بوده تا با بازشناسی جنبه‌های درمانی در متون طب دوره‌ی اسلامی چگونگی و نحوه‌ی تجلی مفاهیم مطرح شده را در معماری حمام بررسی نمایند. پرسش‌های کلیدی پژوهش، متمرکز بر دو موضوع اصلی است. نخست آنکه آرای حکمای اسلامی بر شکل‌گیری معماری حمام چگونه اثر گذاشته است؟ و نیز آنکه در معماری حمام ایرانی، مزاج دارای چه مشخصه‌هایی است؟ برای پاسخ‌گویی به این دو پرسش از روش موردپژوهی با بهره‌گیری از راه‌کارهای ترکیبی و برای گردآوری اطلاعات مورد نیاز از روش کتابخانه‌ای و میدانی استفاده گردیده است. در بخش مطالعات میدانی، ده نمونه از گونه‌های معماری حمام ایرانی که از لحاظ کیفیت واجد ارزش بوده و می‌توانسته در بیان مفاهیم منبعث از مزاج‌شناسی مورد بهره‌برداری قرار گیرد؛ انتخاب شده است. در انتخاب نمونه‌ها، عامل اقلیم -که از عوامل مؤثر بر مزاج و گونه‌شناسی معماری حمام است- مورد توجه قرار گرفته و تلاش شده تا از هر اقلیم، نمونه‌ای برگزیده شده باشد. آنچه پژوهش حاضر در فرجام کار بر آن تأکید دارد؛ توجه به  تأثیر آرای حکمای طب ایرانی- اسلامی و مراتب سلامتی در قالب دو رویکرد شست و شو- نظافت و درمانی بودن معماری حمام ایرانی قابل شناسایی است. نتایج مبین آن است که میان مفاهیم بهداشتی و مفاهیم درمانی رابطه‌ی مستقیمی وجود دارد. این مفاهیم که به عنوان معیارهای طراحی در آثار تحلیل شده به شکل چهار بیت (خانه‌ی اول گرم وخشک-خانه‌ی دوم سرد و تر-خانه‌ی سوم گرم و تر-خانه‌ی چهارم گرم وخشک) مطرح و تبیین شده‌اند؛ از رابطه‌ی پاکیزگی تن و درمان (تعادل جسم و ایجاد سلامتی) با بهره‌گیری از الگوی مزاجی سخن می‌گویند. 2 Diathesis is one of the fundamental concepts in Islamic-Iranian medicine which has a special place in traditional Persian medicine; because the general principles in diagnosis of treatment and keeping healthy are expressed on the basis of the study of diathesis. Considering the diathesis and the placement of it in traditional Persian medicine, we find that this knowledge is settled based on the study of diathesis. Iranian architects have attempted to use it practically since many years ago, as a model in their architectural works. Among the buildings which have conformed to the model of diathesis of design, it can be referred to the Iranian bathroom architecture. Paying attention to the importance of faith and ethics on the health of the body and making it as the ground work for the health of the soul, Iranian bathroom architecture, that the religious and moral principles are the source of it, designed as an old-fashioned sample along to the health of body and the soul and Traditional-Islamic medicine instructions. Therefore, the peace a person gets after taking a bath has a direct connection with the practical concepts hidden in Iranian bathroom architecture. Looking at the function and the place of bathrooms to keep healthy and to excrete some of diseases we find that principles and apparent and practical structure of bathrooms is planned on the human diathesis. This article sets this fundamental principle forth for discussion: Islamic-Iranian traditional medicine as a model expresses some facts in relation to the body health which has been artistically reflected in designing the architecture of Iranian bathrooms. Hence the authors have attempted to recognize the therapeutic aspects in the texts which are relevant to Islamic period medicine such as contemplations and opinions of Immaculates in Teb-ol Reza (Imam Reza’s medicine), physicians and philosophers such as Avicenna in Kanon (Law), Farabi in Siasat-e Madineh (Medina’s politics), Guilani in Kholasat-al Hekmat Nasseri, Jorjani in Zakhireh Kharazmshahi, Kermani in Resaleh Dallakiyyah, Khorasani in Kholasat-al Hekmat, and many great thinkers so that they can investigate how the abovementioned concepts would be reflected in the architecture of the bathroom. The key question of the current research is this: what characteristics does diathesis have in traditional architecture of Iranian bathrooms? In order to answer this question, a case-study method as well as compositional (combinational) strategies has been used. And in order to collect the data required, the field-dependent and library methods were applied. Afterwards, 10 samples of the architecture of Iranian bathrooms were selected, which are of high-quality values and can be considered in expressing the concepts which stem from the study of diathesis. Regarding the regional diversity of Iran, it has been attempted to select at least one sample from each region. What the present research ultimately emphasizes is to pay attention to the effect of Islamic-Iranian medicine’s physicians’ opinions as well as the degrees of health in the framework of two approaches: washing-cleanliness and being therapeutic recognizable in the architecture of Iranian bathrooms. Washing and cleanliness are revealed by massaging, cleaning and cure by using the model of diathesis, and its reflection in a communicative-service atmosphere and hierarchy (gradual change) as well as making balance (dynamism) which produce compatibility, gradual change in our body, and ultimately produce balance in human nature as well as architecture, leading to developing health. As the human physical and mental balances are gradually lost, retrieving such a balance in human diathesis and ego takes place gradually. For the same reason, gradual rites of bathing are compatible with the resemblance of nature system as well as human nature with the structure of quadratic elements of human diathesis as well as bathroom skeletal parts. Such concepts are recognizable as the criteria of designing in the works analyzed. Its structure has been made based on 4 main diatheses: heat and coldness, dry and wet, which are compatible with the 4 seasons and quadratic mucus of body as well as human lifetime days. The bathroom has been made in a quartet form or with 4 parts (the first part is heat and dry, the second is cold and wet, the third is heat and wet, and the forth is heat and dry). The aim of such structural and content similarities is to develop an environment which would be compatible with human nature to maintain the diathesis balance and the enduring health of body and soul.     57 75 2016/12/202016/12/202016/12/202016/12/20 1395/9/30 2016/12/202016/12/202016/12/202016/12/20 1395/9/30 جواد دیواندری Divandari Javad ایران j.divandari@kashanu.ac.ir احمد دانائی‌نیا Ahmad Danaeinia ایران danaeinia@kashanu.ac.ir مهدی صیادی Mehdi Sayyadi پژوهشگر و مدرس عرصه تاریخ طب سنتی ایرانی اسلامی ایران sayyadi_teb@yahoo.com مرضیه امامی میبدی Marzieh EmamiMibodim ایران emamimibodim@gmail.com Iranian Islamic Medicine Temperament Step four Tiled bathroom Iranian Bathroom. طب اسلامی- ایرانی مزاج چهار خانه حمام حمام ایرانی. 1. Aghili Khorasani Shirazi, Mohammad Hossein. 2006. Summary of Wisdom, 1st Vol. Edited by Esmaeel Nazem. Qom: Esmaeeleeyan.##2. Alexander, Christopher. 2007. The Timeless Way of Building. Translated by Mehrdad Ghayyumi Bidhendi. Tehran: Shahid Beheshti University Press.##3. Amirsadeghi, Nasr al-Din. 1972. Teb al-Reza. Tehran: Meraji Press Institue.##4. Ardalan, Nader, and Lale Bakhtiar. 2011. Sense of Unity: The Sufi Tradition in Persian Architecture. Tehran: Yaghmaei.##5. Biazar Shirazi, Abd al-Karim. 1996. Medical Legal Treatise, 1st Vol. Tehran: Daftar-e Nashr-e Farhang-e Islami.##6. Ghobadian, Vahid. 2006. Climatic Investigation of Traditional Iranian Buildings. Tehran: Tehran University Press.##7. Gilani, Muhammad Kazem. 1994. Hafez al-Sehhat Naseri. Tehran: al-Maa.##8. Gorut, Linda, and David Vang. 2005. Architectural Research Method. Tehran: Tehran University Press.##9. Helli, Jamal al-Din. 2003. Sharh Tajrid al-Eeteghad. Translated by Abolhasan Sherani. Tehran: Eslamiah.##10. Ibn-e Sina, Hossein Ibn-e AbdAllah. 1988. The Canon of Medicine, 1st Vol. Translated by Abd al-Rahman Sharafkandi. Tehran: Soroush.##11. Ibn-e Sina, Hossein Ibn-e AbdAllah. 2008. Dafa' Mozar al-Kliah an al-Abdan al-Ensaniat. Translated by Ali Reza Abasiyan. Tehran: Daneshpazhouh.##12. Ibn-e Batutah, Muhammad Ibn-e AbdAllah. 1985. The Itinerary of Ibn-e Batutah. Translated by Muhammad Ali Movahhed. Tehran: Translating and Publishing Books Agency.##13. Jamali, Marzieh, Hossine Mismi, and Mohsen Kalvandi. 2008. Ancient Iranian Bathrooms. Tehran: Construction Organization Press.##14. Jorjani, Ismael ibn-e Hasan Husseini. 2011. Zakhire-ye Kharazmshahi. Corrected and Annotated by Muhammad Reza Moharreri. Tehran: Iranian Academy of Medical Sciences.##15. Kabipoor, Mahboobeh. 2005. The Historical Review of the Ancient Four Elements and Aspects of the Water Element in Achaemenid Iran (Persepolis and Naqsh-e Rostam). Proceedings of the Seminars: Articles of the First Seminar of Art and Elements of Nature (Water, Soil, Air and Fire). Iranian Academy of Arts (4): 170-179.##16. Karim Khan, Ebrahimi. 1893. Dalakiah Thesis. Tehran: Iran University of Medical Sciences and Health Services.##17. Kermani, Mohammad Karim Khan. 1994. Daghaegh al-Alaj, 1st Vol. Translated by Easa Zia Ebrahimi. Tehran: Research Center of Islamic Sciences.##18. Kheyrandish, Hussein. 2013. Temperament Types. Tehran: Ebtekar-e Danesh.##19. Lotfi, Alireza, and Hossein Masjedi. 2013. Culture of Bath. Tehran: Rang-e Panjom.##20. Pirnia, Muhammad Karim, and Gholam Hussein Memarian. 2004. Introduction to Islamic Architecture (Buildings in Urban and Suburban). Tehran: University of Science and Technology Publishing Center.##21.Pirnia, Muhammad Karim, and Gholam Hussein Memarian. 2008. Study on Iranian Traditional Architecture. Tehran: Sadi##22. Razavi barghaei, Hussein. 2009. Architecture of Bathroom in Ancient Medical Texts and in the Introduction of Dalakiah. Golestan-e-Honar (15): 64-70.##23. Ruh al-Amini, Mahmood. 2007. Public Bathrooms in Society and Culture and Literature of Foretime. Tehran: Ettelaat.##24. Sajjadi, Seyed Ali Muhammad. 2003. Bath and Shower. Ketab-e Mah-e Honar (57-58):4-10.##25. Salarvand, Shahin. 2012. Comprehensive Theoretical Overview of Natural Things (Tbyyh Affairs) in Iranian Traditional Medicine. Islamic and Iranian Traditional Medicine 3(3): 251-262.##26. Sayyadi, Mahdi, et al. 2015. Bathhouse Thesis. Library Astronomical Medicine (Personal Archive). Karaj.##27. Sayyahian, Saedeh, and Ahmad Reza Mirmoghtadaei. 2013. Bath, 1st Vol. Isfahan.##28. Shah Arzani, Mohamad Akbar Ibn-e Mohammad. 2012. Mofarrah al-Gholub (Enlivening Hearts). Tehran: Al-Moalla.##29. Taheri, Jafar. 2016. Bathroom in Medieval Islamic Medical Texts: Theory and Practice. Journal of Researches in Islamic Architecture 4(1):46-63.##30. Nasr, Seyed Hussein. 1998. Islamic Thinkers’ Attitude about Nature. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance.##31. Velayati, Ali Akbar. 2009. Medicine in Islamic Culture and Civilization. Tehran: Daftar-e Nashr-e Maaref.##1. ابن سینا، حسین ابن عبدالله. 1367. قانون در طب، جلد اول. ترجمه‌ی عبدالرحمن شرفکندی. تهران: سروش.##2. _______________. 1387. دفع مضار الکیه عن الابدان الانسانیه. ترجمه‌ی علی رضا عباسیان. تهران: دانش پژوه.##3. ابن بطوطه، محمدبن عبداله. 1337. سفرنامه‌ی ابن بطوطه. ترجمه‌ی محمد علی موحد. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.##4. اردلان، نادر، و لاله بختیار. 1390. حس وحدت: نفش سنت در معماری ایران. تهران: یغمائی.##5. الکساندر،کریستوفر. 1386. معماری و راز جاودانگی، راه بی‌زمان ساختن. ترجمه‌ی مهرداد قیومی بیدهندی. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.##6. امیرصادقی، نصرالدین. 1351. طب و بهداشت از امام علی بن موسی الرضا علیه اسلام. تهران: مؤسسه‌ی مطبوعاتی معراجی.##7. بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم. 1375. رساله‌ی فقهی پزشکی، جلد اول. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.##8. پیرنیا، محمدکریم، و غلامحسین معماریان. 1383. آشنایی با معماری اسلامی ایران (ساختمان‌های درون‌شهری و برون‌شهری). تهران: مرکز انتشارات علم وصنعت ایران.##9. _________. 1387. تحقیق در معماری گذشته ایران. تهران: سعدی.##10. جرجانی، السماعیل بن حسن الحسینی. 1380. ذخیره خوارزمشاهی. به تصحیح و تحشیه محمدرضا محرری. تهران: فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران.##11. جمالی، مرضیه، حسین میسمی، و محسن کالوندی. 1388. حمام‌های قدیمی ایران. تهران: انتشارات سازمان عمران.##12. حلی، جمال الدین. 1383. شرح تجرید الاعتقاد. ترجمه‌ی ابوالحسن شعرانی. تهران: انتشارات اسلامیه.##13. خیراندیش، حسین. 1393. مزاج انواع. تهران: ابتکار دانش.##14. رضوی برقعی، حسین. 1388. معماری حمام در متون طب کهن و مقدمه رساله دلاکیه. گلستان هنر (15): 64-70.##15. روح‌الامینی، محمود. 1386. حمام عمومی در جامعه و فرهنگ و ادب دیروز. تهران: انتشارات اطلاعات.##16. سالاروند، شهین. 1391. مروری کامل بر امور طبیعیه در مبانی نظری طب سنتی ایران. طب سنتی اسلام و ایران 3 (3): 251-262.##17. سجادی، سید علی محمد. 1382. حمام و استحمام. کتاب ماه هنر (57-58): 4-10.##18. سیاحیان، سعیده، و احمدرضا میرمقتدایی. 1392. گرمابه، جلد 1. اصفهان.##19. شاه‌ارزانی، محمداکبربن محمد. 1391. مفرح القلوب (شرح قانونچه). تهران: المعلی.##20. صیادی، مهدی، و همکاران. 1394. رساله حمامیه. کتابخانه طب نجوم (شخصی). کرج.##21. طاهری، جعفر. 1395. حمام در متون طب دوره ی اسلامی: نظریه و عمل. فصلنامه پژوهش های معماری اسلامی 4(1): 46-63. ##22. عقیلیخراسانی شیرازی، محمدحسین. 1385. خلاصه الحکمه، جلد 1. تصحیح و ویرایش اسماعیل ناظم. قم: اسماعلیان.##23. قبادیان، وحید. 1385. بررسی اقلیمی ابنیه‌ی سنتی ایران. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##24. کرمانی، محمد کریم خان. 1373. دقایق العلاج، جلد 1. ترجمه‌ی عیسی ضیا ابراهیمی. تهران: مرکز تحقیقات علوم اسلامی.##25. کریم‌خان، ابراهیم. 1272. رساله دلاکیه. تهران: دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران.##26. کعبیپور، محبوبه. 1384. بررسی تاریخی عناصر چهارگانه در دوران باستان ایران و نمودهای عنصر آب در دوره‌ی هخامنشی (تخت جمشید و نقش رستم). مجموعه مقالات هم‌اندیشی‌ها: مقالات اولین هم‌اندیشی هنر و عناصر طبیعت (آب، خاک، هوا و آتش). فرهنگستان هنر (4): 170-179.##27. گروت، لیندا، و دیوید وانگ. 1384. روش تحقیق در معماری. ترجمه‌ی علیرضا عینی فر. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##28. گیلانی، محمد کاظم. 1387. حفظ الصحه ناصری. تهران: انتشارات المعی (طرح احیای میراث فرهنگی مکتوب سنتی ایران).##29. لطفی، علیرضا، و حسین مسجدی. 1392. فرهنگواره‌ی‌ گرمابه. تهران: رنگ پنجم.##30. نصر، سید حسین. 1377. نظر متفکران اسلامی درباره‌ی طبیعت. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.##31. ولایتی، علی‌اکبر. 1388. پزشکی در فرهنگ و تمدن اسلامی. تهران: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه، دفتر نشر معارف. ##

چشم‌اندازی به جایگاه فناوری معماری در منظومه‌ی حکمت اسلامی A Scope to Situation of Architectural Technology amongst the System of Hekmat (Wisdom) of Muslims 1 1 اگر طراحی و تحقق «الگوی اسلامی ایرانی معماری» به‌عنوان افق نهایی معماری کشورمان در نظر گرفته شود؛ هدف این نوشتار طراحی چهارچوبی برای فناوری در منظومه حکمت اسلامی است. به همین منظور، نخست سعی شده که جایگاه دین در حوزه‌ی فلسفه‌ی تکنولوژی بطور کلی تبیین گردیده و سپس دو رویکرد «مهندسی و علوم انسانی» به فناوری بررسی شود؛ در مرحله‌ی بعد نسبت کلّی فلسفه‌ی تکنولوژی با اسلام را بررسی نموده و در بخش سوم تلاش شده بر اساس آموزه‌های حکمت اسلامی چهارچوبی برای فناوری اسلامی تبیین و مدلسازی شود که دارای چهار شاخصه‌ی «توحیدنگر، کمال‌گرا، تکلیف‌محور و اجتهادی» است که طی چهار مرحله‌ی اجتهاد تخصصی بر علت‌های چهارگانه معماری اثر گذاشته و در نهایت موجب شکوفایی چهار عامل مرتبط با معماری در یک پروژه می‌شوند. به نظر می‌رسد بتوان مبتنی بر این مبانی مقدماتی، اصولی برای طراحی و معیارهایی برای ارزیابی فناوری اسلامی در معماری در اختیار داشت که می‌تواند به عنوان نقطه‌ی آغاز مناسبی برای تدوین ساختار و محتوای مناسب درس مزبور بوده و گامی در جهت طراحی «الگوی اسلامی ایرانی معماری» باشد. 2 “Islamic-Iranian Model of Architecture” is the strategic scape proposed for future of architecture of Iran. So guiding higher education courses towards this goal could be seen as their mission. In this respect and among architectural graduation courses the course of “architectural technology” has the potential to take leading place because it is attached directly to institute of technology as progressive force of the world today. But this may be its weakness as well as the technology tends to deny any locality in its nature. In its syllabus the current architectural technology course has been ill-attached to cultural priorities. So most recently a two-credit unit is added to its content called “Wisdom of art and technology in architecture”. It seems that the main mission of this class is to describe the technology from the view point of Islamic Wisdom so that prepare an appropriate theoretical stand for architectural technology students. This article is aimed to draw a conceptual framework for technology within Islamic system of world-view. So at first it is tried to locate religious view amongst context of philosophy of technology. In this respect the four-part categorization of Carl Mitcham is taken as main framework of discussion where technology is seen from four directions: physical products, types of knowledge, forms of procedures and goals. He makes a differentiation between religious technology, craft technology and scientific ones. To make a proper relation between Islamic views and current philosophy of technology another division of Mitcham is also taken into account: humanities views versus engineering ones. Humanities philosophy of technology refers to those attempts of philosophers who try to make descriptive insights to essential qualities of man-made tools so the traditional branch of Hikmat (philosophic work of Muslims) can be interpreted as a kind of engineering philosophy of technology. These philosophic analyses try to make a spectrum of creative force from God to human and describe why all man-made world is related to unity of the world. There is no obvious critical debate among traditional philosophic works of Muslims. Three subdivision here are Mash’a’ philosophy of Farabi and Ibn-e-Sina, Ishraq of Sohravardi and the composite reading of Molla Sadra that their influences on debate of technic are respectively considered in Ehsa-o-loloom (Farabi), FotovvatNames (unknown authors) and Resaleh-Senaeieh (Mirfendereski). The critical stand point of humanities branch could be traced among some current attempts of Islamic intellectuals who are originally affected by western critical views. These works are categorized in three groups: social oriented ones are those who see some weakness in Islamic society relation with new technology but put the blame on Muslims’ social approach not modern technology. The so-called Islamic enlightment throughout 150 recent years pursued this way. Among this group Ali Shariati’s thesis of four human’s prison is studied here. The second approach that could be called new-realism that is affected originally by works of Islamic cleric Allame Tabatabaii and then rational positivism of Poper is mainly known with name of Abdolkarim Soroosh who after a modest criticizing of modern technology without denying its positive effects, puts self-protection and independent will towards non-consumerism society as main tool for damping negative effects of new technology. The third approach is a Heideggerian one merged with intuitive school of Sohravardi and Ibn Arabi. Its proactive leader was seyyed Ahmad Fardid and until now has its own followers. In terms of technology this approach is more Heideggerian than Islamic and sees the rescue from evil force of modern technology unavailable unless a great change occurs in in human ontological world. All six approach described here have some basic weaknesses for current situation either from descriptive view or from critical perspective especially in terms of architectural technology problems. So a new approach is designated here that looks for a fundamental map of relation of three major players: Islam, Human and Technology. Three keywords are used to reach to a basic platform for the debate: humanized Idealism (Kamal), ethical duty orientation (Taklif) and intellectual religious scrutiny (Ejtehad). The first term (Kamal) makes the main criteria of human change in the natural world and describes why the God (Allah) not only allowed the mankind to make changes in nature but also wanted him to do so. But Kamal is at the same time a restrictive term in Quranic view because it makes dependence among all creatures so that the growth of them is linked to each other.  This semi ethical meaning of Kamal is strengthen by more ethical concept of Taklif. Taklif in Islamic context in contrast to Kantian sample is not an ultra-real one but is a deep real and objective phenomena that draws brilliant lines between various rights and duties of not only humans but also all creatures. Here four basic types of Taklif in Islamic view are used to make the main model of ethical evaluation of technology that are four responsibility of human: responsibility for Allah, for the self, for the others and for the environment. Each of them has its own content in Islamic context and has a specific relation with technology that makes them very appropriate for the aimed model-making. Here otherness of every four is considered priory to unity of the “I” and them. So the responsibility is definable and evaluable. Finally this new approach is summarized in a table that can be used for weighting technological inventions in architecture.This table views every technological changes from to basic point: 1. If the technology is harmful for any of the for basic rights. 2. Whether it is generative for the four human relations or not. All evaluations are linked to the Islamic life style but the models of this text can be seen as independent from Islamic context as well. 76 93 2016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/20 1395/9/30 2016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/20 1395/9/30 مسعود ناری قمی Masoud Nari Ghomi ایران msnarighomi@ut.ac.ir سلمان نقره‌کار Salman Noghrekar ایران noghrekar@kashanu.ac.ir Architectural Technology Islam humanized Idealism (Kamal) ethical duty orientation (Taklif) intellectual religious scrutiny (Ejtehad). فناوری معماری اسلام کمال‌محور تکلیف‌‌گرا اجتهادی حدود و حقوق الهی. 1. Abdolkarimi, Bizhan. 2007. Heidegger of Fardid (Validity and Credibility of Fardid’s Islamic and Theosophical Interpretation of Heidegger). Kheradname-ye Hamshahri (19). 28-30.##2. [Imam] Ali Ibn-e al-Huassain [PBH]. 1997. The Rights Treatise, The Gifts of Wisdom, Tohf al-Oghool. Hasan Ibn-e Ali Ibn-e Shobe Harran. Translated by Muhammad Bagher Kamareii. Edited by Ali Akbar Ghaffari. Tehran: Ketabchi.##3. Bakar, Osman. 2005. Islamic Perspectives, Encyclopedia of Science, Technology, and Ethics. 2nd Vol. 1061-1068. Edited by Carl Mitcham. USA: Thomson Gale.##4. Barghi, Ahmad Ibn-e Muhammad Ibn-e Khaled. 1992. Al-Mahasen [the Ethical Worthies]. Qom: Dar al-Kotob al-Eslamiah.##5. Berry, Philip. 2014. The Philosophy of Technology after Empirical Turn. Translated by Yaser Khoshnevis. Tarjomaan (the Institute of Translating of Selected Humanities Texts). (http://tarjomaan.com Accessed August 2015).##6. Carlson, Allen. 2000. Aesthetics and the Environment: the Appreciation of Nature, Art and Architecture. USA: Routledge.##7. Davari Ardakani, R. 1997. Questioning the West. Farhang (24): 1-17.##8. De Vries, Mark J. 2010. Teaching about Technology: an Introduction to the Philosophy of Technology for Non-Philosophers. Translated by Mostafa Taghavi and Mahboobe Morshedian. Tehran: Iran Broadcasting University Press.##9. Dusek. Val. 2006. Philosophy of Technology: an Introduction. USA: Blackwell Publishing Ltd.##10. Eliade, Mircha. 2005. The Sacred and Modern Art: Tracing the uUnknown Sacred. Translated by Abolfazl Horri. Zibashenakht (13): 119-121.##11. Fardid, Seyed Ahmad. 2004. In Harmony with Heidegger’s School of Thought. The Text of a TV Program Titled “An Introduction to Theosophical Wisdom” of early 1970s. Art-Cultural Yearbook of Maughef (Subordinate of Fardid Foundation). 2(2). <ensani.ir accessed August 2015>.##12. Fardid, Seyed Ahmad. 2007. Westernization (An Unpublished Text of Seyyad Ahmad Fardid) Kheradname-ye Hamshahri (19): 12-14.##13. Goddard, Andrew. 2005. Ellul, Jaques. Encyclopedia of Science, Technology, and Ethics, 2nd Vol, 606-608. Edited by Carl Mitcham. USA: Thomson Gale.##14. Heidegger, Martin. 2005. The Question Concerning Technology. Translated by Shapour E’temad. Arghanoon 1(1): 1-30.##15. Ihde, Don. 2009. Forward, New Waves in Philosophy of Technology. Edited by Jan Kyrre Berg, Olsen, Evan Selinger, Srّen Riis. UK: Palgrave Macmillan.##16. Ihde, Don. 2010. Heidegger's Technologies: Postphenomenological Perspectives. USA: Fordham University Press.##17. Jamshidi, Hasan. 2008. Mirza Abulghasem Mirfendereski. Qom: Boostan-e Ketab. (Tahoor Digital Library. http://tahoor.com/ fa/Article/View/116690 accessed August 2015>.##18. Jilani, Rafee al-Din Muhammad Ibn-e Muhammad. 2008. Alzaria’ ela Hafez-el- Sharia’ [A Way Towards the Master Guard of the Religious]. Researched by Muhammad Hussein Deraiati. Qom: Dar al-Hadith.##19. Jonas, Hans. 2014. Towards a Philosophy of Technology. Translated by Yaser Khoshnevis. Tarjomaan (The Institute of Translating of Selected humanities Texts) (http://tarjomaan.com, accessed August 2015).##20. KhanMohammadi, Ali Akbar. 1993. The Manifesto of Masons. Soffeh 2 (5): 10-15.##21. Koleini, Muhammd Ibn-e Yaghoon. 1986. Al-Kafi [The Sufficient for Shii’e]. Edited by Ali Akbar Ghaffari and Muhammad Akhoondi. Tehran: Dar al-Kotob al-Eslamiah.##22. Makarem Shirazi, Naser. 1995. The Exemplar Interpretation of Holy Quran. Tehran: Dar al-Kotob al-Eslamiah.##23. Marashi, Ghazi NoorAllah. 1988. Ehghagh al-Hagh va Ezhagh al-Batel [Approving the Truth and Disapproving of the Untruth]. Introduction and Footnotes by Ayatollah al-Ozma Marashi Najafi. Qom: The Office of Ayatollah Marashi Najafi.##24. Marcuse, Herbert. 1971. One-Dimensional Man. Translated by Mohsen Moayyedi. Tehran: Amir Kabir.##25. MirBagheri, Seyed Muhammad. 2013. The Modern Civilization as the Most Important Veil of Release of the God’s Sign of Majesty. A Lecture at Cultural Institute of Sabereh at 27th June 2013. Official Website of Cultural Center of Islamic Sciences of Qom (www.isaq.ir visited 26th May 2016).##26. Mitcham, Carl. 2006. Philosophy of Technology, Encyclopedia of Philosophy, 7th Vol, 543-551. Edited by Donald M. Borchert. USA: Thomson Gale.##27. Mitcham, Carl. 2009. Religion and Technology. A Companion to the Philosophy of Technology. Edited by J. K. B. Olsen, S. A. Pedersen and V. F. Hendricks. UK: Blackwell Publishing Ltd.##28. Mitcham, Carl. 2013. The Philosophy Technology. Translated by Mostafa Taghavi, Yaser Khoshnevis, and Parisa Moosavi. Tehran: Soroosh.##29. Mitcham, Carl. 2014. Three Ways of Being with Technology. Translated by Yaser Khoshnevis. Tarjomaan, the Institute of Translating of Selected Humanities Texts (http://tarjomaan.com, visited August 2015).##30. Movahhed Abtahi, Seyed Muhammad. 2010. Will-Centric Approach as a Base for Religious Science in Theoretical Framework of Cultural Center of Islamic Sciences of Qom. Ma’refat Kalami (4): 189-208.##31. Nasr, Seyed Hussein. 2011. Islam in the Modern World: Challenged by the West, Threatened by Fundamentalism, Keeping Faith with Tradition. New York: HarperCollins.##32. Noghrekar, Salman. 2010. Architecture of “Education of Architecture” Based on Islamic Thought: Pursuing for a Model of Educational Program of Architecture Based on Islamic Thought and Some Offers for Improving of Architectural Education in Iran. A thesis Submitted for Degree of PhD, University of Science and Industry of Iran.##33. Noghrekar, Salman, and Maryam Asadpoor. 2015. Architect in Architecture of the Holy Quran (a Search about Characteristics and Duties of the Architect from Viewpoint of the Holy Quran). In The first Professional Conference of Architecture and Urbanism of Iran, Shiraz, Institute of Higher Education of Science and Technology of Hakim Orfi Shirazi, 16 June.##34. Pazoki, Sahram. 2010. About the Meaning of Sanaat in Islamic Philosophy Based on Resale Senaeeie Written by Mirfendereski. A Lecture Given at Research Institute of Hekmat and Philosophy of Iran. (http://iranianstudies.org accessed August 2015).##35. Postman, Nill. 1993. Technopoly: The Surrender of Culture to Technology. Translated by Sadegh Tabatabaii. Tehran: Ettela’at.##36. Rahimi, Gholam Hussein. 2011. Farabi, Ilm-al-Hiyal and Philosophy of Technology. Iranian Journal for the History of Islamic Civilization 44(1): 85-102.##37. Schuurman, Egbert. 2010. Responsible Ethics for Global Technology. Tensions in the Global Technological Society. Amsterdam: Rodenburg.##38. Shariati, Ali. 1978. The Human and Islam, Six Lectures and an Interview at Engineering Faculty of Oil Industry of Abadan. Tehran: Salman pub.##39. Soroosh, Abd al-Karim. 2000. Excursion of Techne: Essays on Ethics, Technics & Humane Science. Tehran: Serat.##40. Tabatabee, Seyed Muhammad Hussein. 1995. Al-Mizan fi Tafsir al-Ghora’n. Translated by Seyyed Muhammad Bagher Musavi Hamadani. Qom: Islamic Publishing Office of the Society of Seminary Teachers of Qom.##41. Tajdini, Ali. 1995. Hermeneutical Metaphors (A Study about Literal Thoughts of Seyyed Morteda Avini the Martyr). No Place: Misagh.##42. The Programming Council of Graduate Courses (Working Group of Architecture). 2012. The Syllabus of M.A. Course of Architectural Technology with Two trends of Bionic Architecture and Digital Architecture (Revised). Approved by Ministry of Science of Iran at December the 2nd 2012. Tehran: The Ministry of Science, Research and technology.##43. http://www.leader.ir##44. http://www.maslehat.ir##1. [امام] علیّ بن الحسین [علیهالسلام]. 1376. رساله حقوق، تحف العقول. حسن بن علی ابن شعبه حرانی. ترجمه‌ی محمّدباقر کمرهای. تحقیق و تصحیح علی اکبر غفّاری. تهران: کتابچی.##2. الیاده، میرچا. 1384. امر قدسی و هنر مدرن: در جستجوی امر قدسی ناشناخته. ترجمه‌ی ابوالفضل حری. زیباشناخت (13): 119-121.##3. برقی، احمدبن محمدبن خالد. 1371. المحاسن. قم: دارالکتب الاسلامیه.##4. بری، فیلیپ. 1393. فلسفه‌ی تکنولوژی پس از چرخش تجربی. ترجمه‌ی یاسر خوشنویس. مؤسسه‌ی ترجمان. ترجمه‌ی متنهای برگزیده‌ی علوم انسانی (http://tarjomaan.com دسترسی در تیرماه 1394).##5. پازوکی، شهرام. 1389. درباره‌ی معنای صنعت در حکمت اسلامی بر اساس رساله‌ی صناعیه‌ی میرفندرسکی. متن سخنرانی در مؤسسه‌ی پژوهشی حکمت و فلسفه‌ی ایران (http://iranianstudies.org دسترسی در تیرماه 1394).##6. پستمن، نیل. 1372. ت‍ک‍ن‍وپ‍ول‍ی‌: ت‍س‍ل‍ی‍م‌ ف‍ره‍ن‍گ‌ ب‍ه‌ ت‍ک‍ن‍ول‍وژی. ت‍رج‍مه‌ی ص‍ادق‌ طب‍اطب‍ائ‍ی‌. تهران: انتشارات اطّلاعات.##7. تاجدینی، علی. 1374. استعارات تأویلی (پژوهشی در اندیشه‌های ادبی شهید سید مرتضی آوینی(ره). بیجا: نشر میثاق.##8. جمشیدی، حسن. 1387. میرزاابوالقاسم میرفندرسکی. قم: بوستان کتاب (کتابخانه الکترونیکی طهور http://tahoor.com/fa/Article/View/ 116690 دسترسی در 1394).##9. جیلانی، رفیع الدین محمدبن محمد مؤمن. 1387. ‌الذریعه إلی حافظ الشریعه. تحقیقی از محمدحسین درایتی. قم: دارالحدیث.##10. خان محمّدی، علیاکبر. 1371. فتوّت نامه‌ی بنّایان. صفّه 2 (5): 10-15.##11. داوری اردکانی، رضا. 1376. پرسش از غرب. فرهنگ (24): 1-17.##12. دوریس، مارک جی. 1389. آموزش درباره‌ی تکنولوژی: درآمدی بر فلسفه‌ی تکنولوژی برای غیرفیلسوفان. ترجمه‌ی مصطفی تقوی و محبوبه مرشدیان. تهران: انتشارات دانشکده‌ی صدا و سیما جمهوری اسلامی ایران.##13. رحیمی، غلامحسین. 1390. فارابی، علم حِیَل و فلسفه‌ی فنّاوری. پژوهشنامه‌ی تاریخ تمدّن اسلامی 44 (1): 85- 102.##14. س‍روش‌، ع‍ب‍دال‍ک‍ری‍م‌ .1379. ت‍ف‍رج‌ ص‍ن‍ع‌: گ‍ف‍ت‍اره‍ای‍ی‌ در اخ‍لاق‌ و ص‍ن‍ع‍ت‌ و ع‍ل‍م‌ ان‍س‍ان‍ی. تهران: صراط.##15. شریعتی، علی. 2536 [1357]. ان‍س‍ان‌ و اس‍لام‌، م‍ج‍م‍وع‍ه‌‌ی ش‍ش‌ س‍خ‍ن‍ران‍ی‌ و ی‍ک‌ م‍ص‍اح‍ب‍ه‌ در دان‍ش‍ک‍ده‌ ف‍ن‍ی‌ ن‍ف‍ت‌ آب‍ادان‌. به سفارش انجمن-اسلامی دانشجویان دانشکده‌ی نفت آبادان. تهران: انتشارات سلمان.##16. شورای برنامه ریزی آموزش عالی (کارگروه معماری). 1391. برنامه درسی مقطع کارشناسی ارشد رشته فناوری معماری با دو گرایش معماری بیونیک-معماری دیجیتال (بازنگری شده). مصوب وزارت علوم، مورخ 12/09/91 . تهران: وزارت علوم تحقیقات و فنّاوری.##17. طباطبایی [آیت اله]، سیدمحمدحسین. 1374. المیزان فی تفسیر القرآن. ترجمه‌ی سید محمد باقر موسوی همدانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه‌ی مدرسین حوزه‌ی علمیه‌ی قم.##18. عبدالکریمی، بیژن. 1386. هایدگر فردید (ارزش و اعتبار تفسیر دینی و عرفانی فردید از هایدگر). خردنامه همشهری (19): 28-30.##19. فردید، سید احمد. 1383. هم‌سخنی با طریقت فکری مارتین هیدگر. متن یکی از برنامه‌های تلویزیونی «درآمدی به حکمت معنوی»، اوایل دهه 1350. سالنامه فرهنگی ـ هنری موقف (وابسته به بنیاد فردید). 2(2) (ensani.ir دسترسی در تیرماه 1394).##20. _________. 1386. غرب‌زدگی (متنی منتشر نشده از سید احمد فردید). خردنامه همشهری (19): 12-14. ##21. کلینی، محمد بن یعقوب‌. 1407 (هـ.ق). الکافی. تصحیح علی اکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.##22. مارکوزه، هربرت. 1350. انسان تکساحتی. ترجمه‌ی محسن مؤیّدی. تهران: امیرکبیر.##23. مرعشی‌، قاضی نوراله. 1409. إحقاق الحق و إزهاق الباطل‌. مقدمه و تعلیقات از آیت‌اله العظمی مرعشی نجفی‌. قم: مکتبه آیه‌اله المرعشی النجفی‌. ##24. مکارم شیرازی، ناصر. 1374. تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.##25. موحدابطحی، سیدمحمدتقی. 1389. اراده‌گرایی، به مثابه مبنایی برای علم دینی در نظریه‌ی فرهنگستان علوم اسلامی. معرفت کلامی (4): 189-208.##26. میچام، کارل. 1392. فلسفه‌ی تکنولوژی چیست؟ ترجمه‌ی مصطفی تقوی،‌ یاسر خوشنویس، و پریسا موسوی. تهران: سروش. ##27. _______. 1393. سه نحوه‌ی بودن با تکنولوژی. ترجمه‌ی یاسر خوشنویس. مؤسسه‌ی ترجمان. ترجمه‌ی متنهای برگزیده‌ی علوم انسانی (http://tarjomaan.com دسترسی در تیرماه 1394).##28. میرباقری، سیّدمحمدمهدی. 1392. تمدن‌مدرن مهم‌‌ترین حجاب ظهور آیه غیب الهی. سخنرانی در مؤسسه‌ی فرهنگی صابره‌ مورخ 7/4/92. وبگاه فرهنگستان علوم اسلامی قم (http://www.isaq.ir دسترسی در 6/3/95).##29. نقره‌کار، سلمان. 1389. معماریِ «آموزش معماری» بر مبنای اندیشه‌ی اسلامی- در جستجوی مدلی برای برنامه‌ی آموزش معماری، مبتنی بر اندیشه‌ی اسلامی و پیشنهادهایی برای ارتقای آموزش معماری در ایران. رساله‌ی دکتری رشته‌ی معماری، دانشگاه علم و صنعت ایران. ##30. ________، و مریم اسدپور. 1394. معمار در معماری قرآن (جستجویی درباره ویژگی‌ها و وظایف معمار از منظر قران کریم). در اولین کنفرانس تخصصی معماری و شهرسازی ایران، شیراز، مؤسسه‌ی عالی علوم و فناوری حکیم عرفی شیراز، 26 خرداد.##31. ه‍ای‍دگ‍ر، م‍ارت‍ی‍ن.‌ 1383. پرسش از تکنولوژی. ترجمه‌ی شاپور اعتماد. ارغنون 1(1): 1-30.##32. یوناس، هانس. 1393. به سوی فلسفه ای برای تکنولوژی. ترجمه‌ی یاسر خوشنویس. مؤسسه‌ی ترجمان. ترجمه‌ی‌ متنهای برگزیده‌ی علوم انسانی (http://tarjomaan.com دسترسی در تیرماه 1394). ##

ارزیابی شفافیت معنایی گنبدها در مساجد با تأکید بر عملکرد روشنایی فضایی A study of transparency behaviour of domes in Islamic mosque with emphasis on the notion of the spiritual lighting 1 1 از مهم‌ترین مسائل مرتبط با معماری مساجد، چگونگی طراحی فضاهای معنوی از جمله گنبدخانه می‌باشد. پژوهش حاضر، شفافیت گنبدها را در مساجد با تأکید بر عملکرد روشنایی فضایی، مورد بررسی قرار می‌دهد. اهمیت موضوع این مطالعه، علاوه بر آنکه باعث درک بهتر گونه‌ها از لحاظ عملکرد نوری و مقاصد مختلف گنبدها می‌شود؛ به دلیل اینکه عامل شفافیت معنوی هر نوع را در نظر می‌گیرد؛ می‌‌تواند فضاهای معنوی گنبدخانه را در معماری احیا کند. روش تحقیقی که برای این امر مورد استفاده قرار گرفته است؛ ترکیبی متوالی- تبیینی می‌باشد. در اینجا در مرحله‌ی اول، داده‌های کمی و سپس در مرحله‌ی دوم داده‌های کیفی گردآوری و تحلیل می‌شوند. در نهایت هر دو تحلیل کمی و کیفی یک‌جا مورد تفسیر قرار می‌گیرند. تحقیق حاضر، با استفاده از اندازه‌گیری‌های میدانی که ابزار مورد استفاده برای جمع‌آوری داده‌ها، دوربین‌های عکاسی و تصویربرداری و برای برداشت دقیق اطلاعات کمی روشنایی، از دستگاه‌های دیجیتالی روشنایی‌سنج و روشنایی‌سنج ساده استفاده شد. ضمن کاربست این روش، با بررسی اسناد و مدارک مرتبط با طراحی مساجد، و به صورت میدانی دو دسته مضمون برای طراحی گنبدخانه‌، با تأکید بر مفهوم شفافیت استخراج شده است که عبارتند از مضامین فیزیکی و معنوی. در این پژوهش با نظام‌مند کردن این مضامین در یک سامانه‌ی سلسله‌مراتبیِ دوسطحی، شبکه‌ی مضامینِ شفافیت فضایی برای طراحی گنبدخانه استخراج شده است که استناد به این شبکه، ارزیابیِ روشمند شفافیت فضاییِ گنبدخانه‌ی مساجد را میسرنمود. بدین صورت، بعد از کار میدانی به صورت نورسنجی به تبیین عوامل فیزیکی و کمی تأثیرگذار بر کیفیت روشنایی پرداخته شد و بعد از مشخص کردن عوامل فیزیکی تأثیرگذار بر کیفیت روشنایی گنبدخانه، به تبیین مؤلفه‌های کیفی شفافیت در ارتباط با شاخصه‌های کمی پرداخته شده و با مؤلفه‌های کیفی تبیین شده به ارزیابی درجه‌ی شفافیت گنبدخانه مساجد مورد بررسی شده؛ پرداخته شد. تجزیه و تحلیل اطلاعات نشان می‌دهد تمام مشخصه‌های متفاوت گنبدها به شیوه‌ی خود بر روی میزان معنویت و شفافیت -که نورگیرها ایجاد می‌کنند- تأثیر می‌گذارند. همچنین نشان می‌دهد که تجلی شفافیت معنوی در معماری مساجد در روابط دوطرفه با مستورسازی و روشن‌سازی می‌باشند و با مشخصه‌های شفافیت از جمله پویایی، سیالیت، پیوستگی، روابط بین فضای داخلی و خارجی، بی‌ماده شدن، انعطاف‌پذیری و سازگاری، خوانایی و مطلوبیت و گستره‌ی فضایی از طریق روشنایی ارتباط برقرار می‌کند. بدیهی است با درک بهتر اثرات این مشخصه‌ها، طراحی گنبدهای مدرن -که برای نیازهای معاصر مناسب‌تر هستند- امکان‌پذیر می‌شود. 2 This research studies the concept of transparency behaviour of domes in Islamic mosque, with emphasis on the notion of the spiritual lighting.The topic of this study is important not only because it allows for a better understanding of the different types and purposes of these domes, but also because through calculating the veiling and revealing factor of each type, one can regenerate the use of dome in the architecture.In the analysis of quantitative factors, the quality of light in space and how to show the influence of Iranian architecture, structural elements play a prominent role.In the other words:Phrases related architectural lighting control within architecture elements that define spatial quality, are to identify and understand the value and meaning of the concept of light, began to attention to the importance of light in architecture. The research method was used for which it is the consecutive combination explanation. Here, in the first stage, the quantitative data collected and analyzed, then in the second stage qualitative data collected and analyzed. Finally, both qualitative and quantitative analyzes are interpreted together. The present study uses field measurements that the instrument used to collect the data, cameras and imaging and to take accurate of brightness quantitative information, and the digital photometer and simple devices were used, and its information has been gathered from documents and fieldwork. In this way the fieldwork for photometry to factors of physical and quantitative impact on the quality of light were studied and after identifying the physical factors affecting the quality of lighting the domes, the defining quality components transparency in relation to the characteristics of quality discussed and with quality components explaining to evaluate the degree of transparency of the domes of mosques reviewed, were studied. After examining different examples, seven residential mosque (Taj al-Mulk dome Isfahan Jame Mosque, Sheikh Lotfollah Mosque of Isfahan, Blue Mosque of Tabriz, Barsian mosque, Imam Mosque in Isfahan, Jame Mosque of Yazd, Jame Mosque Ardestān) werechosen in the Iranian Islamic architecture. The tools used to gather the data were cameras for photography and videorecording and a photometer for measuring light levels. The analysis of the information gathered indicates that the differentcharacteristics of domes all in their own way affect the level of spirituality and purity and transparency that the domesprovides. By examining the physical properties dome, transparency evokes components include: Unity (Unity means the harmony of the whole composition. The parts of a composition made to work together as a total visual theme. Unity is the relationship among the elements of a visual that helps all the elements function together. Unity gives a sense of oneness to a visual image. In other words, the words and the images work together to create meaning.), spatial continuity of light (a way to show how one type of space is directly linked to another by the light elements), the relationship between inside and outside (Physical or sensual links between inside and outside must be defined in some way that can characterize unique identity of each space and also establish proper interaction in whole architectural space. This proper interaction can create sense of consistency and integrity between this two spatial realms and furthermore express a link and boundary that if it is developed causes to creation another space that it is not inside or outside but it poses some character of each kind; this ambiguous moment of spatial experience, with focus as a connection between inside and outside, can be named “in-between”), lightness and dematerialization, resilience and adaptability, utility and readability (reading space is a process of using spatial knowledge appropriately after acquiring it and processing it in the mind), expansion spatial and light balance in space, was determined, each of which is associated with the physical properties of the atmosphere of a traditional mosque dome were examined, that indicated the highest degree of transparency in the dome of Sheikh Lotfollah Mosque with 95%, and lowest degree of transparency is in the dome of Ardestān Mosque with 50%. The data analysis shows, all different characteristic domes with our way affectson the spirituality and the skylights creates transparency, and show that expression of spiritual clarity on the architecture of mosques in their bilateral relations with cover and illumination. By better understanding the effects of these characteristics, it is possible to design modern domes and skylight that arebetter suited to contemporary tasks. 94 112 2016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/20 1395/9/30 2016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/20 1395/9/30 زینب ناظر Zeinab nazer ایران z.nazer@tabriziau.ac.ir آزیتا بلالی اسکویی Azita belali oskoui ایران a.oskoyi@tabriziau.ac.ir محمدعلی کی‌نژاد Mohammad ali keynejad ایران ma_keynejad@tabrizu.ac.ir The mosque the performance of skylights transparency transparency spiritual lighting گنبدخانه عملکرد نورگیرها شفافیت روشنایی فضایی. 1. Holy Quran##2. Ardalan, Nader, and Laleh Bakhtiar. 2012. Sense of Unity, The Sufi Tradition in Persian Architecture. Translated by Hamid Shahrokh. Isfahan: Khak.##3. Ascher-Barnstone. 2003. Transparency a Brief Introduction. Journal of Architectural Education.##4. Behzadfar, Mostafa. 1998. The Architecture of Mosque and Urban Facade. In Proceedings of the Conference on Mosque Architecture, Past, Present, and Future. Tehran: University of Art.##5. Bemanian, Mohammad Reza, and Seyede Fatemeh Azimi. 2010. Reflecting the Meanings Emanating from the Islamic World in Architectural Design. Research Letter of Visual Arts 1 (2): 39-48.##6. Bolkhari Qehi, Hassan. 2009. Mystical Islamic Art and Architecture. Nashr-e Asar-e Honari.##7. Burckhardt, Titus. 1991. Islamic Art, Language and Speech. Translated by Masudnia Rajabnia. Tehran: Islamic Republic of Iran Broadcasting Press.##8.Burckhardt, Titus..2002. Sacred Art, Principles and Methods. Translated by Jalal Sattari. Tehran: Soroush.##9. Creswell, J. W. 2003. Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. CA: Sage Publications.##10.Creswell, J. W , V. L. Plano Clark, M. L. Guttmann, and E. E. Hanson. 2003. Advanced Mixed Methods Research Design. In A.Tashakkori and C. Teddlie (Eds.), Handbook of Mixed Methods in Social and Behavioral Research (pp. 209–240). Thousand Oaks, CA: Sage.##11. Creswell, J. W , V. L. Plano Clark, M. L. Guttmann, and E. E. Hanson, and V. L Plano Clark. 2007. Designing and Conducting Mixed Methods Research. London: Sage Publication Inc.##12. Domes (With the Structural Approach). Naqshejahan 2(2): 19-30.##13. Falamaki, Mohammad Mansour. 2012. Principles and Readings of Iranian Architecture. Tehran: Faza.##14. Kasraian, Nasrollah, and Kamran Afsharnaderi. 2003. Architecture of Iran. Tehran: Agah.##15. Kenzari, B, Y Elsheshtawy. 2003. The Ambiguous Veil on Transparency, the Mashrabiyya and Architecture. Journal of Architectural Education (56):17 – 25.##16. Haddadi, Bahareh. 2007. Mental Clarity and Transparency in Interior Negation. Memari-va-Sakhteman (14): 39-42.##17. Hojjat, Majdi, and Narges Marvaji. 2007. Interview with Mehdi Hojjat, Tradition in Iranian Srchitecture, Authentic and Up to Date. Abadi (54): 128-133.##18. Isaac Meso, A, J.M. Zanker. 2009. Perceiving Motion Transparency in the Absence of Component Direction Differences. Journal of Vision Research (49): 2187–2200.##19. Lekner, N. 2006. Heat, Cold, Luminance: Design Approaches for Architecture.##20. Mahdavinejad, Mohammadjavad, and Soha Matoor. 2012. The Quality of Light-Openings in Iranian.##21. Mahvash, M. 1386. Quality of Light in Architecture. Phd Thesis, University of Tehran.##22. Mashayekhi, MOhammad, and Mohammadjavad Mahdavinejad. 2010. Principles of the Socio-Cultural Mosque Design Based on Socio-Cultural Approach. Armanshahr 3 (5): 65-78.##23. Memarian, Gholam Hussein. 2005. Review of Theoretical Foundations of Architecture. Tehran: Ravesh-e Danesh.##24. Navayee, Kambiz. 2008. Evaluation of the Works of Contemporary Architecture. Tehran: Center for the Study and Research Urban Planning and Architecture (Ministry of Housing and Urban Development).##25. Nemat Gorgani, Omolbanin. 2002. Light Background in Architecture and Lighting Fixtures in Iran Islamic Art. Asar (35): 316-323.##26. Nogrehkar, Abd al-Hamid. 2008. An Introduction to Islamic Identity in Architecture and Urbanism. Tehran: Payam-e Sima.##27. Pirnia, Muhammad Karim. 2006. Stylistics of Iranian Architecture. Tehran: Soroush-e Danesh.##28.Pirnia, Muhammad Karim. 2008. Mosques, the Architecture of Iran, The Islamic Era. Collected by Yusef Kiani. Tehran: SAMT.##29. Raeesi, Mohammad Manan. 2013. Semantics on Architecture Designed to Upgrade Mosques, Case Study: Means (of Geometric and Spatial Dimension) in Contemporary Mosques of Tehran. PhD Thesis, University of Science and Technology: Architecture.##30. Tahoori, Nayer. 2005. The Manifestation of Religious Beliefs and Mystical Concepts in Traditional Iranian Architecture and Urban Planning. In First and Second Set of Speech of Iranian Architecture (Isfahan), 53-64.##31. Tashakkori, A., and C. Teddlie. 2003. Handbook of Mixed Methods in Social and Behavioral Research. Sage Publication Inc.##32. Vicens Sanchez, R. Alley gallery. 2002. Master Thesis Project, Virginia Polytechnic Institute.##33. Witte, RY Chen. 2003. 98% Nothing: Transparency by Degree. Journal of Architectural Education )56): 27–29. ##34. Zargar, Akbar, Hamid Nadimi, and Rafooneh Mokhtarshahi. 2007. Handbook of Mosque Design. Trhran: Deed.##1. قرآن کریم.##2. اردلان، نادر، و لاله بختیار. 1391. حس وحدت، نقش سنت در معماری ایرانی. ترجمه حمید شاهرخ. اصفهان: انتشارات خاک.##3. بلخاری قهی، حسن. 1388. مبانی عرفانی هنر و معماری اسلامی. نشر آثار هنری.##4. بمانیان، محمدرضا، و سیده فاطمه عظیمی. 1389. انعکاس معانی منبعث از جهان‌بینی اسلامی در طراحی معماری. مطالعات شهر ایرانی اسلامی 1 (2): 39-48.##5. بورکهارت، تیتوس. 1369. هنر اسلامی، زبان و بیان. ترجمه‌ی مسعود رجب‌نیا. تهران: انتشارات صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران.##6. _______________. 1381. هنر مقدس، اصول و روش‌ها. ترجمه‌ی جلال ستاری. تهران: سروش.##7. بهزادفر، مصطفی. 1376. معماری مسجد و نمای شهری. در مجموعه مقالات همایش معماری مسجد؛ گذشته، حال، آینده. اصفهان، ویراسته‌ی محمد قره‌چمنی. تهران: دانشگاه هنر.##8. پیرنیا، محمدکریم. 1384. سبک‌شناسی معماری ایران. تهران: سروش دانش.##9. __________. 1387. مساجد، مجموعه‌ی معماری ایران، دوره‌ی اسلامی. گردآوری از یوسف کیانی. تهران: سمت.##10. حجت، مهدی، و نرگس مروجی. 1386. گفتگو با مهدی حجت، سنت در معماری ایران هم اصیل و هم به روز. آبادی (54): 128-133.##11. حدادی، بهاره. 1386. شفافیت نفی و شفافیت روان در معماری داخلی. معماری و ساختمان (14): 39-42.##12. رئیسی، محمد منان. 1392. معناشناسی در اثار معماری برای ارتقای طراحی مساجد، پژوهش موردی: معناپذیری (از بعد هندسی و فضایی) در مساجد معاصر تهران. رساله‌ی دکتری معماری، دانشگاه علم و صنعت.##13. زرگر، اکبر، حمید ندیمی، و رافونه مختارشاهی. 1386. راهنمای معماری مساجد. تهران: دید.##14. طهوری، نیر. 1384. تجلی باورهای اعتقادی و مفاهیم عرفانی درهنر و معماری و شهرسازی سنتی ایران. در مجموعه گفتارهای اولین و دومین معماری ایران (اصفهان)، 53-64.##15. فلامکی، محمدمنصور. 1391. اصل‌ها و خوانش معماری ایرانی. تهران: فضا.##16. کسراییان، نصرالله، و کامران افشارنادری. 1381. معماری ایران. تهران: آگه.##17. مشایخی، محمد، و محمدجواد مهدوی نژاد. 1389. بایسته های طراحی مسجد بر مبنای کارکردهای فرهنگی- اجتماعی. آرمانشهر 3 (5): 65-78.##18. معماریان، غلام حسین. 1384. سیری در مبانی نظری معماری. تهران: روش دانش.##19. مهدوی‌نژاد، محمدجواد، و سها مطور. 1391. کیفیت نورگیرها در گنبدهای ایرانی (با رویکرد به مسائل سازه ای گنبد). نقش جهان 2 (2): 31 -42 .##20. مهوش، م. 1386. حضور کیفیت نور در معماری. رساله دکتری، دانشگاه تهران.##21. نعمت‌گرگانی، ام‌البنین. 1381. پیشینه‌ی نور در معماری و وسایل روشنایی در هنر اسلامی ایران. اثر (35): 316-323.##22. نقره‌کار، عبدالحمید. 1387. درآمدی بر معماری هویت اسلامی در معماری و شهرسازی. تهران: نشر پیام سیما.##23. نوایی، کامبیز. 1387. نقد آثاری از معماری معاصر ایران. تهران: مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری (وزارت مسکن و شهرسازی). ##

« بررسی تطبیقی اختلاف رفتار حرارتی مصالح پیش ساخته سازی گنبد در اقلیم گرم و خشک ایران (نمونه موردی: شهر یزد و اصفهان)» The comparative study of the thermal behaviour of various prefabricated dome materials in hot and dry climates of Iran (a case study of Yazd and Isfahan) 1 1 گنبد در معماری مسجد، عنصر و نمادی مهم تلقی می شود و بسیاری طراحان، علاوه بر مفاهیم نهفته در فضاسازی گنبد، وجود آن را دلیلی بر معماری نمادین آیین اسلام می دانند. از همین رو، مطالعه در حوزه گنبدسازی امری لازم به نظر می رسد که امروزه، پیشرفت روش های ساخت و اجرا، ضرورت شناخت ساختار آن را دوچندان می نماید. در این میان در مکانی چون مسجد آسایش کاربر در داخل بنا از منظر تامین وضعیتِ حداقل، در جهت ارتقای حالات معنوی نمازگزار، امری لازم است که در اقلیم گرم و خشک نیز به دلیل فاصله شرایط طبیعی با محدوده آسایش انسانی، این ضرورت مضاعف می گردد. به همین منظور، مطالعه حاضر به قیاس سه نمونه مصالح در گنبد پیش ساخته پرداخته و متریال سنتی (آجری) را در مقابل ساختار بتنی و فایبرگلاس ارزیابی می نماید. نحوه پیش ساخته سازی، از جزییات اجرایی شرکت ِDkdomes که اجرا کننده بسیاری از گنبدها در دنیای اسلام از جمله گنبد مسجد ولایت کوالالامپور است؛ انتخاب گردیده و فرم نمونه ها از مسجد امام اصفهان اتخاذ شده است. رفتار حرارتی به منزله یکی از پارامترهای موثر در آسایش مخاطب و به عنوان متغیر پژوهش انتخاب گردیده و نمونه ها بر اساس تفاوت های رفتاری مورد تحلیل قرار گرفته اند. روش تحقیق، پس از تحلیلی توصیفی از جزییات مطالعات رفتار حرارتیِ انجام شده تاکنون، در بخش نمونه موردی، کمی، تجربی و بطور دقیق تر محاسبات دقیق است. روند مطالعه، درصدد پاسخ به این سوال گام برمی دارد که کدام نوع گنبد، پاسخ بهتری به لحاظ پارامترهای مورد مطالعه در اقلیم گرم و خشک ارائه می دهد. تحلیل ها در دو شهر یزد و اصفهان و با نرم افزار Ecotect انجام یافته و نتایج آن نشان می دهد از بین دو شهر انتخابی، ساعات آسایش آجر برای شرایط آب و هوایی شهر یزد بیشتر و ساختار بتنی گنبد در محدوده شهر اصفهان فراهم آورنده آسایش بیشتر است. بتن در هر دو نمونه تعدیل کننده دما بوده و آجر و فایبرگلاس به ترتیب ایجاد کننده تفاوت های رفتاری متوسط و بیشینه از منظر تبادلات انرژی در طول ساعات شبانه روز و بصورت سالانه در ساختار گنبدی هر دو شهر به حساب می آیند. 2 The mosque has served as a ritual space for Muslims since the emergence of Islam; in every era it has been designed and constructed based on terms and conditions of performance and the technology. But there are almost some fixed and unchanged elements that distinguish the mosque from the other places. In the mosque architecture, the dome is considered as an important symbol and element, and in addition to the concepts hidden in the space of the dome, many designers suppose its existence as a reason for the symbolic architecture of Islam. Therefore, the study of the construction of domes seems necessary, while today the progress of the construction and implementation methods doubles the need for understanding their structures. Meanwhile, in a place like the mosque, it is required to provide the user comfort in terms of the minimal situation to improve the spiritual state of the worshipers, which is needed additionally in the hot and dry climate due to the distance between the natural conditions and the scope of the human welfare. The mosque is at least a safe place where the audience or prayer tries to upgrade his/her spiritual modes and preferably in the zones of hot and dry climate people try twice more to go to the mosque for the development of their spiritual modes and natural comfort. For this purpose, the present study compares three kinds of materials in the prefabricated domes and evaluates the traditional materials (brick) in comparison with the concrete and fiberglass structures. The method of prefabricating was selected from the operational details of the Dk domes Company that has constructed many domes in the Islamic world, including Wilayah mosque of Kuala Lumpur and the form of samples was taken from the Imam Mosque of Isfahan. Thermal behaviour is one of the effective factors for the user comfort and has been selected as the research variable and the samples were analysed based on the behavioural differences. This study aims to find which type of dome provides better response in terms of the studied parameters in hot and dry climates. The paper is to answer the following questions by the utilization of software analyses: 1) Which dome has appropriate thermal behavior in the hot and dry climate zones? 2) Is it possible to construct a dome such as the dome of The Imam Mosque in Isfahan by the implementation of the modern systems? The paper has been classified into two sections including- The main subject and the case study to answer precisely the above questions. Firstly, the concept of the thermal behavior is evaluated; performance of dome roofs and the thermal studies and then the domes made of prefabricated concrete, brick and fiberglass are analyzed. The research methodology is descriptive analytic of the case study, quantitative and empirical aspects of the samples through more precise calculations. The analyses were done with Ecotect software in the cities of Yazd, and Isfahan and the results show that in the selected cities, the brick provides more hours of comfort in the climatic conditions of Yazd and the concrete structure of the dome provides more comfort in Isfahan. In both cases, regarding energy exchanges in the dome structure during the night and day and the total of the year, the concrete moderates the temperature and the brick and fiberglass create medium and maximum behavioural differences respectively. It is concluded that brick dome structures provide more comfort for the prayers to the mosque for the advancement of their spiritual modes in Yazd but concrete domes in Isfahan. In both samples, the concrete is moderator of the temperature; both brick and fiberglass changed the thermal behavior of the domed roof to average and maximum levels respectively both round-the –clock and annually. Whereas the concrete always has a mild linear behavior; always develops uniform conditions even when you need temperature differences to reduce the thermal load in the mosque. It seems that such a moderate behavior is not so suitable in hot and dry zones for the existence of more powerful parameters in these zones. The temperature differences are more in hotter and dryer zones at night and during the day in cold and hot seasons. Concrete can’t provide comfort for the prayers due to the constant load of thermal energy and the energy convection. The dome roof made of fiberglass material provides less comfort out of 8760 hours in a year. The concrete dome can produce more comfort than that of the fiberglass in Isfahan with 0.9 percent difference in comfort condition than that of the fiberglass. But in Yazd, the difference in comfort condition is 1percent for the domes made of brick, then it is concluded that the concrete domes provide more comfort for the prayer in Yazd. Generally, it is concluded that brick is more suitable for hot and dry climate zones; although with a very trivial change in the weather, the concrete showed better thermal behavior than that of brick both in Yazd and Isfahan. 113 129 2016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/20 1395/9/30 2016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/20 1395/9/30 مازیار آصفی Maziar Asefi ایران masefi@tabriziau.ac.ir فرزین حق پرست Farzin Haghparast ایران f.haghparast@tabriziau.ac.ir فرزانه قلیزاده اورنگ Farzaneh Gholizadeh Orang ایران Raha.arch514@yahoo.com thermal behaviour prefabricated dome brick concrete fiberglass. رفتار حرارتی گنبد پیش ساخته آجر بتن فایبرگلاس . 1. Dili, a. S., Naseer, M. a., & Varghese, T. Z. (2010). Passive environment control system of Kerala vernacular residential architecture for a comfortable indoor environment: A qualitative and quantitative analyses. Energy and Buildings, 42(6), 917–927. doi:10.1016/j. enbuild.2010.01.002##2. Hatamipour, M. S., & Abedi, a. (2008). Passive cooling systems in buildings: Some useful experiences from ancient architecture for natural cooling in a hot and humid region. Energy Conversion and Management, 49(8), 2317–2323. doi:10.1016/j.enconman.2008.01.018##3. Turrin, M., Von Buelow, P., Kilian, A., & Stouffs, R. (2012). Performative skins for passive climatic comfort: A parametric design process. Automation in Construction, 22, 36–50. doi:10.1016/j.autcon.2011.08.001##4. Taleb, H. M. (2014). Using passive cooling strategies to improve thermal performance and reduce energy consumption of residential buildings in U.A.E. buildings. Frontiers of Architectural Research, 3(2), 154–165. doi:10.1016/j.foar.2014.01.002##5. Soares, N., Costa, J. J., Gaspar, A. R., & Santos, P. (2013). Review of passive PCM latent heat thermal energy storage systems towards buildings’ energy efficiency. Energy and Buildings, 59, 82–103. doi:10.1016/j.enbuild.2012.12.042##6. Shoubi, M. V. (2014). Reducing the operational energy demand in buildings using building information modeling tools and sustainability approaches. AIN SHAMS ENGINEERING JOURNAL. doi:10.1016/j.asej.2014.09.006##7. Motawa, I., & Carter, K. (2013). Sustainable BIM-based Evaluation of Buildings. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 74, 419–428. doi:10.1016/j.sbspro.2013.03.015##8. Al-Homoud, M. S. (2001). Computer-aided building energy analysis techniques. Building and Environment, 36, 421–433. doi:10.1016/S0360-1323(00)00026-3##9. Cantin, R., Burgholzer, J., Guarracino, G., Moujalled, B., Tamelikecht, S., & Royet, B. G. (2010). Field assessment of thermal behaviour of historical dwellings in France. Building and Environment, 45(2), 473–484. doi:10.1016/j.buildenv.2009.07.010##10. Dili, a. S., Naseer, M. a., & Zacharia Varghese, T. (2011). Passive control methods for a comfortable indoor environment: Comparative investigation of traditional and modern architecture of Kerala in summer. Energy and Buildings, 43(2-3), 653–664. doi:10.1016/j.enbuild.2010.11.006##11. Oikonomou, a., & Bougiatioti, F. (2011). Architectural structure and environmental performance of the traditional buildings in Florina, NW Greece. Building and Environment, 46(3), 669–689. doi:10.1016/j.buildenv.2010.09.012##12. CHAPTER 4 THERMAL PERFORMANCE OF BUILDINGS Contents 4 . 3 Solar Radiation 4 . 4 Simplified Method for Performance Estimation The thermal performance of a building refers to the process of modeling the energy transfer between a building and its surrounding. (n.d.), (i).##13. Balaras, C. a. (1996). The role of thermal mass on the cooling load of buildings. An overview of computational methods. Energy and Buildings, 24, 1–10. doi:10.1016/0378-7788(95)00956-6##14. Dili, a. S., Naseer, M. a., & Zacharia Varghese, T. (2010). Passive control methods of Kerala traditional architecture for a comfortable indoor environment: Comparative investigation during various periods of rainy season. Building and Environment, 45(10), 2218–2230. doi:10.1016/j.buildenv.2010.04.002##15. Zhang, Y., Chen, Q., Zhang, Y., & Wang, X. (2013). Exploring buildings’ secrets: The ideal thermophysical properties of a building’s wall for energy conservation. International Journal of Heat and Mass Transfer, 65, 265–273. doi:10.1016/j. ijheatmasstransfer.2013.06.008##16. Asan, H., & San, Y. S. (1998). Effects of Wall ’ s thermophysical properties on time lag and decrement factor, 28, 159–166.##17. Evins, R. (2013). A review of computational optimisation methods applied to sustainable building design. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 22, 230–245. doi:10.1016/j.rser.2013.02.004##18. Sadineni, S. B., Madala, S., & Boehm, R. F. (2011). Passive building energy savings: A review of building envelope components. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 15(8), 3617–3631. doi:10.1016/j.rser.2011.07.014##19. Al-Obaidi, K. M., Ismail, M., & Abdul Rahman, A. M. (2014). Passive cooling techniques through reflective and radiative roofs in tropical houses in Southeast Asia: A literature review. Frontiers of Architectural Research, 1–15. doi:10.1016/j.foar.2014.06.002##20. Britain, G., Grashof, G., Engineering, M., & Engineering, S. D. (1985). Passive Cooling in Hot , Arid Regions in Developing Countries by Employing Domed Roofs and Reducing the Temperature of Internal Surfaces, 20(2), 103–113.##21. Faghih, A. K., & Bahadori, M. N. (2011). Thermal performance evaluation of domed roofs. Energy and Buildings, 43(6), 1254 1263. doi:10.1016/j.enbuild.2011.01.002##22. Tang, R., Meir, I. a., & Etzion, Y. (2003). Thermal behavior of buildings with curved roofs as compared with flat roofs. Solar Energy, 74, 273–286. doi:10.1016/S0038-092X(03)00193-2##23. Tang, R., Meir, I. a., & Wu, T. (2006). Thermal performance of non air-conditioned buildings with vaulted roofs in comparison with flat roofs. Building and Environment, 41, 268–276. doi:10.1016/j.buildenv.2005.01.008##24. Hadavand, M., & Yaghoubi, M. (2008). Thermal behavior of curved roof buildings exposed to solar radiation and wind flow for various orientations. Applied Energy, 85(8), 663–679. doi:10.1016/j.apenergy.2008.01.002##25. Cena, K., & Dear, R. De. (2001). Thermal comfort and behavioural strategies in office buildings located in a hot-arid climate, 26, 409–414.##26. Givoni, B. (2011). Indoor temperature reduction by passive cooling systems. Solar Energy, 85(8), 1692–1726. doi:10.1016/j. solener.2009.10.003##27. Moropoulou, A., Labropoulos, K. C., Delegou, E. T., Karoglou, M., & Bakolas, A. (2013). Non-destructive techniques as a tool for the protection of built cultural heritage. Construction and Building Materials, 48, 1222–1239. doi:10.1016/j. conbuildmat.2013.03.044##28. Kočí, V., Bažantová, Z., & Černý, R. (2014). Computational analysis of thermal performance of a passive family house built of hollow clay bricks. Energy and Buildings, 76, 211–218. doi:10.1016/j.enbuild.2014.02.066##29. Somboonwit, N., & Sahachaisaeree, N. (2012). Healthcare Building: Modelling the Impacts of Local Factors for Building Energy Performance Improvement in Thailand. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 50(July), 549–562. doi:10.1016/j. sbspro.2012.08.058##30. Hejazi, M. & Mirghaderi, R. (2004), A Vibration Analysis of Iranian Domes, Journal of Engineering Faculty 28(6), 747-757##31. www.dkdomes.com، 2015,1,15,5:33## ##

جستاری میان رشته ای در اصول طراحی اتاق خواب با استناد به آموزه های نَقلی مکتب اسلام An interdisciplinary query on the bedroom design principles referring to narrative teachings of Islam 1 1 آموزه های نَقلی اسلام (اعم از آیات و روایات) حاوی ظرفیت قابل توجهی برای کاربست در دانش معماری و زیرشاخه های آن است که تاکنون در مجامع علمی بخش قابل توجهی از این ظرفیت برای پاسخ گویی به مسائل دانش معماری به طور شایسته مورد تدقیق قرار نگرفته است. یکی از این مسائل، عدم تناسب برخی مؤلفه های طراحی اتاق خواب با عملکرد اصلی این اتاق (به عنوان بستر کالبدیِ استراحت و خواب) در برخی آثار و مصادیق معماری معاصر است. در این مقاله سعی شده است این مسئله با استناد به آیات و روایات مورد ژرفکاوی قرار گیرد و لذا تحلیل های ارائه شده در این پژوهش از نوع تحلیل های میان رشته ای هستند که با دو دانش اصلی (شامل دانش معماری از یک سو و علوم قرآن و حدیث از سوی دیگر) تعامل دارند. هدف از این مهم، استنتاج اصول (اعم از اصول سلبی و ایجابی) برای مؤلفه های کلانِ طراحی اتاق خواب می باشد که در چهار عنوان اصلی شامل موقعیت، هندسه، نور و رنگ ارائه شده است. روشی که این پژوهش برای استنتاج این اصول از آن بهره گرفته است روشی ترکیبی (مرکّب از تحلیل محتوای کیفی و استدلال منطقی) است که با استفاده از این روش و با استناد به آموزه های نقلیِ مکتب اسلام، نکات نغزی برای هر یک از مولفه های مذکور استنباط شده است که کاربست آنها می تواند ضمن کمک به عملکرد بهتر اتاق خواب، قدمی رو به جلو در راستای تحقّق معماری اصیل اسلامی باشد. 2 The Holy Quran and hadiths as the most important Islamic religious texts have significant capacities in various fields of human knowledge which have been often neglected. Among the issues raised in this religious texts are some of architectural problems. One of these problems is quality of bedroom design. In this article, this problem will be probed by citing verses and hadiths to deduct bedroom design principles. These principles will be presented in four main areas, including location, geometry, light and color. Search in religious texts is done by using two main sources. To search in the verses, the holy Quran has been used to gather verses which are related to the problem of this article especially verses related to the introduction of night and its features and to explore hadiths, “Jame-al-ahadith” software has been used which contains hundreds of narrative books. After searching the key words related to the bedroom design, those verses and hadiths that allow inference architectural results were analyzed using qualitative content method and finally, the results of this analysis are explained in the presented table in conclusion section of the article. The most important verses discussed in this article are the verses related to night, because it seems that the bedroom (as sleeping location) and night (as sleeping time), have common features. Some of these verses are as follows: «He splits the sky into dawn. He has ordained the night for rest and the sun, and the moon for reckoning. Such is the ordinance of the Almighty, the Knowing» (Sura 6/ Verse 96); «He it is who has made the night for your rest and the day to see. Surely, in this there are signs for people who listen» (Sura 10/ Verse 67); «Have they not seen how We have made the night for them to rest in and the day to see? Surely, there are signs in this for the nation who believe» (Sura 27/ Verse 86); «It is He who has appointed the night a mantle for you and sleep for a rest. The day He has appointed for rising» (Sura 25/ Verse 47). In addition to above verses, some other verses like these verses are related with topics such as location, color and light of bedroom: «Believers, let those your right hand owns and those who have not come of age ask permission of you three times before the dawn prayer, when you put aside your garments, in the heat of noon, and after the night prayer. These are the three occasions of privacy. There is no fault in you or them, apart from these, that they go about you, you are of each other. As such Allah makes plain to you His verses, Allah is the Knower, the Wise. And when children reach the age of puberty, let them ask permission as those before them asked permission. As such Allah makes clear to you His verses. Allah is the Knower, the Wise»(Sura 24/ Verses 58-59); «When you depart from them and from what they worship, other than Allah, seek refuge in the Cave. Allah will extend His Mercy to you and will furnish you with a gentle issue of your affair. You might have seen the rising sun incline towards the right of their Cave, and, as it set go past them on the left, while they stayed within an open space in the Cave. That was one of the signs of Allah. He whom Allah guides is rightly guided; but he whom He leads astray you shall not find for him a guardian to guide him» (Sura 18/ Verses 16-17); «›Call on your Lord, ‹ they said, ‹to make known to us what her color shall be.’ ‹Your Lord says: The cow is yellow, a rich yellow pleasing to the onlookers» (Sura 2/ Verses 69). In this article, by analyzing the above verses, bedroom design principles are deduced (For position, geometry, color and light of bedroom). Implementation of this article results not only helps to better performance of bedrooms, but also is a step forward towards the achievement to original Islamic architecture. 130 142 2016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202017/01/2 1395/10/13 2016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202017/01/2 1395/10/13 محمدمنان رئیسی Mohammad Mannan Raeisi ایران m.raeesi@qom.ac.ir bedroom position geometry light color narrative teachings of Islam. اتاق خواب موقعیت هندسه نور رنگ آموزه های نقلیِ اسلام. 1. Holy Quran.##2. Ali ibn-e Musa (AS). 1998. Sahifeh-al-emam-al-reza (AS). Translated by ala’eddin hejazi. Mashhad: World congress of imam Reza (AS) press.##3. Hakim, Besim Selim. 1986. Arabic- Islamic cities: building and planning principles. London: Kegan Paul iInternational.##4. Hamzehnejad, Mahdi and Zahra Sadrian. 2014. Housing design principles of Islam and other contemporary usable patterns. Journal of research in Islamic architecture (4): 58-76.##5. Ibn-e Babewayh, Mohammad.1983. Al-khesal. vol 1. Qom: Teachers society press.##6. Ibn-e Babewayh, Mohammad. 1992. Man-la-yahzoroh-al-faqih. vol 1. Qom: Sadough press.##7. Koleyni, Mohammad ibn-e Yaqoob. 1986. Al-kafi. Vol 2. Tehran: Darolkotob-al-eslameie.##8. Lusher, Max. 2002. Colors psychology. Translated by Vida Abizadeh. 17th edition. Tehran: Dorsa press.##9. Mirsane, Mohammad Hussein. 2012. The effects of colors on the human psyche based on the Quran and Hadith. Journal of hadith-e howzeh (5): 128-156.##10. Mortada, Hisham. 2003. Traditional Islamic principles of built environment. London: Routledge.##11. Noghrekar, Abdolhamid. 2008. An introduction to Islamic identity in architecture and urbanism. Tehran: Payam-e sima press.##12. Noghrekar, Abdolhamid. 2010. "Treatise of theorizing: The relation between Islamic culture and beauty of art and architecture". First edition. Iran university of science and technology.##13. Naqizadeh, Mohammad. 2013. "Iranian housing, the theoretical foundations to objective effects in past and present". Journal of architecture thought (2): 47-67.##14. Naqizadeh, Mohammad. 2008. Islamic city and architecture (manifestation and visual). Esfahan: Mani press.##15. Qomi Mashhadi, Mohammad bin Mohammad Reza. 1989. Interpretation of kanz al-dagha'egh and bahr al-aghara'eb. Researched by Hussein Dargahi, Tehran: Publications of ministry of culture and Islamic guidance.##16. Raeisi, Mohammad mannan. 2013. "Semantics in architectural works for improving mosques designing; case study: meaning-making (from geometric and spatial aspects) in contemporary Tehran mosques". Ph.d thesis in architecture. Iran University of Science and Technology.##17. Tabatabaie, Seyed Mohammad Hussein. 1987. Almizan. Qom: Islamic publications office.##18. Vasiq, Behzad and Azadeh Pashtounizadeh and Mohammadreza Bemanian. 2009. Housing and location in Islam, Journal of interdisciplinary research of Quran (3): 93-102.##19. Wilson, Paul. 2009. One hundred and fifty points for comfortable sleep. Translated by Sepideh Khalili. Tehran: Ghadyani press.##20. Partovi, Parvin. 2008. The phenomenology of place. Tehran: Academy of art press.##21. www.isfahancht.ir.##1. قرآن کریم.##2. ابن بابویه، محمد بن علی. 1362 . الخصال. تصحیح علی اکبر غفاری. قم: انتشارات جامعه مدرسین.##3. ابن بابویه، محمد. 1372 . من لا یحضره الفقیه. جلد 1. تهران: نشر صدوق.##4. پرتوی، پروین. 1387 . پدیدارشناسی مکان. تهران: انتشارات فرهنگستان هنر.##5. حمزه نژاد، مهدی و زهرا صدریان. 1393 . اصول طراحی خانه از منظر اسلامی و الگوهای کاربردی معاصر. مجله پژوهش های معماری اسلامی (4): 76 - 58 .##6. رئیسی، محمدمنان. 1392 . معناشناسی در آثار معماری برای ارتقاء معماری مساجد؛ پژوهش موردی: معناپردازی (از بُعد هندسی و فضایی) در مساجد معاصر تهران. رساله دکتری معماری. تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران.##7. طباطبائی، سید محمد حسین. 1417 ق. المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.##8. علی ابن موسی (ع). 1377 . صحیفه الإمام الرضا علیه السلام. ترجمه علاالدین حجازی. مشهد مقدس: نشر کنگره جهانی حضرت رضا (ع). قمی مشهدی، محمد بن محمد رضا. 1368 . تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب. محقق حسین درگاهی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.##9. کلینی، محمد بن یعقوب. 1407 ق. الکافی. تصحیح علی اکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران: دار الکتب الإسلامیه.##10 . لوشر، ماکس. 1381 . روانشناسی رنگ ها. ترجمه ویدا ابی زاده. چاپ هفدهم. تهران: انتشارات درسا.##11 . میر صانع، محمدحسین. 1391 . بررسی آثار رنگ ها بر روان انسان با تکیه بر قرآن و حدیث. نشریه حدیث حوزه (5): 156 - 128 .##12 . نقره کار، عبدالحمید. 1387 . درآمدی بر هویت اسلامی در معماری و شهرسازی. تهران: نشر پیام سیما.##13 . نقره کار، عبدالحمید. 1389 . رساله نظریه پردازی: نسبت فرهنگ اسلامی با زیبایی هنر و معماری. نسخه اول. دانشگاه علم و صنعت ایران.##14 . نقی زاده، محمد. 1387 . شهر و معماری اسلامی (تجلیات و عینیات). اصفهان: نشر مانی.##15 . نقی زاده، محمد. 1392 . مسکن ایرانی، مبانی نظری تا جلوه های عینی در گذشته و حال. نشریه اندیشه معماری (2): 67 - 47 .##16 . وثیق، بهزاد و آزاده پشتونی زاده و محمدرضا بمانیان. 1388 . مکان و مسکن در اسلام. مجله پژوهش های میان رشته ای قرآن کریم (3): .93-102##17 . ویلسون، پاول. 1388 . کیصد و پنجاه نکته برای خواب راحت. ترجمه سپیده خلیلی. تهران: انتشارات قدیانی. ##

دسته‌بندی شیوه‌های اجرای کتیبه‌های نستعلیق در تزئینات معماری دوره صفوی Categories practices of used techniques in Nastaliq inscriptions on Safavid architectural decoration 1 1 یکی از جذاب ترین و متنوع ترین تزئینات معماری بناهای دوره صفوی، کتیبه های نستعلیق هستند که به شیوه‌های مختلف در بناهایی با کاربری های متنوع اجرا شده اند. این کتیبه ها حاوی اطلاعات ارزشمندی مانند توصیف بنا، بانیان و هنرمندان نیز هستند که شناسایی و معرفی آنها به روشن شدن زوایای پنهان تاریخ هنر معماری و خوشنویسی ایران منجر می‌شود. علاوه بر این، جنبه های زیبایی شناسانه این آثار نیز قابل بررسی است. از این منظر، یکی از نکاتی که نمی‌توان به آن بی توجه بود، گوناگونی شیوه های اجرایی کتیبه ها است که تاثیر آن بر کیفیت خوشنویسی بی‌تاثیر نبوده است. هدف این پژوهش، شناسایی شیوه های رایج و معرفی شیوه های کمتر شناخته شده در اجرای کتیبه های نستعلیق در تزئینات وابسته به معماری دوره صفوی است تا از این منظر، راه های پیوند دو هنر شناخته شده ایرانیان در دوره اسلامی ـ خوشنویسی و معماری ـ هر چه بیشتر آشکار شود. در پژوهش بنیادی حاضر که به روش توصیفی ـ تحلیلی انجام گرفته، از شیوه نمونه‌گیری طبقه بندی پسین استفاده شده است. بر این اساس، 205 کتیبه در دسترس در 137 بنای تاریخی صفوی مورد مطالعه قرار گرفته که اطلاعات بیش از شصت درصد آن‌ها به روش میدانی جمع آوری و مستندنگاری شده است. بر پایه نتایج حاصله، بناهای حاوی کتیبه نستعلیق در دوره صفوی را می توان در قالب 11 کاربری دسته بندی نمود که بیشترین کاربری آن ها به ترتیب بناهای مقبره ای، مساجد، مدارس و آب انبارها هستند. نتایج به دست آمده بیانگر آن است که شروع کتیبه‌نگاری نستعلیق، به شیوه حجاری و از اواسط قرن نهم هجری در مجموعه‌های آرامگاهی شهر هرات بوده است. در دوره صفوی، این سنت ادامه یافته و به 6 شیوه اجرای اصلی ـ حاوی 17 زیر مجموعه متمایز ـ قابل تفکیک است. درصد فراوانی کتیبه ها نشان می‌دهد که رایج ترین شیوه‌های اجرایی به ترتیب: حجاری (51 %) و کاشی‌کاری (24.9 %) است و تزئینات گچی، چوبی، فلزی و نقاشی از نظر تعداد نمونه، در رده های بعدی قرار می‌گیرند. ترتیب زمانی به‌کارگیری این شیوه ها نیز بر پایه نمونه های حاوی تاریخ، ارائه شده است. 2 One of the most attractive and most diverse decorations of the Safavid period architecture is Nastaliq inscriptions that have been implemented in different ways in buildings with different applications. The scrolls contain valuable information such as a description of the building, patrons and artists who identify and introduce them to clear the hidden aspects of architecture and calligraphy history. In addition, the aesthetic aspects of this work are also being investigated. From this perspective, one of the things that cannot be oblivious to it, the variety of practices those impacts on the quality of calligraphy in the inscriptions. The aim of this study is to identify common practices and introducing lesser-known practices in the implementation of Nastaliq inscriptions in the architectural decoration belonging Safavid dynasty. This fundamental research is the descriptive study was conducted; the sampling method used is Post Stratification. Accordingly, the 204 available inscriptions have been studied. More than sixty percent of the documentary has been gathered by field researches. The results indicate that the first Nastaliq inscriptions were in 9th mid-century A.H. carving used in the series of gravestones in Herat. Results show that in the Safavid period, this way has continued. In this period, the techniques divided to 6 main ways which containing 17 separable distinct subsets. The abundance percentage of the most common methods in inscriptions shows that: Stoney (51%) and Tile working (24.9%) are the most two usage ways. After those, the ornaments made of plaster, wood, metal and painting in terms of the number of samples are the other techniques. According to the classification of different methods, there are 6 unique techniques in research samples: Koshte-bori and Tokhme-gozari (two branches of Stucco Decorations) at Pinia House in Naein and Nim-Avard School at Isfahan, Laye-Chini (Gilded Decoration on Plaster) at Aliqapou Palac in Isfahan, Hakkaki (Wood Engraving) at Jame mosque in Natanz, Moshabbak-felez (Metallic Reticular) at Darbe-Imam in Isfahan and Qalamzani Barjaste (Metallic Relief Scrimshaw) at Chaharbagh School in Isfahan.    Also, when applying such methods was used in architectural decoration are investigated based on dated samples. On the basis of dated inscriptions can be proposed as follows: the first technique is Stone Carving at 922-923 A.H. in Maydan mosque in Kashan and tomb of Imamzade Abolfotooh in Vanshan. Mosaic Tile is the next method which used probably in 918 and certainly in 951 A.H. After these two styles, respectively: Woodcut (963 A.H), Stucco (979 A.H), Metallic Scrimshaw (1011 A.H), Wood Engraving (1012 A.H), Stone Engraving (1020 A.H), and Stone Mosaic (1031 A.H), Haft-Rang Tile (1034 A.H), Painting (1073 A.H), Metallic Reticular (mid-11th century A.H), Rooye-koobi (1091 A.H), Tokhme-gozari and Laye-Chini (early 12th century A.H) and finally Metallic Relief Scrimshaw (1120 A.H). This study shows that the variety of technical method used in Nastaliq Inscription was limited on first half of Safavid era and the culmination of a variety of methods has been in the 11th century A.H. 143 159 2016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202017/01/22016/12/20 1395/9/30 2016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202016/12/202017/01/22016/12/20 1395/9/30 احمد صالحی کاخکی Ahmad Salehi Kakhki ایران Ahmadsalehikakhki@yahoo.com قباد کیانمهر Qobad Kianmehr ایران Q.kiyanmehr@aui.ac.ir حمیدرضا قلیچ خانی Hamid Reza Ghelichkhani ایران Hr.ghelichkhani@gmail.com فرهاد خسروی بیژائم Farhad Khosravi Bizhaem ایران Farhadkhosravi121@yahoo.com Nastaliq Inscriptions Architectural Decoration Safavid Monuments Safavid Calligraphy. کتیبه نستعلیق تزئینات معماری معماری صفوی خوشنویسی صفوی. 1. Afshar, Iraj. 1975. Memorials of Yazd. Tehran: Anjoman-e Asar-e Melli.##2. Azhand, Yaqoub. 2007. Sultan Ali Mashhadi. Tehran: Amirkabir.##3. Dadmehr, Mansour. 1999. Saqakhaneh and Troughs of Isfahan. Isfahan: Golha.##4. Danesh Yazdi, Fateme. 2008. Islamic Inscription of Yazd city. Yazd: Sobhan noor.##5. Fazaeli, Habibollah. 2005. Talim-e Khatt. Tehran: Soroush.##6. Ghelichkhani, Hamid Reza. 1994. Dictionary of words and phrases of calligraphy and related arts. Tehran: Rowzane.##7. Ghelichkhani, Hamid Reza. 2013. an introduction of Persian Calligraphy. Tehran: Anjoman-e Asar-e Melli.##8. Hajiqassemi, Kambiz. 2000. Ganj-name. Vol. 5: Schools. Tehran: Shahid Beheshti University.##9. Hasheminezhad, Ali Reza. 2005. Introduction of one of the oldest Nastaliq Inscriptions. Iranian studies (Kerman University). 7: 245-259.##10. Hekmat, Ali Asqar. 1958. Persian inscriptions in india. Tehran: Ibn-e Sina.##11. Honarfar, Lotfollah. 1965. Collection of historical monuments of Isfahan. Isfahan: Saqafi.##12. Honarfar, Lotfollah. 1967. Shahzadegan Tomb. Vahid. 2: 136-149.##13. Irani, Abdolmomammad. Genesis of calligraphy and calligraphers. Tehran. Yassavoli.##14. Islami, Allahqoli. 1974. Bazar-e Qeysariye in Lar. Honar-o Mardom. 139: 70-73.##15. Khosravi Bizhaem, Farhad. 2007. Nastaliq in Isfahan school Inscriptions focusing on the works of Mohammad Saleh Isfahani. Collected Essays on Calligraphy at International Isfahan School Congress. pp.101-121. Tehran: Iran’s Academy of Arts.##16. Khosravi Bizhaem, Farhad. 2013. SStudy of content and formal evolution of Nastaliq Inscriptions in Safavid Holy Tombs of Isfahan. Collected Essays at International Imamzadegan Congress. pp.589-613. Isfahan University press.##17. Khosravi Bizhaem, Farhad. Yazdani, Melika. 2011. Introduction of an exclusive Nastaliq Inscription in Seykh-I Jaam tomb by Ali Reza Abbassi. The National Islamic Art Conference. University of Birjand. Birjand. Iran.##18. Kiani, Mohammad Yousef. 1995. Iranian Architectural decoration in Islamic era. Tehran: Cultural Heritage Organization.##19. Makkinezhad, Mahdi. 2008. Iranian art history in Islamic era: architectural decoration. Tehran: Samt.##20. Modarres Tabatabaei, H. 1967. Safavid inscriptions in Qom. Vahid. 47: 1017-1023.##21. Modarres Tabatabaei, H. 1971. The old schools of Qom: Safavid scools 5. Vahid. 94: 1015-1020.##22. Modarres Tabatabaei, H. 1971. The old schools of Qom: Safavid scools 6. Vahid. 95: 1247-1252.##23. Molavi, Abdolhamid. 1975. Monuments of Khorasan. Tehran: Anjoman-e Asar-e Melli.##24. Mostafavi, Mohammad Taqi. 1972. Monuments of Tehran Tehran: Anjoman-e Asar-e Melli.##25. Naraqi, Hassan. 1969. Memorials of Kashan and Natanz. Tehran: Anjoman-e Asar-e Melli.##26. O'Kane, Bernard. 2006. The treasures of Islamic Art in the museums of Cairo. Cairo-New York: the American University in Cairo Pres.##27. O'Kane, Bernard. 2007. Timurid Architecture in Khurasan. Translated by Ali Akhshini. Mashhad: Islamic research foundation.##28. Oqabi, Mohammad Mahdi. 1997. Encyclopedia of Iranian monuments in Islamic period: the tombs. Tehran: Soure Mehr.##29. Qodsi, Manouchehr. 1999. Calligraphy on Isfahan Inscriptions. Isfahan: Golha.##30. Qomi, Qazi Ahmad. 2004. Golestan-e Honar. Tehran: Manouchehri.##31. Rafie Mehrabadi, Abilqassem. 1973. National monuments of Isfahan. Tehran: Anjoman-e Asar-e Melli.##32. Rouholamin, Ehsan. 2007. Study of Inscription in Tkye-Mir. Collected Essays on Calligraphy at International Isfahan School Congress. pp.145-165. Tehran: Iran’s Academy of Arts.##33. Salehi Kakhki, Ahmad, and Hesam Aslani. 2011. Presentation of 12 Kinds of Stucco Works Used in the Architectural Decoration of the Islamic Period in Iran Based on Technical Properties. Archaeological Studies (Literature and Humanities Faculty) 3(1): 89-106.##34. Siddiq, Mohammad Yusuf. 2010. Epigraphy and Islamic culture: Arabic and Persian inscriptions of Bengal and their historical implications (1205-1707). all rights reserved by the author.##35. Sotoude, Manouchehr. 1987. from Astara to Starbad. Tehran: Anjoman-e Asar-e Melli.##36. Sotoude, Manouchehr. 1996. Inscriptions of Hazrat-e Masoume Holy Shrine. Qom: Ayatollah Marashi Najafi.##37. Varjavand, Parviz. 1970. Qazvin: Hitory and Monouments. Tehran: Anjoman-e Asar-e Melli.##38. Wannell, Bruce. Amini. Wahid. 2013. Herat: elite burials an endangered heritage. Kabul: Aga Khan Trust for Culture (AKTC).##1.اسلامی، الله قلی. 1353 . بازار قیصریه لار. هنر و مردم. ش 139 . صص 70 - 73 .##2. افشار، ایرج. 1354 . یادگارهای یزد. تهران: انجمن آثار ملی.##3. اوکین، برنارد. 1386 . معماری تیموری در خراسان. ترجمه علی آخشینی. مشهد: بنیاد پژوهش های اسلامی.##4. ایرانی، عبدالمحمد. بیتا. پیدایش خط و خطاطان. تهران: یساولی.##5. آژند، یعقوب. 1386 . سلطان علی مشهدی. تهران: شرکت سهامی کتاب های جیبی.##6. حاجی قاسمی، کامبیز. 1379 . گنج نامه: فرهنگ آثار معماری اسلامی ایران. جلد پنجم: مدارس. تهران: دانشگاه شهید بهشتی و سازمان میراث فرهنگی کشور.##7. حکمت، علی اصغر. 1337 . نقش پارسی بر احجار هند. تهران: کتابخانه ابن سینا.##8. خسروی بیژائم، فرهاد. ملیکا یزدانی، فریبا خطابخش، محسن ناصری. 1394 . طبقه بندی قلم های خوشنویسی و شیوه های اجرایی کتیبه های چوبی در تزئینات معماری ایران. مجموعه مقالات دومین همایش ملی باستان شناسی ایران. کد 129 . صص 1- 14 . مشهد: دانشگاه بیرجند با همکاری اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی و جنوبی.##9. خسروی بیژائم، فرهاد. یزدانی، ملیکا. 1390 . معرفی کتیبه منحصر به فرد آب انبار مجموعه شیخ جام به خط نستعلیق علیرضا عباسی. همایش ملی هنر اسلامی. دانشگاه بیرجند.##10 . خسروی بیژائم، فرهاد. 1386 . نستعلیق در کتیبه های مکتب اصفهان با تکیه بر آثار محمد صالح اصفهانی. مجموعه مقالات خوشنویسی گردهمایی بین المللی مکتب اصفهان. صص 101 - 121 . تهران: فرهنگستان هنر.##11 . خسروی بیژائم، فرهاد. 1392 . تحولات مضمونی و فرمی کتیب ههای نستعلیق در بقاع متبرکه دور ه صفوی اصفهان. مجموعه مقالات اولین کنگره بین المللی امامزادگان. ج 2. صص 589 - 613 . تهران: سازمان اوقاف و امور خیریه و دانشگاه اصفهان.##12 . دادمهر، منصور. 1378 . سقاخانه ها و سنگاب های اصفهان. اصفهان: گلها.##13 . دانشی‌زدی، فاطمه. 1387 . کتیبه های اسلامی شهر یزد. یزد: سبحان نور پایگاه میراث فرهنگی شهر تاریخی یزد.##14 . رفیعی مهرآبادی، ابوالقاسم. 1352 . آثار ملی اصفهان. تهران: انجمن آثار ملی.##15 . روح الامین، سید احسان. 1385 . فن شناسی، آسیب شناسی و ارائه راهکارهای حفاظتی کتیبه گچبری تکیه میرفندرسکی. پایان نامه کارشناسی ارشد مرمت اشیا فرهنگی و تاریخی. دانشگاه هنر اصفهان.##16 . روح الامین، سید احسان. 1386 . داستان کتیبه میر فندرسکی. مجموعه مقالات خوشنویسی گردهمایی بین المللی مکتب اصفهان. صص 165-145 . تهران: فرهنگستان هنر.##17 . ستوده، منوچهر. 1366 . از آستارا تا استارباد. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.##18 . ستوده، منوچهر. 1375 . کتابه های حرم مطهر حضرت معصومه (س) و حظیره های اطراف آن. قم: کتابخانه حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی.##19 . صالحی کاخکی، احمد. اصلانی، حسام. 1390 . معرفی دوازده گونه از آرایه های گچی در تزئینات معماری دوران اسلامی ایران بر اساس شگردهای فنی و جزئیات اجرایی. مطالعات باستان شناسی. ش 3. صص 89 - 106 .##20 . عقابی، محمد مهدی. 1376 . دایره المعارف بناهای تاریخی ایران در دوره اسلامی: بناهای آرامگاهی. تهران: سوره مهر.##21 . فضائلی، حبیب الله. 1384 . تعلیم خط. چاپ نهم. تهران: سروش.##22 . قدسی، منوچهر. 1378 . خوشنویسی در کتیبه های اصفهان. اصفهان: گلها.##23 . قلیچ خانی، حمیدرضا. 1373 . فرهنگ واژگان و اصطلاحات خوشنویسی و هنرهای وابسته. تهران: روزنه.##24 . قلیچ خانی، حمیدرضا. 1392 . درآمدی بر خوشنویسی ایرانی. تهران: فرهنگ معاصر.##25 . قمی، قاضی احمد. 1383 . گلستان هنر. تصحیح احمد سهیلی خوانساری. چاپ چهارم. تهران: منوچهری.##26 . کیانی، محمد یوسف. 1376 . تزئینات وابسته به معماری ایران دوره اسلامی. تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.##27 . مدرس طباطبایی. 1350 . مدارس قدیم قم: مدارس قم در دور ه صفویه 5. ماهنام ه وحید. ش 94 . صص 1015 - 1020 .##28 . مدرس طباطبایی. 1350 . مدارس قدیم قم: مدارس قم در دور ه صفویه 6. ماهنام ه وحید. ش 95 . صص 1247 - 1252 .##29 . مدرسی طباطبایی، ح. 1346 . کتیبه های دوره صفوی در قم. ماهنامه وحید. ش 47 . صص 1017 - 1023 .##30 . مصطفوی، سید محمد تقی. 1351 . آثار تاریخی تهران؛ اماکن متبرکه. تهران: انجمن آثار ملی.##31 . مکی نژاد، مهدی. 1387 . تاریخ هنر ایران در دوره اسلامی: تزئینات معماری. تهران: سمت .##32 . ملازاده، کاظم. محمدی، مریم. 1379 . بناهای عام المنفعه. از مجموعه دایره المعارف بناهای تاریخی ایران در دوره اسلامی. تهران: حوزه هنری.##33 . مولوی، عبدالحمید. 1354 . آثار باستانی خراسان: جلد اول: آثار تاریخی جام، نیشابور و سبزوار. تهران: انجمن آثار ملی.##34 . نراقی، حسن. 1348 . آثار تاریخی شهرستان های کاشان و نطنز. تهران: انجمن آثار ملی.##35 . ورجاوند، پرویز. 1349 . سرزمین قزوین: سابقه تاریخی و آثار باستانی و بناهای تاریخی سرزمین قزوین. تهران: انجمن آثار ملی.##36 . هاشمی نژاد، علیرضا. 1384 . معرفی یکی از قدیمی ترین کتیبه ها به قلم نستعلیق. مجله مطالعات ایرانی دانشگاه شهید باهنر کرمان. سال 4. ش 7. صص 245 - 259 .##37 . هنرفر، لطف الله. 1344 . گنجینه آثار تاریخی اصفهان. اصفهان: کتابخان ه ثقفی.##38 . هنرفر، لطف الله. 1346 . بقعه شاهزادگان. ماهنامه وحید. ش 2. سال 5. صص 136 - 149 .##39 . هنرفر، لطف الله. 1348 . فهرست کتیبه های تاریخی در آثار باستانی اصفهان. ماهنامه معارف اسلامی (سازمان اوقاف). ش 10 . صص .63-55 ##