@article{ 
author = {Ashrafi, Nasim},  
title = {Recognition and Critique of Architectural Works Based on the Activity of Centers in the Philosophy of the Provincial System (The Philosophy of Becoming)}, 
abstract ={Understanding and critiquing architecture requires examining its transformations across time—tracing its past, present, and potential future states to propose pathways for improvement. Such an analysis demands shared attributes that enable comparative study across different periods and works. Fixed attributes, as opposed to variable ones, offer a more stable foundation for assessing and guiding architectural evolution. The concept of the “center” emerges as a key shared attribute due to its universality and hierarchical role in both physical and semantic structures of architecture. Despite differing theoretical perspectives, scholars such as Arnheim, Norberg-Schulz, and Christopher Alexander acknowledge the presence of centers in all architectural works, transcending temporal and spatial boundaries. By analyzing architectural changes through the functions of these centers, it becomes possible to evaluate transformations and propose recommendations for achieving desirable states. This study adopts a systemic approach, drawing on the evolutionary framework of the “System of Wilayah” (developed by the Academy of Islamic Sciences in Qom) to understand and direct architectural change. Using a descriptive-analytical method, the research models the evolutionary stages of the center, introducing the system of agency within centers as a mechanism for identifying and guiding architectural development over time.},  
Keywords = {The philosophy of becoming, center, system of activity, descriptive model, knowledge of architecture},
volume = {13},
Number = {1}, 
pages = {1-19}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {بازشناسی و نقد اثر معماری با تکیه بر نظام فاعلیت مراکز در دستگاه فلسفه نظام ولایت (فلسفه شدن)},
abstract_fa ={شناخت و نقد یک اثر معماری به‌واسطه شناخت تغییرات معماری در طول زمان ممکن می‌شود؛ به عبارتی بایستی بتوان تغییرات قبل، حال، و آینده یک اثر را مشاهده نمود و سپس جهت رسیدن به وضعیت مطلوب توصیه‌هایی داشت. لذا مطالعه یک موضوع و مفهوم یا معنا در یک اثر معماری و مقایسه تطبیقی آن با آثار دیگر در بین زمان‌های مختلف نیاز به اوصاف مشترک دارد تا میزان تغییرات در اوصاف مشترک، مورد سنجش قرار بگیرد و در نهایت هدایت تغییرات ممکن شود؛ چرا که شناخت و هدایت تغییرات با تکیه بر اوصاف ثابت نسبت به اوصاف متغیر سهل‌تر است. بر این اساس به نظر می‌رسد مفهوم مرکز از جهتی به دلیل عام بودن در آثار معماری و از جهت دیگر  به دلیل ذومراتب بودن در ساختار معنایی و کالبدی، قابلیت تبدیل شدن به یک وصف مشترک در آثار معماری را دارد و تقریباً نظریه‌پردازان مختلفی (آرنهایم، نوربرگ شولتز، کریستوفر الکساندر) علی رغم رویکردهای متفاوت، بر وجود مرکز در همه آثار معماری بدون قید زمانی و مکانی اشاراتی داشتند؛ به عبارتی می‌توان تغییرات آثار معماری را با تکیه بر عملکردهای مختلف یک وصف مشترک (مانند مرکز) شناخت و راه کارهایی را جهت رسیدن به وضعیت مطلوب با تکیه بر همان وصف پیشنهاد نمود که این امر نیاز به رویکرد سیستمی دارد؛ در این راستا دستگاه فلسفه نظام ولایت (ارائه شده توسط فرهنگستان علوم اسلامی قم) روش‌شناسی تکاملی - سیستمی را برای شناخت و کنترل تغییرات ارائه نموده است و پژوهش حاضر سعی داشته است با روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد سیستمی و مدل‌سازی تکاملی به بررسی اطوار مفهوم مرکز پرداخته و شناخت و هدایت تغییرات آثار معماری در طول زمان را با معرفی اوصاف نظام فاعلیت مراکز ممکن سازد.},
keywords_fa = {فلسفه شدن, مرکز, نظام فاعلیت, مدل وصفی, شناخت معماری},

doi = {10.61186/jria.13.1.1},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1467-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1467-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Hayaty, Hamed and Nasirpour, Marzieh},  
title = {Analysis and Examination of Geometric Proportions in the Historic Houses of Qom: A Comparative Study of a Century of Architectural Transformations (1250–1350 Solar Hijri)}, 
abstract ={Geometry and proportion have served as foundational organizing principles in Iranian architecture, particularly evident in the spatial configuration of historic houses in Qom during the Qajar, late Qajar, and Pahlavi periods. This research presents a comparative analysis of spatial proportions in 23 heritage residences, examining dimensional ratios of primary spaces - including courtyards, rooms, three-door (se-dari), and five-door (panj-dari) halls - against three established proportional systems: the golden ratio (1.618), the Iranian golden rectangle (1.73), and the Gaz and Peymon (1.066). Employing an analytical-comparative methodology, the study combines field measurements with architectural plan analysis, utilizing statistical evaluation through ANOVA and one-sample t-tests in R software. The findings demonstrate that while overarching proportional principles maintained relative consistency across the three historical periods, specific spatial elements exhibited distinct patterns of alignment with the examined systems. Rooms from the Qajar period showed the most consistent correspondence with all three proportional frameworks, while late Qajar reception spaces predominantly adhered to the golden ratio. The Pahlavi era witnessed a return to Gaz and Peymon proportions in courtyard design, likely reflecting contemporary standardization efforts. Notably, courtyard proportions in earlier periods diverged from the studied systems, potentially resulting from land availability constraints, evolving domestic requirements, and broader socio-economic transformations. This investigation highlights the enduring significance of geometric principles in Persian residential architecture and proposes their thoughtful integration into contemporary design practice. Such an approach offers potential for maintaining regional architectural identity while addressing the climatic demands of Qom’s arid environment. The study contributes to ongoing scholarly discourse on Islamic architectural heritage preservation and adaptive reuse strategies.},  
Keywords = {Geometry, Golden Ratio, Iranian Golden Rectangle, Gaz and Peymoon, Comparative Analysis, Historic Houses, Qom},
volume = {13},
Number = {1}, 
pages = {20-43}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {واکاوی و تحلیل تناسبات هندسی در خانه‌های تاریخی قم: مطالعه تطبیقی یک سده تحولات معماری (۱25۰–۱۳۵۰ هجری شمسی)},
abstract_fa ={هندسه و تناسبات از اصول بنیادین معماری ایرانی محسوب می‌شوند و در سازماندهی فضایی خانه‌های تاریخی قم، به‌ویژه در دوره‌های قاجار، اواخر قاجار و پهلوی، نقش مهمی داشته‌اند. این پژوهش باهدف تحلیل تطبیقی تناسبات فضایی در ۲۳ خانه تاریخی قم، نسبت‌های ابعادی فضاهای اصلی (حیاط، اتاق، سه‌دری و پنج‌دری) را استخراج کرده و میزان تطابق آن‌ها را با سه نظام تناسب شناخته‌شده (تناسبات طلایی ۱.۶۱۸، مستطیل زرین ایرانی ۱.۷۳ و گز و پیمون ۱.۰۶۶) مورد بررسی قرار داده است. روش پژوهش از نوع تحلیلی - تطبیقی بوده و داده‌ها با اندازه‌گیری میدانی و بررسی نقشه‌های دقیق گردآوری شده است. سپس با استفاده از آزمون‌های آماری آنالیز واریانس و تی تک نمونه‌ای در نرم‌افزار R تحلیل شد. یافته‌ها نشان می‌دهد اصول کلی تناسبات در سه دوره از ثبات نسبی برخوردار بوده است؛ اما فضاهای مختلف هریک انطباق متفاوتی با نظام‌های تناسبی بررسی‌شده داشته‌اند. در دوره قاجار، اتاق‌ها بیشترین هماهنگی را با هر سه نظام تناسبی داشته‌اند؛ درحالی‌که در اواخر قاجار، پذیرایی‌ها عمدتاً با تناسب طلایی انطباق بیشتری پیدا کرده‌اند. در دوره پهلوی نیز حیاط‌ها مجدداً گرایش به گز و پیمون نشان می‌دهند که احتمالاً به ملاحظات استانداردسازی در این دوران بازمی‌گردد. از سوی دیگر، عدم تبعیت حیاط‌ها در دوره‌های قاجار و اواخر قاجار از نظام‌های تناسبی بررسی‌شده، برخلاف فضاهای داخلی، می‌تواند ناشی از محدودیت‌های زمین، تغییر نیازهای زیستی و تحولات اجتماعی - اقتصادی آن دوران باشد. این پژوهش بر اهمیت بازشناسی اصول هندسی سنتی در معماری معاصر تأکید دارد و پیشنهاد می‌کند برای تداوم هویت بومی در اقلیم گرم و خشک قم، از دستاوردهای این الگوهای تناسبی استفاده شود.},
keywords_fa = {هندسه, تناسبات, تحلیل تطبیقی, خانه‌های تاریخی, قم},

doi = {10.61186/jria.13.1.2},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1692-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1692-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Hamzehnejad, Mahdi and Ranjbarkermani, Alimohammad and AmirabadiFarahani, Mahdieh},  
title = {Healthy House Patterns for Ideal Living Conditions: Reforming Contemporary Housing (Case Study: Kashan City)}, 
abstract ={Housing serves a dual purpose as both shelter and a vital contributor to human health and comfort. While traditional architecture successfully integrated medical and environmental knowledge to create health-oriented designs, contemporary housing often prioritizes economic factors over biological well-being, effectively transferring responsibility for occupant health from architects to medical professionals. This study investigates healthy housing patterns in hot, dry climates, using Kashan, Iran as a case study due to its well-preserved traditional houses and representative climate conditions. Employing qualitative methods with analytical and logical reasoning, the research examines traditional and modern houses through the lens of medical and architectural knowledge. The urban scale analysis reveals important patterns in residential block orientation and the structure of closed versus open spaces, proposing both ideal configurations and corrective measures for current housing. At the architectural scale, the study identifies critical zoning considerations addressing air quality, sleep cycles, and physical movement patterns. Spatial design patterns emerge for various house components, including outdoor spaces like yards and roofs, transitional spaces such as porches and terraces, and interior spaces ranging from living areas to service spaces. These patterns demonstrate how traditional design principles responsive to climate and human biology can inform contemporary housing reform. As global temperatures rise, the research offers timely solutions for healthier living in hot, arid regions by bridging historical wisdom with modern needs. The findings provide architects with actionable models to reintegrate health as a fundamental design priority, particularly relevant for regions facing increasing climate challenges. The study ultimately advocates for a return to more holistic design approaches that prioritize occupant well-being alongside functional and economic considerations.},  
Keywords = {Traditional medicine, Healthy city, Healthy house, Architectural zone, Spatial pattern},
volume = {13},
Number = {1}, 
pages = {44-64}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {الگوهای سلامت‌بخش مسکن برای حالت بهینه و اصلاح وضع موجود (نمونه‌موردی: شهرکاشان)},
abstract_fa ={مسکن راه‌حل پناه انسان از شرایط ناسازگار طبیعی و تأمین آسایش و سلامت انسان است و در هر منطقه این الگو با حساسیت خاصی شکل می‌گیرد. عوامل مؤثر در طراحی مسکن کنونی، نیازهای انسان را به جنبه‌های کمّی و اقتصادی و شماری عامل‌های زیستی فروکاسته است. حال آن که از شرایط اولیه مسکن مطلوب، تأمین آسایش و ایجاد محیطی سالم برای انسان است و چنان به نظر می‌رسد که امروزه معماران این وظیفه را به پزشکان محول کرده‌اند. این در حالی است که در سامانه سنتی، با رویکردی کل‌نگر به مسائل، معماران از توصیه‌های طبی و دینی برای ساخت مسکن بهره می‌بردند و با آگاهی از عوامل محیطی و انسانی مؤثر بر سلامت جسم و به تبع آن سلامت روح و روان انسان، رعایت این موضوع از بدیهیات طراحی‌هایشان محسوب می‌شد. با توجه به بحران‌های گوناگون سلامت بازنگری آن الگوهای تجربه شده اولویت دارد. مسئله اصلی پژوهش یافتن الگوهای طراحی مسکن سلامت‌بخش در حالت ایده‌آل و اصلاح وضع موجود در اقلیم گرم و خشک است. هدف اصلی کشف ریشه‌های پزشکی فرم و الگوهای سلامت کالبد خانه است تا پس از امکان‌سنجی، تداوم این الگوها در کالبد مسکن مورد بررسی قرار گیرد. این پژوهش از گونه پژوهش کیفی با راهبرد تحلیلی و استدلال منطقی می‌باشد. شاخصه‌ها با رویکرد طب سنتی حاصل مطالعات تطبیقی و تفسیری طب و معماری با استناد به پژوهش‌های اخیر و مراجعه به پژوهشگران طب و معماری برای صحت‌سنجی بوده است. الگوها بر پایه نمونه‌پژوهی با بررسی طیفی از خانه‌های سنتی و معاصر کاشان و گزینش جنبه‌های سلامت‌بخش آنها طراحی شده‌اند. اقلیم گرم و خشک به دلیل فراگیری بخش اعظم کشور انتخاب شده است. نتایج پژوهش الگوهای سلامت بخش مسکن را در مقیاس شهری با دو متغیر الگوهای سویابی بلوک مسکونی و ساختار عرصه و اعیان برای حالت وضع بهینه شامل هفت الگو و اصلاح وضع موجود شامل نه الگو نشان می‌دهد. در مقیاس معماری عرصه‌بندی فضاهای مسکن شامل هشت الگوی بهینه و اصلاحی بر اساس عوامل محیطی حفظ سلامت -هوا، خواب و بیداری، حرکت و سکون نفسانی و جسمانی- انجام شده است. طراحی جزءفضاهای خانه برای دو حالت بهینه و اصلاحی در راستای الگوهای ارائه شده برای مقیاس شهری و معماری صورت گرفته است. این فضاها شامل الگوی فضای باز برای حیاط و بام، الگوی فضای سرپوشیده برای ایوان و تراس، الگوی فضای بسته برای اتاق نشیمن، اتاق خواب، آشپزخانه، حمام، آبریزگاه و پلکان می‌باشد.},
keywords_fa = {طب سنتی, شهر سالم مسکن سالم, عرصه‌بندی معماری, الگوی فضایی},

doi = {10.61186/jria.13.1.3},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1727-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1727-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Jahanbakhsh, Abbas and Shokouhibidhandi, MohammadSaleh},  
title = {The Productive House: A Foundation for Balanced Spatial Planning}, 
abstract ={Conventional spatial planning in Iran has traditionally emphasized strict zoning, separating residential, industrial, and agricultural areas through new towns, industrial estates, and urban boundary lines. However, this article argues that such segregation is neither the only nor the most desirable approach. Instead, it advocates for integrated land use at the household and neighborhood scales—where residence, small-scale industry, and agriculture coexist on the same plot. While mixed-use development typically refers to adjacent but separate functions, this research promotes simultaneous activity integration, proposing a model that enhances economic resilience and cultural vitality. Using a comparative methodology and Best Practice analysis, the study examines global examples of housing-agriculture and housing-industry integration, extracting lessons for Iran while critiquing current urban and regional policies. The prevailing large-scale, centralized industrial and agricultural model—justified by economies of scale—has alienated communities from nature, restricted self-employment opportunities, and concentrated wealth. In contrast, productive housing allocates per capita space for family-run workshops and agriculture within residential units, enabling households to work independently alongside their families. This approach aligns with Islamic principles of equitable wealth distribution (Article 43 of Iran’s Constitution) by decentralizing production and reducing reliance on capital-dominated industries. The proposed model organizes productive housing units into neighborhood-scale “bio-cities,” leveraging technology for efficient, small-scale production. Families can manufacture competitive industrial goods while supplementing income with agricultural activities. A decentralized distribution system (e.g., direct producer markets) eliminates intermediaries and spatial rent burdens. Findings challenge entrenched assumptions, demonstrating that: 1. Food security is not compromised by integrated housing-agriculture systems; 2. Economies of scale are not universally superior to decentralized production; and 3. Rigid urban-rural boundaries are socially and economically counterproductive. By prioritizing family-scale production, this framework fosters social justice, curbs poverty, revitalizes small settlements, and rebalances spatial planning. It calls for policy shifts—including land redistribution, knowledge-sharing systems, and fair distribution networks—to empower households as primary economic units, ultimately disrupting capital monopolies and achieving sustainable spatial equity.},  
Keywords = {Productive house, Spatial planning, Spatial justice, Housing and employment convergence, ZISTSHAHR},
volume = {13},
Number = {1}, 
pages = {65-81}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {خانه مولد: بنیانی برای آمایش متوازن سرزمین},
abstract_fa ={برنامه‌های آمایش سرزمین، تلاش می‌کنند که توزیع مناسب و متوازن جمعیت و فعالیت‌هایی نظیر صنایع و کشاورزی را پیشنهاد کنند. برخی از این برنامه‌ها در ایران، این توزیع مناسب را از طریق ایجاد شهرهای جدید (عمدتا مسکونی) و شهرک‌های صنعتی و مشخص کردن محدوده‌ی زمین‌های کشاورزی مشخص می‌کنند. برنامه‌های شهری (نظیر طرح‌های جامع و تفصیلی و یا هادی) هم می‌کوشند که از طریق تعریف خط محدوده، مانع تداخل عرصه‌های سکونت با محدوده‌های دیگر به ویژه اراضی کشاورزی شوند. با این حال، مقاله‌ی حاضر سعی دارد نشان دهد که این تفکیک (منطقه‌بندی یا زونینگ) کاربری‌ها، تنها رویکرد ممکن و مطلوب نیست. پیشنهاد پژوهش حاضر، ترکیب کاربری‌ها در مقیاس خانه و محله است. پیش از این از اختلاط کاربری‌ها به معنای استقرار کاربری‌های مختلف در قطعات همجوار هم سخن گفته شده است. اما در این مقاله، از ترکیب کاربری‌ها دفاع می‌شود که به معنای فعالیت همزمان سکونت، کشاورزی و صنعت در یک قطعه زمین است. به عبارت دیگر این مقاله نشان می‌دهد که اگر کاربری مسکونی، با فضاهای کارگاهی و کشاورزی ترکیب می‌شود، می‌تواند الگوی مناسب‌تری از لحاظ اقتصادی و فرهنگی ایجاد نماید. روش تحقیق در پژوهش حاضر به صورت تطبیقی و با استناد به ترازیابی با روش Best Practice بوده است. بدین منظور، نمونه‌هایی از تجارب جهانی موفق تلفیق مسکن و کشاورزی و نیز تلفیق سکونت و صنعت بررسی خواهد شد و ضمن بررسی آموزه‌ها برای ایران، برخی پیش‌فرض‌های حاکم بر سیاست‌گذاری شهری و منطقه‌ای در شرایط کنونی مورد نقد قرار خواهد گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد که پیش‌فرض‌هایی مثل آسیب‌دیدن امنیت غذایی در صورت ترکیب مسکن و کشاورزی، صرفه‌جویی ناشی از مقیاس در اثر ایجاد مزارع و صنایع بزرگ، ضرورت ایجاد تمایز مشخص میان اراضی داخل محدوده‌های شهری و اراضی اطراف (از نظر تراکم و کاربری و طبقات) احکامی مطلق و جهان شمول نیستند. در مقابل، ایجاد خانه‌ی مولد، به معنی فضایی که امکان سکونت و کسب و کارهای خرد و خانوادگی را در کنار هم فراهم می‌سازد می‌تواند به افزایش عدالت اجتماعی و جلوگیری از انحصار امکانات سرزمینی به بنگاه‌های صاحب سرمایه، کاهش فقر، افزایش تولید، توسعه‌ی شهرهای کوچک و روستاها و در نهایت توازن در آمایش سرزمین کمک نماید.},
keywords_fa = {خانه مولد, آمایش سرزمین, عدالت فضایی, همگرایی اسکان و اشتغال, زیست‌شهر},

doi = {10.61186/jria.13.1.4},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1751-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1751-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Fatahi, Karen and Shadieh, Shiv},  
title = {Investigating the Role of Time Interval and Ablution on the Thermal Comfort Range of Students in Academic Environments (Case Study: Architecture Students, Islamic Azad University, Ilam Branch)}, 
abstract ={Academic performance is significantly influenced by indoor thermal conditions, where discomfort can disrupt learning processes and reduce productivity. This study examines an often-overlooked factor in thermal comfort research: the Islamic practice of ablution (wudu) and its duration-dependent effects on students’ thermal perception. The research employed a controlled climate chamber experiment simulating classroom conditions at four temperature levels (17°, 21°, 25°, and 29°C). Twenty male architecture students participated in a within-subject design, testing two conditions on consecutive days: with and without pre-session ablution. Thermal comfort was measured at 30-minute intervals over a 2-hour period using standardized assessments, with data analyzed via SPSS27. Key findings reveal that ablution significantly extends thermal comfort tolerance. Participants who performed ablution maintained comfort for approximately 1.5 hours longer than their non-ablution counterparts across all temperature conditions. This effect was particularly pronounced in warmer environments (25-29°C), suggesting ablution’s cooling mechanism—through evaporative heat loss from moistened skin surfaces—effectively buffers against thermal stress. The study highlights the cultural dimension of thermal adaptation strategies, demonstrating how ritual practices can functionally interact with environmental physiology. These results offer practical implications for designing academic spaces in Islamic contexts, suggesting scheduling considerations for post-prayer classes and the potential integration of water-based cooling strategies in educational architecture. Further research should explore gender-specific responses and longer-term adaptation effects.},  
Keywords = {Academic Spaces, Ablution, Thermal Comfort, Range of Comfort, Time Interval},
volume = {13},
Number = {1}, 
pages = {82-97}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {بررسی نقش فاصله زمانی و وضو داشتن افراد بر دامنه آسایش حرارتی دانشجویان در محیط‌های آموزشی؛ (مطالعه موردی: دانشجویان رشته معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد ایلام)},
abstract_fa ={اثربخشی محیط‌های آموزشی به تعامل هماهنگ بین فرایندهای آموزشی و محیط داخلی بستگی دارد. بااین‌حال، عدم وجود آسایش حرارتی، می‌تواند باعث ایجاد اختلال در این دینامیک پیچیده شود. قرارگرفتن طولانی‌مدت در معرض شرایط حرارتی نامطلوب می‌تواند منجر به کاهش بهره‌وری و رضایت کلی از محیط یادگیری شود. بسیاری از کلاس‌های دانشجویان پس از اذان ظهر قرار دارند و نوع ارتباط افراد با آب در فرهنگ اسلامی به واسطه وضوگرفتن و شستشوی دست و صورت است که موجب تعدیل دمای سطح پوست بدن و در نتیجه بهبود وضعیت آسایش حرارتی افراد می‌شود. هدف از انجام پژوهش حاضر، بررسی میزان وسعت آسایش حرارتی دانشجویان بعد از وضو در مقایسه با دانشجویان بدون وضو در سطوح زمانی 30، 60، 90، و 120 دقیقه در محیط‌های آموزشی است. این پژوهش با شبیه‌سازی آموزشی در یک اتاقک اقلیمی با دماهای از قبل تنظیم شده در محدوده (17، 21، 25، 29) درجه سانتیگراد مورد آزمایش قرار گرفتند. شرکت‌کنندگان شامل 20 مرد در 4 گروه به صورت تصادفی در دو شرایط آزمایشی یک روز با وضو و روز بعد بدون وضو در سطوح زمانی 30، 60، 90، و 120 دقیقه مورد آزمایش قرار گرفتند. روش بکاررفته در این پژوهش از نوع مطالعات آزمایشگاهی و با استفاده از تحلیل آماری درون موردی با نرم‌افزار spss27 انجام شده است. نتایج نشان داد وضو گرفتن افراد قبل از حضور در اتاقک اقلیمی می‌تواند دامنه آسایش حرارتی افراد را به میزان 5/1 ساعت بیشتر از افرادی که فاقد وضو هستند بهبود بخشد.},
keywords_fa = {فضاهای آموزشی, وضو‌گرفتن, آسایش حرارتی, دامنه آسایش, فاصله زمانی},

doi = {10.61186/jria.13.1.5},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1772-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1772-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Alitajer, Saeid and MohammadAliNezhad, Fatemeh},  
title = {The Nature of Architects’ Mental Schemas Based on Sadra’s Epistemological System}, 
abstract ={The concept of schema, originating in psychology, has been widely applied across disciplines, including architecture, where studies demonstrate its critical role in design success. However, psychological theories alone fail to fully explain the depth of mental schemas evident in Islamic architecture, necessitating an epistemological examination through Islamic philosophy. This research employs Mullah Sadra’s philosophical framework to investigate architects’ mental schemas, addressing three key questions: (1) Which aspects of psychological schema theory align or conflict with Sadra’s epistemology? (2) What philosophical principles of Sadra’s system are overlooked in schema theory? (3) How can architects’ mental schemas be redefined more comprehensively? As a foundational study, this research adopts a comparative methodology, analyzing psychological theories of schema alongside Sadra’s epistemology through library-based research and logical reasoning. The comparison reveals both convergences and divergences between the two perspectives. Shared elements include the subject-object relationship, hierarchical expansion of perception, and the role of schema as descriptive and procedural knowledge. However, Sadra’s philosophy introduces critical dimensions absent in psychological schema theory, such as the epistemic role of intuitive cognition (heart-based perception), the dynamic progression of knowledge through “essential movement” (al-haraka al-jawhariyya), and the teleological orientation of cognition toward the Supreme Truth. These distinctions carry significant implications for architectural practice. Architects must recognize the levels of existence in perception, allowing their schemas to evolve through ascending stages of cognition. During design, intuitive perception enables the discovery of meaning, which is then materialized through architectural form. Consequently, this study redefines architects’ mental schemas as intuitive-mental constructs rooted in the connection between the architect and multiple existential realms. These schemas embody both descriptive knowledge (interpretations derived from the soul’s ascending journey toward unity) and procedural knowledge (the descent of meaning into physical form). By integrating Sadra’s epistemology, architects can cultivate richer schemas, bridging transcendent understanding with tangible creation. This research not only expands schema theory philosophically but also provides a framework for enhancing architectural design through epistemological depth, emphasizing the synthesis of intuition, existential awareness, and material execution.},  
Keywords = {Perception of architectural work, Creation of architectural work, Cognition, Schema, Sadra, Mental existence},
volume = {13},
Number = {1}, 
pages = {98-120}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {ماهیت طرحواره‌های ذهنی معماران، مبتنی بر نظام معرفت‌شناسی صدرایی},
abstract_fa ={طرحواره، مفهومی با پیشینه نظری گسترده در حوزه روانشناسی و به معنای ساختارشناختی انسان است. این مفهوم در پژوهش‌های میان‌رشته‌ای نیز مورد توجه پژوهشگران بوده و دستاوردهای ارزنده‌ی را به ارمغان آورده است. در مطالعات نظری معماری بر غنای طرحواره‌های ذهنی معماران برای نقش‌آفرینی در ادراک و خلق آثار معماری تأکید شده است. در برخی از آثار معماری اسلامی، این غنای ذهنی به گونه‌ای در کالبد اثر تجلی یافته که توصیف ماهیت جامع آن بر پایه نظریات روانشناسان، امکان‌پذیر نمی‌باشد. این مسئله، تدقیق ماهیت طرحواره ذهنی طراحان معماری را با اتکا به فلسفه اسلامی ضروری می‌نمایاند. از این رو هدف پژوهش حاضر، ارائه تبیینی نو از ماهیت طرحواره‌های ذهنی معماران بر پایه نظام معرفت‌شناسی در اندیشه فیلسوف مسلمان، صدرالدین محمدبن ابراهیم شیرازی، در نظر گرفته و این سؤالات مطرح شد: کدام بخش از دیدگاه روانشناسان در خصوص طرحواره منطبق با دیدگاه صدرا و کدام بخش متفاوت از آن می‌باشد؟ در نظریه طرحواره، کدامیک از اصول فلسفی و مبانی معرفت‌شناسی صدرا مغفول مانده است؟ تعریف جامع‌تر از طرحواره‌های ذهنی معماران چیست؟ در این پژوهش که از نوع پژوهش‌های بنیادی است، داده‌ها بر پایه مطالعات کتابخآنهای گردآوری و با رویکرد تطبیقی وجوه اشتراک و افتراق میان دو دیدگاه بدست آمد و در گام بعدی با استفاده از روش استدلال منطقی در تبیینی صدرایی از ماهیت طرحواره ذهنی معماران مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت. در نهایت این نتیجه حاصل شد که اشتراکاتی در میان دو دیدگاه وجود دارد نظیر رابطه عین و ذهن، تغییر و گسترش ادراکات و تشکیک در ادارک یک پدیده محسوس. با این حال وجوه افتراقی نیز بدست آمد که از میان آنها سه مورد، بنیادی‌تر است. اولین مورد، اطلاق انتزاعِ صورت ذهنی در مراحل شکل‌گیری طرحواره‌های ذهنی است که همسو با دیدگاه صدرا نمی‌باشد. از نظر ایشان در حرکت جوهری نفس، تأویل رخ می‌دهد و نفس انسان متناسب با هر مرتبه هستی که در آن حضور دارد، می‌تواند به ادراک پدیده در مرتبه‌ متناظر با آن نائل آید. علاوه بر این صدرا در سیر صعودی معرفت، حرکت جوهری نفس را سیری همگرا به سوی مرتبه والای ذات الهی تعریف می‌کند ولی در نظریه طرحواره، غایتی واحد برای نظام سلسله‌مراتبی شناخت تعریف نمی‌شود. تفاوت دیگر، معرفت شهودی در دیدگاه صدرا است که به آن در نظریه طرحواره اشاره نشده است. با توجه به تشابهات و تفاوت‌های بدست آمده بازتعریف طرحواه‌های ذهنی معماران مبتنی بر دیدگاه صدرا ارائه شد.},
keywords_fa = {ادراک اثرمعماری, خلق اثر معماری, شناخت, طرحواره, صدرا, وجود ذهنی},

doi = {10.61186/jria.13.1.6},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1775-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1775-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Hojat, Isa and Islami, Seyed Yahya and Seyedian, Seyed Ali and Motevalli, Sar},  
title = {A Reflection on the Evolution of the Concept of Vernacular Architecture in the Contemporary Era}, 
abstract ={Vernacular architecture emerges from the dynamic interplay between human societies and their natural environments, embodying centuries of adaptive wisdom. However, the transition to modernity has precipitated a decline in this architectural tradition, contributing to today’s environmental and cultural crises in the built environment. This study examines the evolving conceptualization of vernacular architecture through a developmental lens, seeking to uncover sustainable principles that transcend temporal and spatial boundaries. Employing a qualitative, historical-analytical approach, the research systematically reviews existing literature and conducts a meta-synthesis of vernacular architecture’s trajectory—from its earliest manifestations to contemporary expressions. Using Gephi software for network analysis, the study identifies and evaluates key criteria through pairwise comparisons, ultimately developing a super matrix of influential components. The findings reveal vernacular architecture as a fluid, dynamic concept comprising two fundamental clusters: geographic (climate, natural resources, flora/fauna) and human (physical, economic, social, cultural, spiritual, artistic, and technical factors). These interact to produce 43 timeless sub-criteria that shape architectural expression. Crucially, the study demonstrates that vernacular architecture is not confined to historical contexts but continually re-emerges through contemporary human-environment interactions. This research challenges static perceptions of vernacular architecture, proposing instead a framework for adapting its core principles to modern design challenges. By distilling these universal yet adaptable criteria, the study provides architects with a methodological approach to reintegrate sustainable, context-responsive values into contemporary practice—bridging traditional wisdom with current needs while addressing pressing environmental concerns.},  
Keywords = {Vernacular Architecture, Human, Ecosystem, Emergence, Self-Organization, Evolution},
volume = {13},
Number = {1}, 
pages = {121-138}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {تأمّلی بر تحول مفهوم معماریِ بومی در دورۀ معاصر},
abstract_fa ={معماری بومی را برآیند تعاملِ خودبخودی انسان با بومِ پیرامونش می‌دانند. بومی که مجموعه‌ای از مؤلفه‌های جغرافیایی و انسانی آن را شکل داده است؛ و قابلیت‌های نهفته در آن، در تعامل با انسان‌های هر زمان و هر مکان، به فعلیت می‌رسد. معماری حاصل از این تعامل دوسویه میان انسان و بوم، در طولِ دوره‌های تاریخی به پیش‌ می‌رفت تا آنجا که با گذار از سنت به مدرنیته رو به افول نمود و به‌ تدریج، وضعیت بحرانی امروز معماری را پدید آورد. تأمل در مفهوم معماری بومی می‌تواند به شناسایی نحوۀ بهینۀ تعاملات میان انسان و بوم، و استخراج مؤلفه‌های مؤثر رهنمون شود تا زمینه‌ساز دستیابی معماران به ارزش‌های پایدار و لایه‌های عمیق معماری بومی شود که می‌تواند در دوره‌های مختلف تسری یافته و به‌روز گردد.  از این رو، این پژوهش با رویکرد کیفی بنیادی در پی آن است تا با بازخوانی مسیرِ پیدایش معماری بومی به شیوۀ تاریخی-تحلیلی، از زمانِ نخستین نمونه‌های مصنوعِ کالبدی تا وضعیتِ کنونی معماری، تأملی بر تحولات مفهوم معماری بومی از منظر پیدایشی و تکاملی داشته باشد. به همین منظور، با مرور نظام‌مند ادبیات موضوع در این حوزه، فراترکیب یا متاسنتزی در خصوص پیدایش معماری بومی انجام گرفته و معیارها و زیرمعیارهای مؤثر بر آن بومی شناسایی شده است. با استفاده از نرم‌افزار Gephi و تحلیل وابستگی این زیرمعیارها با نگاه شبکه‌ای، اثرگذاری و اثرپذیری آنها در نتیجۀ مقایسۀ زوجی، استنتاج و با بهره‌گیری از روش استدلالِ منطقی، ابرماتریس تبیین مؤلفه‌های مؤثر بر مفهوم معماری بومی تدوین گردیده است. نتایج پژوهش، حکایت از آن دارد که معماری بومی یک مفهوم سیال و پویا است و در طول زمان‌ها و در گسترۀ مکان‌ها، جاری و ساری است. از این رو، معماری بومی را نمی‌توان صرفاً مقید به دورانِ گذشته دانست؛ بلکه در هر دوره بر اثر تعامل دو خوشه کلان از مؤلفه‌های انسانی و مؤلفه‌های جغرافیایی پیدایش می‌یابد. معیارهای خوشۀ جغرافیایی، عبارتند از آب و هوا، عوارض طبیعی، منابع طبیعی، گونه‏های گیاهی، و گونه‏های جانوری که مجموع این 5 معیار، منجر به پیدایش 22 زیرمعیار از جمله بارش و رطوبت، تابش و دما، وزش باد و تهویه، و... می‌شود. معیارهای خوشۀ انسانی هفت مورد به شرح جسمانی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، معنوی-دینی، هنری-ادبی، و فنی-مهندسی هستند که 21 زیرمعیار را پدید می‌آورند و معیشت، عادات و هنجارها، خوراک، و پوشاک، و... را در بر می‌گیرند. تعاملات این دو خوشه، به پیدایش 43 زیرمعیار مؤثر بر معماری بومی منتج می‌شود. این زیرمعیارها، مفاهیمی ثابت، فرامکان، و فرازمان هستند که در هر دوره وابسته به زمان و مکان، مشخصه‌های کالبدی متنوعی پیدا می‌کند.},
keywords_fa = {معماری بومی, انسان, بوم, پیدایش, خودسازماندهی, تکامل},

doi = {10.61186/jria.13.1.7},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1798-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1798-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Loghmani, Narges},  
title = {A Comparative Analysis of the Form and Function of Open and Semi-Open Spaces in Historical Schools of the Desert and Central Regions of Iran (Ilkhanid to Qajar Periods)}, 
abstract ={Islamic historical schools are a manifestation of the distinguished culture and advanced civilization of Islam; however, despite researchers’ attention to the study of various cultural aspects of Islam, this valuable area has not been sufficiently analyzed. In Iranian school architecture, the spectrum of form and function serves as a domain for classifying the features of open and semi-open spaces, revealing their similarities and differences. This spectrum has not yet been used for a comparative study to classify the characteristics of open and semi-open spaces in Iranian school architecture. This research aims to answer two questions: What is the arrangement pattern of open and semi-open spaces in historical schools of the desert and central regions of Iran, and which factors have had the greatest impact in creating differences and similarities in the formal design of schools in these regions? In this regard, nine samples were purposefully selected from among the existing historical schools in these regions. The following criteria were considered in selecting samples from all historical schools in Iran: location in a similar climate (desert and central regions of Iran), typological distinction as schools rather than mosque-school complexes, representation across different historical periods (Ilkhanid to Qajar), and selection of schools whose open and semi-open spaces exhibit changes in form and function compared to other schools. Using a comparative analytical-descriptive research method, common patterns in the design of open and semi-open spaces were identified. Data for this research were collected through fieldwork, library studies, and cultural heritage documents. The results showed that in some cities, such as Yazd and Kashan, the patterns are more similar due to the use of garden courtyards (ḥawż-bāgh). Additionally, the issue of function and the addition of new uses to schools and open spaces appeared in various forms. Ultimately, functional considerations contributed the most to creating differences, while climate and geometry—particularly in the domain of proportions (Iranian golden ratios)—were influential in creating similarities.},  
Keywords = {Historical schools of Iran, Open spaces, Semi-open spaces, Form and function analysis},
volume = {13},
Number = {2}, 
pages = {1-22}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {تحلیل مقایسه‌ای فرم و عملکرد فضاهای باز و نیمه‌باز مدارس تاریخی مناطق کویری و مرکزی ایران(منسب به دوره ایلخانی تا قاجار)},
abstract_fa ={در معماری مدارس ایران، گستره‌ی فرم و عملکرد عرصه‌ای است برای دسته‌بندی ویژگی‌های فضاهای باز و نیمه‌باز که شباهت‌ها و تفاوت‌های آن را آشکار می‌سازد. این گستره، تاکنون برای یک مطالعه‌ی مقایسه‌ای جهت دسته‌بندی ویژگی‌های فضاهای باز و نیمه‌باز در معماری مدارس ایران به کار بسته نشده‌است. هدف این پژوهش پاسخ به دو سوال است. الگوی چینش فضاهای باز و نیمه‌باز در مدارس تاریخی مناطق کویری و مرکزی ایران چگونه است؟ و چه عواملی بیشترین تأثیر را در ایجاد تفاوت‌ها و شباهت‌ها در فرم مدارس این مناطق داشته‌است؟ در این راستا، از میان مدارس تاریخی پابرجای این مناطق، نه نمونه به صورت هدفمند گزینش شدند. در آخر الگوهای رایج در طراحی فضاهای باز و نیمه‌باز بر اساس روش تحقیق مقایسه‌ای و به صورت تحلیلی-توصیفی بازشناسی شدند. داده‌های این پژوهش، به شیوه میدانی، مطالعات کتابخانه‌ای، و اسناد میراث فرهنگی بدست آمده‌اند. نتایج نشان داد در برخی شهرها همچون یزد و کاشان به علت استفاده از گودال‌باغچه الگوها شباهت بیشتری دارند. همچنین مسئله‌ی کارکرد و اضافه شدن کاربری‌های جدید به مدارس، فضاهای باز به صورت متعدد ظاهر شدند. در نهایت مسئله‌ی کارکرد، بیشترین سهم را در ایجاد تفاوت‌ها داشته‌است در مقابل، اقلیم و هندسه به ویژه در بخش تناسبات (نسبت‌های زرین ایرانی)، در ایجاد شباهت‌ها تأثیرگذار بوده‌اند.},
keywords_fa = {مدارس تاریخی ایران, فضاهای باز مدارس, فضاهای نیمه‌باز مدارس, تحلیل فرم-عملکرد},

doi = {10.61882/jria.13.2.1},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1746-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1746-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Ekhlasi, Ahmad and Mozaffar, Hamid and Taghdir, Samaneh},  
title = {The principles of designing Islamic centers with the approach of cultural coexistence: A case study in England}, 
abstract ={“Islamic centers” are among the most important symbols of the presence of Muslims in non-Muslim countries and hold significant identity value. They also act as cultural representatives of the Muslim community in the eyes of the host society. Therefore, their design is particularly important. This research aims to identify principles for designing Islamic centers that help preserve and strengthen Islamic cultural identity while improving coexistence with host communities. By reviewing previous studies, the research identified “identity” and “coexistence” as its main concepts. These were examined in relation to Islamic center architecture using a place-based model structured around the three axes of “meaning,” “physical form,” and “activity.” The study focuses on these issues from the perspective of Muslim users; therefore, a questionnaire was used to gain a comprehensive and accurate understanding. Since the researchers intend to design an Islamic center in England, the questionnaire—containing both closed and open questions—was distributed among Muslims living in England to identify their needs, views, and visual preferences. The results were derived through comparative analysis of the questionnaire findings, library studies, and previous research. The research outcome is presented as a strategic model across the three axes of meaning, physical form, and activity, offering design principles that support both coexistence with the host society and the preservation of Islamic identity. The findings show that incorporating symbols of Islamic values strengthens identity expression, reduces feelings of deprivation, and increases acceptance among Muslim minorities, contributing to reduced cultural tensions and a greater sense of belonging. Using shared visual elements and common values also reduces sensitivities within the host society and improves communication. A convergent approach allows Islamic centers to function as both religious centers for Muslims and cultural centers for the wider society, enhancing the image of Islamic culture. Consequently, identity and coexistence are interconnected, and both must be addressed in the design of Islamic centers.},  
Keywords = {Islamic Center, Islamic Architecture, Cultural Coexistence, Contextualism, Islam in the West.},
volume = {13},
Number = {2}, 
pages = {23-47}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {اصول طراحی مراکز اسلامی با رویکرد همزیستی فرهنگی: بررسی موردی در کشور انگلستان},
abstract_fa ={«مراکز اسلامی» یکی از مهمترین نمادهای حضور مسلمانان در کشورهای غیرمسلمان هستند و اهمیت زیادی از جنبه هویتی دارند. همچنین از طرفی دیگر، این مراکز نماینده فرهنگی جامعه مسلمان در افکار عمومی جامعه میزبان محسوب می‌شوند. لذا چگونگی طراحی آنها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هدف این پژوهش دستیابی به اصولی برای طراحی مراکز اسلامی است که منجر به حفظ و تقویت هویت فرهنگ اسلامی و بهبود همزیستی با جوامع میزبان شود. این پژوهش ابتدا با بررسی مطالعات پیشین به شناسایی ابعاد مسئله پرداخت و مشخص شد دو مفهوم «هویت» و «همزیستی» مسئله اصلی در این پژوهش است. سپس مفاهیم «هویت» و «همزیستی» در معماری مراکز اسلامی را بر اساس مدل اجزای مکان در سه محور «معنا»، «فرم فیزیکی»، و «فعالیت» مورد بررسی قرار داد. تمرکز این پژوهش بر بررسی مسئله «هویت» و «همزیستی»، از نگاه کاربران مسلمان است؛ لذا برای دستیابی به دیدگاهی جامعتر و دقیقتر، از ابزار پرسشنامه استفاده شد. به دلیل اینکه در پی این تحقیق، پژوهشگران درصدد طراحی یک مرکز اسلامی در کشور بریتانیا بودند، پرسشنامه در میان مسلمانان ساکن در انگلستان صورت پذیرفت. این پرسشنامه شامل پرسش‌های بسته و باز است و با هدف شناسایی و بررسی نیازها، دیدگاه‌ها و ترجیحات بصری جامعه مسلمان، انجام گرفت. علاوه بر این مرور جامعی بر نظریات و دیدگاه‌های صاحب‌نظران در مورد ویژگی‌ها و المان‌های مراکز اسلامی و مساجد صورت گرفت. سپس نتیجه‌گیری این تحقیق بر اساس تحلیل تطبیقی نتایج پرسشنامه و نظریات محققین این حوزه بدست آمد. دستاورد تحقیق در قالب یک مدل راهبردی در سه محور «معنا»، «فرم فیزیکی»، و «فعالیت» ارائه شده است و اصولی را در هر بخش ارائه می‌کند که کاربست آن در طراحی می‌تواند به «بهبود همزیستی مراکز اسلامی با جامعه میزبان» و «حفظ هویت اسلامی» مراکز اسلامی کمک کند. نتایج این تحقیق حاکی از آن است که استفاده از نمادها، ارزش‌های اسلامی در طراحی با ایجاد فرصت ابراز هویت، احساس محرومیت را کم، و حس پذیرش در جامعه را در اقلیت مسلمان را بیشتر می‌کند و سبب کاهش تنش‌های فرهنگی و افزایش حس تعلق و نزدیکی بیشتر با فرهنگ ملی کشور میزبان می‌شود. از طرف دیگر، تلاش برای استفاده از المان‌های بصری و ارزش‌های مشترک موجب کاهش حساسیت‌های جامعه میزبان و ارتباط بهتر با جمعیت مسلمان خواهد شد. با بکاربردن یک رویکرد همگرایانه، مراکز اسلامی می‌تواند هم به‌عنوان یک مرکز دینی برای مسلمانان و هم به‌عنوان یک مرکز فرهنگی برای کل جامعه ایفای نقش کنند. این امر خود می‌تواند منجر به تقویت فرهنگ اسلامی و جذابیت و بهبود چهره فرهنگ اسلامی و جامعه مسلمان در افکار عمومی جامعه میزبان شود. در نتیجه «هویت» و «همزیستی» دو مفهوم مستقل از یکدیگر نیستند؛ لذا برای دستیابی به «همزیستی فرهنگی پایدار با جامعه میزبان» در عین «حفظ هویت اسلامی»، در طراحی مراکز اسلامی می‌بایست هر دو جنبه را در نظر داشت.},
keywords_fa = {مرکز اسلامی, معماری اسلامی, همزیستی فرهنگی, زمینه‌گرایی, اسلام در غرب.},

doi = {10.61882/jria.13.2.3},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1764-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1764-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {HosseinPoornader, Mari},  
title = {Analyzing the proportions in the dimensions of the two main physical components of samples of traditional baths for Qajar period in Qazvin city}, 
abstract ={Iranian architecture of the past is distinguished by its consistent application of geometric rules and mathematical principles, which endowed structures with visual richness and precision. This knowledge was fundamental to historical architectural practice but has diminished in contemporary Iranian design. Geometry remains a key organizing factor in classifying traditional Iranian architecture, with shared principles evident across building types such as bazaars, houses, mosques, and caravanserais. Among these, traditional baths (hammams) represent an important typology, combining durability, environmental regulation, beauty, and functionality. During the Qajar period, Qazvin served as a major transit hub on the Silk Road, resulting in urban expansion and the construction of neighborhood baths across its twenty districts. These structures evolved from ancient ritual and social functions into significant public amenities, especially under Islamic emphasis on purification. This study investigates whether specific geometric shapes and proportional systems governed the design of the two primary physical components—Sarbineh (changing room) and Garmkhaneh (hot room)—in nine Qajar-era baths in Qazvin. Employing a mixed-methods approach combining interpretative-historical, survey, and logical reasoning analysis, the research examines architectural layouts and dimensional ratios. Findings indicate varied use of proportional systems. The √3 ratio appears least frequently, observed only in the length-to-width proportion of Garmkhaneh plans. The dominant pattern across both components is the square proportion (1:1 ratio), particularly evident in the dimensions of length versus width. This suggests a consistent geometric logic underpinning the spatial organization of Qajar baths in Qazvin, affirming the enduring role of structured proportion in Persian architectural heritage.},  
Keywords = {Proportions, Geometry, Traditional baths, Qajar period, Qazvin.},
volume = {13},
Number = {2}, 
pages = {48-64}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {واکاوی تناسبات موجود در ابعاد دو جزء اصلی کالبدی نمونه‌هایی از گرمابه‌های دوران قاجار شهر قزوین},
abstract_fa ={معماری دوره‌های گذشته ایران، همیشه بر اساس به‌کارگیری قوانین و اصول هندسی انجام می‌شده است و همین امر، عامل اصلی غنی بودن ترسیمات و دقت در ساخت بناها به شمار می‌رود. به‌عبارت دیگر آگاهی از قواعد ریاضی و ترسیمات هندسی بر پایه ریاضیات همواره از وظایف اصلی معماران گذشته به حساب می‌آمده‌است. موضوعی که در معماری امروز ایران کمتر مورد توجه قرار گرفته و اصول و مفاهیم سنتی معماری از جمله قوانین هندسی و تناسبات به فراموشی سپرده شده و حضور آن در بناهای معاصر کشور به‌صورت چشمگیری کمتر شده است. در میان گونه‌های متعدد معماری ایران، گرمابه‌ها یکی از بناهای مهم شهری محسوب می‌شدند که همواره در طراحی و ساخت آن‌ها از نظر ایستایی، تنظیم شرایط محیطی، زیبایی و کارآیی توجه ویژه‌ای صورت می‌گرفته است. با توجه به تعدد گرمابه‌ها در دوره قاجار در شهر قزوین و نیز تنوعی که در ساختار آن‌ها وجود دارد، سوالات اصلی در این زمینه مطرح می‌گردد که از نظر شکلی، کدام‌یک از اشکال هندسی غالب در معماری ایرانی جهت طراحی اجزای اصلی کالبدی این گرمابه‌ها استفاده شده است؟ و نیز در طراحی اجزای اصلی کالبدی گرمابه‌های مذکور، از نظر ابعاد و اندازه، تناسبات خاصی رعایت گشته است؟ هدف کلی از این پژوهش، کشف نظام هندسی حاکم بر طراحی دو جزء اصلی کالبدی این بناها است. به عبارت دیگر اهداف این پژوهش بررسی اجزای اصلی کالبدی نمونه‌های منتخب از نظر شکل و فرم آن‌ها و همچنین دسته‌بندی‌شان از نظر الگوی ساختاری و نیز استخراج نظام هندسی، شکلی و ابعادی در اجزای نامبرده در این گرمابه‌هاست. این پژوهش از نوع کمی و کیفی بوده و بر پایه روش‌های تفسیری-تاریخی، پیمایشی و استدلال منطقی به تحلیل نظام‌های معماری و تناسبات ابعادی در سربینه و گرمخانه، به‌عنوان دو جزء اصلی این بناها در نُه گرمابه دوره قاجار شهر قزوین پرداخته است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهند که در طراحی و ساخت دو جزء اصلی گرمابه‌های مذکور از نظام‌های معماری و تناسبات هندسی مختلفی با فراوانی‌های متفاوت استفاده شده است. از این یافته‌ها می توان نتیجه گرفت تناسب 3√ با کمترین فراوانی، تنها در نسبت طول به عرض پلان گرمخانه یک گرمابه رعایت شده است و الگوی تناسباتی غالب با بیشترین فراوانی، در طراحی و ساخت این اجزا، تناسب مربع یعنی وجود نسبت 1، بین طول و عرض فضاهای مذکور بوده است. },
keywords_fa = {تناسبات, هندسه, گرمابه, دوره قاجار, قزوین.},

doi = {10.61882/jria.13.2.2},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1763-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1763-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Hayaty, Hamed and Ghorbani, Ehs},  
title = {Explaining the Impact of Residential Fabric’s Physical Pattern on the Elderly’s Sense of Vitality (Case Study: Danial Nabi and Ensejam Neighborhoods, Qom)}, 
abstract ={Residential environments, as providers of diverse human needs and one of architecture’s most human-centered concerns, are fundamental in shaping the elderly’s sense of vitality, which underpins their health, tranquility, and self-actualization. Given housing’s direct and sustained interaction with this demographic, it has become a central focus of architectural and urban planning discourse since the late 20th century. This study addresses the decline in vitality among the elderly within the physical patterns of residential fabric in contemporary Iranian cities. Its primary research question is: “What is the relationship between the physical structure of residential fabrics and the elderly’s sense of vitality?” This applied research employs a descriptive-analytical methodology, utilizing a mixed-methods approach for data collection. A correlational design was implemented, with data analyzed using SPSS software. Data were gathered through literature review and field surveys (questionnaires) administered to 290 elderly residents in two Qom neighborhoods: one with a villa-based fabric and the other with an apartment-based fabric. Sampling controlled for the independent variable of physical structure while accounting for covariates such as residents’ physical and psychological condition and length of neighborhood residence. Correlation analysis revealed a strong positive relationship (r = 0.728) between the villa-based physical structure and the elderly’s sense of vitality. Conversely, a moderate negative correlation (r = -0.432) was found in the apartment-based fabric, indicating an inverse relationship between apartment living and vitality. Furthermore, a significant difference in mean vitality scores was observed between the Ensejam (1.93) and Danial Nabi (2.02) neighborhoods. The study concludes that a significant relationship exists between the physical structure of residential fabric and the elderly’s sense of vitality in the studied areas.},  
Keywords = {Elderly, Sense of Vitality, Residential Fabric, Qom City},
volume = {13},
Number = {2}, 
pages = {65-86}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {تبیین تأثیر الگوی کالبدی بافت مسکونی بر حس سرزندگی سالمندان (مطالعه موردی: محله دانیال نبی و محله انسجام قم)},
abstract_fa ={سالمندان و حس سرزندگی آن‌ها در محلات مسکونی و مسکن، به‌عنوان تأمین‌کننده نیازهای متنوع انسانی و یکی از انسانی‌ترین موضوعات معماری، زمینه‌ساز سلامت، آرامش، پرورش و خودشکوفایی افراد هستند. مسکن به‌واسطه ارتباط مستقیم و طولانی‌مدت با سالمندان، در پایان قرن بیستم و آغاز قرن بیست‌و‌یکم، به یکی از اصلی‌ترین مفاهیم مطرح در معماری و شهرسازی تبدیل شده است. این موضوع ساختار اصلی پژوهش حاضر را شکل داده است که به کاهش حس سرزندگی سالمندان در الگوی کالبدی بافت مسکونی محلات شهرهای معاصر ایران می‌پردازد. در این راستا، پژوهش حاضر تلاش کرده است به پرسش اصلی تحقیق، یعنی «چه ارتباطی میان ساختار کالبدی بافت‌های مسکونی و حس سرزندگی سالمندان وجود دارد؟» پاسخ دهد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و شیوه گردآوری داده‌ها، توصیفی-تحلیلی بوده و با ترکیبی از روش‌های کمی و کیفی انجام شده است. برای تحلیل روابط بین متغیرها، از رویکرد تحقیق همبستگی با استفاده از نرم‌افزار SPSS بهره گرفته شده است. داده‌ها به دو روش کتابخانه‌ای و میدانی (پرسشنامه) جمع‌آوری شده‌اند. پرسشنامه‌ها میان ۲۹۰ سالمند در دو منطقه مسکونی شهر قم توزیع شده است؛ یکی از این مناطق دارای بافت ویلایی و دیگری دارای بافت آپارتمانی می‌باشد. همچنین، در انتخاب نمونه‌ها تلاش شده است تا حد امکان متغیرهای مستقل ساختار کالبدی کنترل شوند و دیگر عوامل تأثیرگذار بر حس سرزندگی سالمندان، مانند وضعیت جسمانی، روانی و مدت سکونت آن‌ها در محله، نیز در نظر گرفته شده است. بر اساس نتایج ضریب همبستگی، میزان همبستگی بین ساختار کالبدی و حس سرزندگی سالمندان در بافت ویلایی ۰.۷۲۸ به‌دست آمده است که نشان‌دهنده‌ی رابطه‌ای مستقیم و معنادار میان حس سرزندگی سالمندان و کالبد مسکونی است. از سوی دیگر، ضریب همبستگی در بافت آپارتمانی ۰.۴۳۲- محاسبه شده است که بیانگر رابطه‌ای معکوس و غیرمستقیم بین حس سرزندگی سالمندان و زندگی در آپارتمان می‌باشد. همچنین، یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که میزان حس سرزندگی سالمندان در محله‌ی انسجام ۱.۹۳ و در محله‌ی دانیال نبی ۲.۰۲ است که بیانگر تفاوت معنادار میان حس سرزندگی سالمندان در این دو محله می‌باشد. بر این مبنا میان ساختار کالبدی بافت مسکونی در دو منطقه مورد مطالعه و حس سرزندگی سالمندان رابطه معناداری وجود دارد.  },
keywords_fa = {سالمندان, حس سرزندگی, بافت مسکونی, شهرقم},

doi = {10.61882/jria.13.2.4},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1781-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1781-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Ghaffari, Farnoosh and poordehghan, Hafezeh and Shieh, Esmaeil and Nasr, Seyyed Hosein and Khakzand, Mehdi},  
title = {Semantic Analysis of Sacred Space and Spiritual Space in the Muslim Home from the Perspective of Islam}, 
abstract ={In Islamic thought, sanctity is not confined to formally recognized religious sites; it permeates daily environments, including the home. Sacred and spiritual spaces, though often conflated, constitute distinct conceptual categories that warrant semantic clarification. This article examines the nuanced relationship between these two types of space within Muslim domestic life, addressing two primary questions: How does the concept of sacred space in the home differ from that in formally designated religious places? And what is the conceptual relationship between sacred space and spiritual space in the Muslim home? Employing a qualitative, interpretive-historical methodology, the study draws upon religious texts, traditional practices, and documented examples to analyze the semantic and functional dimensions of these spaces. Findings indicate that sacred space in the home operates under different conditions and rules compared to institutional religious spaces. Key distinctions emerge in areas such as the “fixed versus conditional” nature of sanctity, the behavioral prerequisites for sacredness, and the dynamic between sacred and spiritual dimensions. The research further reveals that spiritual space functions as a precursor to sacred space within the home. Sacred space arises as an outcome of practices rooted in personal spirituality, reflecting a causal relationship in which inner spiritual awareness enables the manifestation of sanctity in the domestic environment. These insights contribute to a clearer theoretical framework for understanding how Islamic principles shape the experience of sacredness in everyday living spaces.},  
Keywords = {Sacred Space, Spiritual Space, Muslim Homes},
volume = {13},
Number = {2}, 
pages = {87-102}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {تحلیل معنایی فضای مقدس و فضای معنوی در خانه مسلمانان از منظر اسلام},
abstract_fa ={مفهوم تقدس فراتر از مفهوم مقدساتی است که به رسمیت شناخته شده‌اند. بسیاری از فضاهای مقدس، صرفاً برای عبادت مورد استفاده قرار نمی‌گیرند، از این‌رو نیاز به درک تنوع در فضاهای مقدس، از جمله از نظر نحوه استفاده از آنها وجود دارد. از دیدگاه بسیاری از ادیان و آیین‌های سنتی از جمله اسلام هیچ تفاوت ذاتی در محیط برساخته از جهت امر قدسی و غیر قدسی وجود ندارد؛ بدین سبب خانه می‌تواند مفهومی باشد که به مانند فضایی مقدس عمل کند. از سویی تمرکز مشترک فضای مقدس و فضای معنوی بر امر متعالی سبب گردیده، در برخی از مفاهیم ادبی این دو عبارت در کنار یا به جای یکدیگر به کار روند. این در حالی است که فضای مقدس و فضای معنوی شامل برخی مفاهیم متمایز از یکدیگر می‌باشند که این امر ما را ملزم می‌دارد در درک مفهوم تقدس در فضای خانه، جایگاه معنایی هر یک از این دو عبارت و نسبت میان آنها مورد بررسی قرار گیرد. از این‌رو، در این مقاله برای روشن شدن مفهوم «فضای مقدس» در خانه‌های مسلمانان به دو مسئله پرداخته می‌شود. اول آنکه، اگرچه از منظر اسلام فضای مقدس مفهومی است که تنها متعلق به اماکن مذهبی نمی‌باشد اما، چه تفاوتی‌هایی می‌تواند در مفهوم فضای مقدس در اماکن مقدس مذهبی با مفهوم فضای مقدس در خانه وجود داشته باشد؟ و دوم هر چند «فضای مقدس» و «فضای معنوی» دو عبارتی است که مکمل یکدیگرند اما دارای مفاهیمی متمایز می‌باشند، لذا این سوال مطرح است که، چه نسبت مفهومی میان فضای مقدس و فضای معنوی در خانه‌های مسلمانان برقرار است؟ این مقاله دارای رویکردی کیفی و بر پایه روش تفسیری-تاریخی می‌باشد. داده‌ها مبتنی بر مستندات، بحث‌های تقسیری و مصداقی و فیش‌برداری، گردآوری و با استفاده از استدلال استقرایی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته‌اند. همچنین شواهدی در ارتباط با موضوع، مورد بررسی قرار گرفته و پس از تفسیر، نتایج تفسیرها استدلال، و در نهایت خروجی مشخصی ارائه می‌شود. نتایج این مقاله نشان می‌دهد فضای مقدس در خانه و اماکن مقدس مذهبی از مفاهیم و قوانین متفاوتی پیروی می‌کنند که بخشی از این تفاوت‌ها  در «ثابت و مشروط بودن فضای مقدس»، «نسبت میان فضای مقدس و رفتار»، و «نسبت میان فضای مقدس و فضای معنوی» قابل مشاهده است. از سویی فضای مقدس و فضای معنوی در خانه دارای نوعی رابطه علّی با یکدیگر می‌باشند، که در این رابطه فضای معنوی پیش زمینه فضای مقدس و فضای مقدس معلول رفتاری است که در نتیجه معنویت درون فردی تجلی می‌یابد.},
keywords_fa = {فضای مقدس, فضای معنوی, خانه مسلمانان},

doi = {10.61882/jria.13.2.5},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1787-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1787-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Hasanzadeh, Mohammadamin and Abdemojiri, Ami},  
title = {A Conceptual Framework of Cognitive Propositions in Mosque Architecture}, 
abstract ={Mosque architecture is shaped by an interplay of diverse factors—including culture, history, religion, geography, ecology, politics, and economy. Therefore, a mosque cannot be regarded as a uniform or abstract structure, but must be understood as a phenomenological and interpretive entity emerging from the interactions among the architect, users, and environment. This makes the examination and understanding of the mosque’s architectural propositions essential, as it represents one of the most significant architectural, cultural, and identity-related symbols for Muslim communities. This study adopts a fundamental and interdisciplinary research approach. A purposive sample of relevant literature from reputable academic databases (1998–2024) was collected and analyzed. The research first articulates an epistemological system and its associated concepts, drawing on philosophical and mystical sources. Subsequently, through the study and analysis of cognitive propositions related to mosque architecture, categories and elements were identified that contribute to a thematic explanation of mosque architecture grounded in this epistemological system. Data were analyzed using Attride-Stirling’s thematic analysis, leading to the development of a qualitative model after validation of the codings. In the second phase, to validate the qualitative model and produce the final research framework, the partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) method was applied. A questionnaire based on the model was distributed to 395 specialists and experienced architects through simple random sampling; 389 responses were analyzed. The statistical results confirm that all hypothesized relationships and paths in the conceptual model are significant. The findings indicate that the influence of the epistemological system on mosque architecture—and the manifestation of this influence across various architectural elements—results from a multi-layered cognitive interaction. A proper understanding of mosque architecture thus requires attention to all these cognitive layers. In other words, a mosque operates not merely as a place of worship or social gathering, but as a cognitive and interpretive phenomenon. Through analytical and comparative methodologies, this study proposes a paradigm for evaluating and designing mosques based on cognitive layering.},  
Keywords = {Architectural Perception ,Cognitive Model of Architecture, Cognitive Layers of Mosque, Mosque Architecture},
volume = {13},
Number = {2}, 
pages = {103-126}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {مدل مفهومی گزاره‌های شناختی معماری مسجد},
abstract_fa ={معماری مسجد، می‌تواند تحت‌تأثیر عوامل مختلفی مانند فرهنگ، تاریخ، مذهب، جغرافیا، زیست‌بوم، سیاست، و اقتصاد باشد؛ لذا، مسجد نمی‌تواند به‌صورت یک ساختمان یکنواخت و انتزاعی در نظر گرفته شود، بلکه باید به‌صورت یک پدیده ‌شناختی و تفسیری که حاصل تعامل بین معمار، کاربران، و محیط است، مورد بررسی قرار گیرد. ازاین‌رو بررسی و شناخت گزاره‌های مسجد به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نمادهای معماری، فرهنگی، و هویتی مسلمانان در زمینه بررسی و تبیین لایه‌های شناختی حاکم بر آنها ضرورت پیدا می‌کند. این پژوهش، از منظر هدف بنیادی و دارای رویکرد ترکیبی و بین‌رشته‌ای است. جامعه آماری این پژوهش، از منابع در دسترس پایگاه‌های اطلاعاتی علمی معتبر در بازه زمانی 1998-2024 در حوزه معماری مسجد بر مبنای نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و جمع‌آوری شدند. برای این منظور، ابتدا نظام معرفتی و مفاهیم متنوع با تکیه ‌بر منابع فلسفی و عرفانی تبیین شدند؛ سپس با مطالعه و تحلیل گزاره‌های شناختی مسجد مقوله‌ها و عناصری شناسایی شدند که می‌توانند برای تبیین مضمون معماری مسجد مبتنی بر نظام معرفتی مفید باشند. در این مسیر، اطلاعات مورد نظر با استفاده از تحلیل مضمون موضوعی آترید استرلینگ جمع‌آوری، و پس از تأیید اعتبار کدگذاری‌ها، مدلی کیفی تدوین شد. در گام دوم در راستای اعتبارسنجی مدل کیفی و ارائه مدل نهایی پژوهش، از روش حداقل مربعات جزئی و برای بررسی فرضیات به وجود آمده با بهره‌گیری از رویکرد مدلسازی معادلات ساختاری، پرسشنامه در اختیار 395 نفر از متخصصان و معماران با تجربه بر مبنای نمونه‌گیری تصادفی ساده، قرار گرفت. از این تعداد، 389 پرسشنامه مورد تحلیل واقع شد. نتایج حاصل از تحلیل‌های آماری نشان می‌دهد که تمامی روابط و مسیرهای ترسیم شده در مدل مفهومی از لحاظ آماری معنادار هستند. لذا می‌توان به این نتیجه رسید که چگونگی تأثیر نظام معرفتی بر معماری مسجد و چگونگی تجلی این تأثیرات در عناصر مختلف حاصل تعامل چندجانبه در لایه‌های مختلف شناختی و درک صحیح آن نیازمند توجه به تمامی این لایه‌ها است. به عبارتی دیگر معماری مسجد فراتر از یک مکان صرفاً عبادی و اجتماعی بلکه به‌عنوان یک پدیده شناختی و تفسیری عمل می‌کند؛ و با استفاده از روش‌های تحلیلی و تطبیقی می‌توان یک الگو یا چارچوبی را برای ارزیابی و طراحی مسجد بر مبنای لایه‌های شناختی ارائه داد. },
keywords_fa = {ادراک معماری, مدل شناختی معماری, لایه‌های شناخت‌شناسی مسجد, معماری مسجد},

doi = {10.61882/jria.13.2.6},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1791-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1791-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Malmir, Nazanin and Khorasani, Sahar and Karahmadi, Mehran and Habibian, Meisam},  
title = {Analysis the Golden Ratios in the Formation of Semi-Open Spaces in Safavid-Era Schools of Isfahan}, 
abstract ={The architecture of the Safavid era in Iran, particularly in Isfahan, is renowned for its use of complex geometric patterns and golden ratios, which create harmony and balance in architectural design. Semi-open spaces in the schools of this period, serving as transitional zones between open and enclosed spaces, play a crucial role in establishing both visual and functional connections.  This study aims to analyze the application of golden ratios and geometric proportions in the semi-open spaces of Safavid-era schools. The primary research question focuses on how golden ratios and geometric proportions are utilized in these spaces and which proportions are more prominent in the design of these schools. The research methodology combines both quantitative and qualitative analyses, involving the extraction of floor plans from selected schools, along with precise measurements and analysis of the geometric proportions of the iwans and smaller iwans.  The findings indicate that the semi-open spaces of Safavid schools are predominantly designed based on specific geometric ratios, such as the intersection of regular hexagons, √2 and √3 proportions, and the golden rectangle. Only in the iwan of the “Jadeh-ye-Koochak” school, due to its unique spatial and functional characteristics, these proportions are not observed, highlighting the impact of space functionality on the choice of geometric principles. This space follows a 1:0.9 proportion. The results demonstrate that geometric proportions not only played a significant role in achieving visual and functional balance, but also effectively facilitated the connection between open and enclosed spaces in the design of these schools. These findings may serve as a model for the design of semi-open spaces in contemporary architecture and contribute to the revival of cultural heritage and the use of geometric principles in modern architectural practice.},  
Keywords = {Golden Ratios, Semi-Open Spaces, Safavid-Era Schools.},
volume = {13},
Number = {2}, 
pages = {127-140}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {واکاوی تناسبات طلایی در شکل گیری فضاهای نیمه باز مدارس دوره صفویه اصفهان},
abstract_fa ={معماری دوره صفویه در ایران، به‌ویژه در اصفهان، با استفاده از الگوهای هندسی پیچیده و تناسبات طلایی، هارمونی و تعادل را در طراحی فضاهای معماری ایجاد کرده است. فضاهای نیمه‌باز در مدارس این دوره، به‌عنوان بخش‌های انتقالی میان فضاهای باز و بسته، نقش مؤثری در ایجاد ارتباط بصری و عملکردی ایفا می‌کنند. هدف این پژوهش، تحلیل نحوه استفاده از تناسبات طلایی و هندسی در فضاهای نیمه‌باز مدارس دوره صفویه است. در این راستا، پرسش اصلی تحقیق بررسی نحوه به‌کارگیری تناسبات طلایی و هندسی در این فضاها و شناسایی تناسبات برجسته‌تر در طراحی این مدارس است. روش تحقیق ترکیبی از تحلیل کمی و کیفی است که در آن پلان‌های مدارس منتخب استخراج و ابعاد و تناسبات هندسی ایوان‌ها و ایوانچه‌ها به‌طور دقیق اندازه‌گیری و تحلیل شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که فضاهای نیمه‌باز مدارس صفویه عمدتاً بر اساس نسبت‌های هندسی خاصی مانند تقاطع شش‌ضلعی منتظم، تناسبات 2√ و 3√ و مستطیل طلایی طراحی شده‌اند. تنها در ایوان مدرسه‌ی جده‌ی کوچک، به دلیل ویژگی‌های خاص فضایی و عملکردی، این تناسبات رعایت نشده‌اند که نشان‌دهنده‌ی تأثیر عملکرد فضا بر انتخاب اصول هندسی است. این فضا از تناسب ۱:۰.۹ پیروی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهند که تناسبات هندسی نه‌تنها نقش مؤثری در ایجاد تعادل بصری و عملکردی ایفا کرده‌اند، بلکه به‌طور مؤثر ارتباط میان فضای باز و بسته را در طراحی مدارس برقرار کرده‌اند. این نتایج می‌تواند به‌عنوان الگویی برای طراحی فضاهای نیمه‌باز در معماری معاصر مورد استفاده قرار گیرد و به احیای میراث فرهنگی و استفاده از اصول هندسی در معماری معاصر کمک کند.},
keywords_fa = {تناسبات طلایی, فضاهای نیمه باز, مدارس دوره صفویه.},

doi = {10.61882/jria.13.2.7},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1797-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1797-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Rahaei, Omid and Omidi, Milad and Masihpour, Fereshteh},  
title = {Analysis of Airflow Patterns in Open and Semi-Open Spaces of Traditional Dezful Suzangar House with Emphasis on Cultural Characteristics}, 
abstract ={Abstract Traditional houses are shaped to adapt to the climate and culture, with designers emphasizing internal airflow. Evidence indicates that the physical elements of the courtyard can influence the natural ventilation process of the spaces surrounding the central courtyard. The research question is: What is the airflow pattern inside the central courtyard of the Suzangar House in Dezful, and what impact does it have on cultural characteristics? This study aims to investigate the natural ventilation in the central courtyard of the Suzangar House, as a representative of the Qibla courtyard typology, under the influence of external winds. This enables, in addition to airflow pattern analysis, the identification of the relationship between this pattern and cultural features. The present study is applied and interdisciplinary. The research method is mixed: initially, after reviewing traditional houses with central courtyards, pattern recognition and classification based on the courtyard’s orientation and direction were conducted, and the Soozangar House was selected. The physical elements of the central courtyard (courtyard orientation) were considered as the independent variable, and the airflow circulation pattern inside the central courtyard (flow velocity and direction) was considered as the dependent variable. These were measured experimentally using a data logger device during the research testing period. Subsequently, the data were simulated and analyzed by Gambit pre-processor and ANSYS Fluent software (after validation and reliability confirmation) through Computational Fluid Dynamics (CFD) methods. Results indicate that Dezful’s traditional architecture, featuring central courtyards and spring porches (Baharkhab), supports activities around the central courtyard, which forms an integral part of Dezful’s cultural identity. The courtyard serves as a space for lighting, ventilation, and communication. The airflow inside the central courtyard forms a vortex pattern, providing adequate ventilation for the spring porches. Furthermore, considering the prevailing wind direction, the optimal building orientation is southeast with an approximate east-west elongation, which does not hinder airflow inside the building. The central courtyard, by fulfilling various roles in residents’ daily life, especially the spring porch as a gathering space influenced by the existing airflow, is recognized as a symbol of cultural identity. Attention to the presented results will improve the disorder and airflow circulation pattern inside the central courtyard, thereby enhancing more effective natural ventilation. Research Method The current research aims to investigate and analyze the behavior of the airflow inside the central courtyard and its surrounding spaces under the influence of outside wind in Dezful climate, under the influence of the architectural elements of the central courtyard to achieve the pattern of physical variables of native architecture for use in contemporary architecture. To achieve the purpose of the research, the following steps were taken: Considering the variety of houses in Dezful, according to the topic and purpose of the research, houses with a central courtyard were considered as a statistical population, among them, the Suzangar house was randomly selected and considering the amount access and the possibility of doing the next steps of the research were selected. Surveys and field observations were made in the test period using an experimental method from a case sample and their results were recorded. Dependent variables have been used by precise digital devices, i.e. thermometers and hygrometers. Then, after drawing the plans of the desired house, gridding was done with Gambit software and after defining the boundary conditions, numerical calculations and final simulations were done in Fluent software. Since the process of natural ventilation of these courtyards is considered in the research, therefore, the climatic performance of the central courtyards in question is only investigated from the point of view of natural ventilation. Conclusion In the typology of Dezful houses, most of these houses have thick walls and many semi-open spaces on the upper floors, and the hollow walls have good shading while maintaining privacy. According to the typology, the overall attention of the facade is toward the southeast to receive the right light and to avoid the west light. But the building method should be such that there is a possibility of natural ventilation and the composition of different spaces should facilitate it. Therefore, it is necessary to investigate this method of the building according to the direction of the building and the type of prevailing wind in order to determine the condition of internal airflow and natural ventilation. The first result obtained is that creating a movement path to enter the central courtyard and creating an entrance opening in the corner of the courtyard has helped to create a whirlwind flow in the middle of the courtyard. In other words, in the general state, regardless of the intensity and weakness in each state, after entering the alley leading to the entrance of the building, the wind enters from the corner of the yard and creates a vortex in the middle of the yard, which increases in height and passes through the terraces and the balcony of the building moves from the top of the building. Therefore, in general, we can conclude that the orientation and elongation of traditional houses in this climate cannot prevent the creation of airflow and natural ventilation, and in each of the prevailing wind conditions, there is airflow inside the house with different disturbances. In the meantime, based on the findings of the research, mode B has more optimal conditions during normal wind, if the wind is strong, option C is suggested.},  
Keywords = {Physical Elements, Central Courtyard, Suzangar House, Natural Ventilation, Cultural Identity, Kiblah Direction},
volume = {13},
Number = {3}, 
pages = {1-15}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {تحلیل الگوی جریان هوا در فضاهای باز و نیمه باز خانه سوزنگر دزفول با تاکید بر ویژگی‌های فرهنگی},
abstract_fa ={خانه‌های سنتی عمدتا برپایه سازگاری با اقلیم و فرهنگ شکل گرفته و توجه به جریانات هوای داخلی این خانه‌ها، در اولویت طراحان بوده است. شواهد نشان می‌دهد که عناصر کالبدی معماری حیاط‌های مرکزی می‌تواند در فرآیند تهویه طبیعی فضاهای پیرامونی حیاط مرکزی تاثیرگذار باشد. سوال پژوهش این است که الگوی جریان هوای داخل حیاط مرکزی خانه سوزنگر دزفول به چه صورت است و چه تاثیری بر ویژگی‌های فرهنگی دارد؟ هدف این پژوهش، بررسی وضعیت تهویه طبیعی در حیاط مرکزی خانه سوزنگر به عنوان نماینده رون قبله در جامعه آماری خانه‌های دارای حیاط مرکزی دزفول تحت تاثیر باد خارج است تا بتوان علاوه بر تحلیل الگوی جریان هوا، ارتباط این الگو با ویژگی‌های فرهنگی را یافت. پژوهش پیش‌رو، کاربردی و دارای ماهیتی میان رشته‌ای است. روش تحقیق، ترکیبی است که ابتدا پس از بررسی خانه‌های سنتی و دارای حیاط مرکزی، الگویابی و تقسیم براساس رون و جهت‌گیری انجام و خانه سوزنگر انتخاب شد. عناصر کالبدی حیاط مرکزی (جهت‌گیری حیاط) بعنوان متغیر مستقل و الگوی گردش جریان هوای داخل حیاط مرکزی (سرعت و جهت جریان) بعنوان متغیر وابسته توسط دستگاه اندازه‌گیری دیتالاگر با روش تجربی در دوره آزمون این پژوهش، مورد سنجش قرار گرفت. سپس داده‌ها توسط پیش‌پردازشگر گمبیت و نرم‌افزار انسیس فلوئنت (پس از اثبات روایی و پایایی) با روش دینامیک سیالات محاسباتی شبیه‌سازی و تحلیل گردید. نتایج نشان می‌دهد معماری سنتی دزفول با حیاط مرکزی و بهارخواب همراه است و فعالیت‌ها در اطراف حیاط مرکزی انجام می‌گرفته و این مهم، بخشی از هویت فرهنگی دزفول می‌باشد. حیاط، فضای تأمین نور، تهویه و ارتباطات است. جریان هوای درون حیاط مرکزی، بصورت گردابه‌ای شکل می‌گیرد و تهویه مناسبی را در بهارخواب‌ها ایجاد می‌کند. همچنین با توجه به جریان باد غالب، جهت‌گیری مناسب بنا جنوب شرقی و کشیدگی حدودی شرقی-غربی مناسب است و مانع ایجاد جریان هوا در داخل بنا نمی‌شود. حیاط مرکزی با ایفاکردن نقش‌های مختلف در زندگی روزمره ساکنین و بطورخاص، بهارخواب به عنوان یکی از فضاهای گردآمدن افراد با توجه به جریان هوای موجود در آن، از نمادها و هویت‌های فرهنگی شناخته می‌شود. توجه به نتایج ارائه شده موجب بهبود وضعیت آشفتگی و الگوی گردش هوای داخل حیاط مرکزی و در نتیجه تهویه طبیعی موثرتری می‌گردد.},
keywords_fa = {عناصر کالبدی, حیاط مرکزی, خانه سوزنگر, تهویه طبیعی, هویت فرهنگی, رون قبله},

doi = {10.61882/jria.13.3.1},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1742-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1742-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Abbaszadeh, Mozaffar and Ghadimzadeh, Somayyeh and Behjat, Hami},  
title = {A Physical-Spatial Analysis of the Architecture of Historical Shia and Sunni Mosques in West Azerbaijan Province}, 
abstract ={Mosques, as the most significant buildings associated with Islam, hold a prominent position in Islamic cities and serve as manifestations of Muslims' beliefs, thoughts, and religious inclinations. In this context, West Azerbaijan Province, with its long-standing presence of both Shia and Sunni followers, stands out as a notable region for religious architectural studies. The main research question addresses the architectural characteristics of historical Shia and Sunni mosques in the province and how these denominations have influenced mosque architecture. The primary objective of this research is to identify and analyze the impact of religious denominations on the physical and spatial characteristics of historical mosques in the province, aiming to achieve a deeper understanding of the relationship between religious beliefs and their manifestation in mosque architecture. The research methodology is descriptive-analytical and comparative, based on typology, with data collected through library studies and field surveys. The study examined 29 historical mosques, comprising 20 Shia and 9 Sunni mosques as samples. Due to the limited number of Sunni mosques in the region, fewer samples were selected from this group. The samples were chosen based on their construction period and architectural style to enable precise comparison. Data analysis was conducted across three main aspects: entrance patterns and movement hierarchy, primary and secondary mosque components, and the content of decorative inscriptions. The research findings indicate that Shia and Sunni mosques do not exhibit fundamental differences in the design and patterns of main mosque spaces, as examples from both denominations are present in all three identified mosque types in the province. The observed differences are primarily associated with the design of ablution spaces, architectural details of mihrabs, access patterns, and the thematic content of inscriptions. Therefore, despite some differences, the architectural style and construction patterns of mosques from both denominations show considerable similarities, revealing not only religious commonality but also the role of cultural and indigenous concepts in mosque architecture.},  
Keywords = {Islamic architecture, mosque architecture, mosque typology, mosques of West Azerbaijan, Shia and Sunni mosques},
volume = {13},
Number = {3}, 
pages = {16-37}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {تحلیل کالبدی – فضایی معماری مساجد تاریخی مذاهب شیعه و سنی در استان آذربایجان‌غربی},
abstract_fa ={مساجد به‌عنوان مهم‌ترین بناهای مرتبط با دین اسلام، جایگاه برجسته‌ای در شهرهای اسلامی دارند و جلوه‌گاه باورها، اندیشه‌ها و علایق مذهبی مسلمانان هستند. در این میان، استان آذربایجان غربی با حضور دیرینه پیروان مذاهب شیعه و سنی، به‌عنوان یکی از مناطق شاخص در مطالعات معماری مذهبی مطرح است. سؤال اصلی پژوهش حاضر این است که ویژگی‌های معماری مساجد تاریخی مذاهب شیعه و سنی در استان چیست و این مذاهب چه تأثیری بر ساختار معماری مساجد داشته‌اند؟ در این راستا، هدف اصلی پژوهش شناسایی و تحلیل تأثیر مذاهب بر ویژگی‌های کالبدی و فضایی مساجد تاریخی استان است تا به درک عمیق‌تری از رابطه میان باورهای مذهبی و تجلی آن در معماری مساجد دست یابد. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی و تطبیقی، بر مبنای گونه‌شناسی است و داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و برداشت‌های میدانی گردآوری شده‌اند. در این پژوهش، ۲۹ مسجد تاریخی شامل ۲۰ مسجد شیعه و ۹ مسجد سنی به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. با توجه به تعداد محدودتر مساجد اهل سنت در منطقه، تعداد نمونه‌های انتخاب‌شده از این گروه نیز کمتر است. نمونه‌ها بر مبنای دوره ساخت و سبک معماری انتخاب شدند، به‌طوری‌که امکان مقایسه دقیقی به دست آید. تحلیل داده‌ها در سه محور اصلی، شامل سلسله‌مراتب حرکتی، اجزای اصلی و فرعی و محتوای کتیبه‌ها انجام شد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مساجد شیعه و سنی دارای تفاوت اساسی در طرح و الگوی فضاهای اصلی مسجد نیستند، به‌طوری‌که در هر سه گونه شناسایی‌شده مساجد استان، نمونه‌هایی از مساجد در هر دو مذهب وجود دارند. تفاوت‌های موجود عمدتاً در طراحی فضاهای وضوخانه، جزئیات محراب‌ها و مضامین به‌کاررفته در کتیبه‌ها مشاهده شد. ازاین‌رو با وجود برخی تفاوت‌ها، سبک معماری و الگوهای ساخت مساجد دو مذهب تا حدود زیادی مشابهت دارند که علاوه بر اشتراک دینی، نقش مفاهیم فرهنگی و بومی در معماری مسجد را نیز آشکار می‌کند.},
keywords_fa = {معماری اسلامی, معماری مسجد, گونه‌شناسی مسجد, مساجد آذربایجان غربی, مساجد شیعه و سنی},

doi = {10.61882/jria.13.3.2},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1755-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1755-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Nottagh, Shamim and Gharehbaglou, minoo and Keynejad, Mohammad Ali},  
title = {Exploring the Manifestation of the Culture of Frugality in Architecture (Case Study: Residential Gardens of Iran)}, 
abstract ={Traditional Iranian architecture was a reflection of the beliefs, worldview, and culture of its time, intended to represent its principles and values. The concept of frugality has always been regarded as a significant value in traditional architecture. Traditional architecture not only emphasized frugality in design and nature but also prioritized the integration of green spaces with buildings. However, in contemporary architecture, the connection between green spaces and built structures is often neglected. Accordingly, the aim of this study is to explore the various dimensions of the manifestation of the concept of frugality in the architecture of Iranian gardens and to provide a basis for its application in contemporary architectural patterns. The research questions are: 1. What are the components of frugality from the perspective of Islamic thought? 2. How has it been manifested in the architecture of Iranian gardens (which are the product of past behavioral culture)? 3. What strategies and solutions can be offered for contemporary architecture (in relation to nature)? These questions are addressed using a descriptive-analytical method. The data collection is based on library research, and the statistical population includes four residential gardens in Iran: Narenjestan-e Ghavam Garden in Shiraz, Delgosha Garden in Shiraz, Golshan Garden in Tabas, and Dowlatabad Garden in Yazd. The research findings indicate that frugality can be analyzed in three layers. The innermost layer is the core of Islamic teachings, which refers to the two concepts of frugality and avoidance of wastefulness and extravagance in Quranic verses and narrations. The next outer layer is the culture of frugality in the Islamic lifestyle, divided into two groups: moral values and geographical and climatic conditions. The outermost third layer consists of Pirnia’s principles, which include self-sufficiency and avoidance of futility, both rooted in the concept of frugality and avoidance of wastefulness and extravagance. Overall, it can be stated that the manifestation and reflection of all these components are observable in the four Iranian gardens. Architects, considering the concept of frugality, have attempted to design and construct environments integrated with green spaces. However, the study concludes that the component of Islamic teachings has had a significant influence on the manifestation of frugality in Iranian gardens, as it forms the core and inner layer. The components of the culture of frugality in lifestyle and Pirnia’s principles are also influenced by Islamic teachings. Moreover, based on the conducted analyses, strategies and solutions have been proposed for contemporary architecture. These components can be applied in contemporary architecture in areas such as planting systems, water management, buildings, and the materials used.},  
Keywords = {Lifestyle, Contentment, Architecture, Iranian garden},
volume = {13},
Number = {3}, 
pages = {38-60}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {بررسی تجلی فرهنگ قناعت در معماری (مورد پژوهی: باغ‌های مسکونی ایران)},
abstract_fa ={معماری سنتی ایران بازتابی از باورها، جهانبینی و فرهنگ زمان خود بود تا نمایانگر اصول و ارزش‌هایش باشد و همواره به مفهوم قناعت به عنوان یک ارزش در معماری سنتی توجه شده است. معماری سنتی نه تنها به قناعت در معماری و طبیعت توجه داشت بلکه تلفیق فضای سبز با ابنیه دارای اهمیت بود. اما در معماری معاصر به ارتباط فضای سبز با ابنیه بی توجهی می‌شود. بر این اساس هدف پژوهش با بررسی ابعاد مختلف نمود پذیری مفهوم قناعت در معماری باغ‌های ایرانی، زمینه کاربست آن در الگوهای معماری معاصر ارائه می‌گردد. سوال‌های پژوهش 1. مولفه‌های قناعت از نگاه اندیشه اسلامی کدام‌اند؟ 2. تجلی آن در معماری باغ‌های ایرانی (که محصول فرهنگ رفتاری گذشته می‌باشد) چگونه بوده است؟ 3. چه راهکار و راهبردهایی برای معماری معاصر (در ارتباط با طبیعت) می‌توان ارائه کرد؟ می‌باشد که با روش توصیفی تحلیلی به آنها پاسخ داده خواهد شد. شیوه جمع آوری اطلاعات کتابخانه‌ای است و جامعه آماری شامل چهار باغ سکونتی ایران باغ نارنجستان قوام شیراز، باغ دلگشا شیراز، باغ گلشن طبس و باغ دولت آباد یزد می‌باشد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که قناعت را در سه بخش می‌توان بررسی کرد. ابتدا لایه درونی و هسته آن آموزه‌های اسلامی می‌باشد که به دو مفهوم قناعت و پرهیز از اسراف و تبذیر در آیات و روایات اشاره شده است. لایه بیرونی آن فرهنگ قناعت در سبک زندگی اسلامی می‌باشد که به دو گروه ارزش اخلاقی و شرایط جغرافیایی و اقلیمی تقسیم می‌شود. لایه بیرونی‌تر و سوم اصول پیرنیا است که دو مورد خودبسندگی و پرهیز از بیهودگی که ریشه در مفهوم قناعت و پرهیز از اسراف و تبذیر دارد. در مجموع می‌توان گفت که نمود و تجلی تمامی مولفه‌ها در چهار باغ ایرانی قابل مشاهده می‌باشد و معماران با توجه به مفهوم قناعت سعی در طراحی و ساخت محیطی تلفیق شده با فضای سبز داشته‌اند. اما در کل می‌توان نتیجه گرفت که مولفه آموزه‌های اسلامی در تجلی مفهوم قناعت در باغ ایرانی تاثیر به سزایی داشته است که با توجه به اینکه هسته و لایه درونی می‌باشد دو مولفه فرهنگ قناعت در سبک زندگی و اصول پیرنیا نیز تحت تاثیر آموزه‌های اسلامی بوده‌اند. همچنین با توجه به بررسی‌های انجام شده راهکار و راهبردهایی برای معماری معاصر پیشنهاد شد. این مولفه‌ها در معماری معاصر می‌تواند در نظام کاشت، آب، ابنیه و مصالح مورد استفاده قرار گیرد.},
keywords_fa = {سبک زندگی, قناعت, معماری, باغ ایرانی},

doi = {10.61882/jria.13.3.3},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1758-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1758-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Akhtarkavan, Mahdi and Falahi, Salv},  
title = {Designing Schools Based on the Teachings of Islamic Foundations and Contemporary Educational Needs: An Analytical Framework Based on Hierarchical Methodology}, 
abstract ={The design of schools, as part of the educational environment, plays a crucial role in shaping cultural identity and enhancing the quality of student learning. In Islamic societies, it is essential for these spaces to be designed according to Islamic principles and teachings, so that they not only reflect religious and cultural values but also address contemporary educational needs. This research aims to identify the principles of Islamic architecture and align them with modern educational requirements, offering a proposed framework for school design. The research methodology includes a comparative study of past literature, analysis of successful Islamic school examples in Iran and other countries, and the application of the Analytic Hierarchy Process (AHP) for weighting the criteria. The main identified criteria include strengthening Islamic values, value and philosophical principles, flexibility of spaces, interaction with nature, Islamic aesthetics, modern educational technologies, and group activities. The findings indicate that the criterion of 'strengthening Islamic values' has the highest weight (35.47%), making it the most significant factor in school design. Furthermore, designing educational spaces based on Islamic principles while incorporating elements such as natural light, flexibility, and connection with nature positively influences learning and social interactions among students. The proposed framework serves as a practical guide for architects and designers to create inspiring, dynamic, and effective schools that not only facilitate learning but also enhance students' sense of belonging and cultural identity. This research contributes to the enhancement of quality school design in Islamic societies by providing practical recommendations.},  
Keywords = {Islamic Architecture, Contemporary Schools, Educational Needs, Cultural Values. AHP.},
volume = {13},
Number = {3}, 
pages = {61-75}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {طراحی مدارس بر اساس آموزه‌های مبانی اسلام و نیازهای آموزشی معاصر: چارچوبی تحلیلی مبتنی بر روش سلسله مراتبی},
abstract_fa ={طراحی مدارس به‌عنوان بخشی از فضای آموزشی، نقشی کلیدی در شکل‌دهی هویت فرهنگی و ارتقای کیفیت یادگیری دانش‌آموزان ایفا می‌کند. در جوامع اسلامی، ضرورت دارد این فضاها بر اساس اصول و آموزه‌های اسلامی طراحی شوند تا علاوه بر بازتاب ارزش‌های دینی و فرهنگی، نیازهای آموزشی معاصر را نیز پاسخ دهند. این پژوهش با هدف شناسایی اصول معماری اسلامی و انطباق آن‌ها با الزامات آموزشی مدرن، چارچوبی پیشنهادی برای طراحی مدارس ارائه می‌دهد. روش تحقیق شامل بررسی تطبیقی مطالعات گذشته، تحلیل نمونه‌های موفق مدارس اسلامی در ایران و سایر کشورها، و استفاده از روش تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) برای وزن‌دهی معیارها است. معیارهای اصلی شناسایی‌شده شامل تقویت ارزش‌های اسلامی، اصول ارزشی و فلسفی، انعطاف‌پذیری فضاها، تعامل با طبیعت، زیبایی‌شناسی اسلامی، فناوری‌های نوین آموزشی، و فعالیت‌های گروهی هستند. یافته‌ها نشان می‌دهد که معیار "تقویت ارزش‌های اسلامی" با بالاترین وزن (35.47%)، مهم‌ترین عامل در طراحی مدارس است. همچنین، طراحی فضاهای آموزشی بر مبنای اصول اسلامی و با استفاده از عناصری نظیر نور طبیعی، انعطاف‌پذیری، و ارتباط با طبیعت، تأثیرات مثبتی بر یادگیری و تعاملات اجتماعی دانش‌آموزان دارد. چارچوب ارائه‌شده، راهنمایی کاربردی برای معماران و طراحان است تا مدارسی الهام‌بخش، پویا و کارآمد طراحی کنند که ضمن تسهیل یادگیری، حس تعلق و هویت فرهنگی دانش‌آموزان را تقویت نماید. این پژوهش با ارائه توصیه‌های عملی، به ارتقای کیفیت طراحی مدارس در جوامع اسلامی کمک می‌کند.},
keywords_fa = {معماری اسلامی, مدارس معاصر, نیازهای آموزشی, ارزش‌های فرهنگی, تحلیل سلسله مراتبی},

doi = {10.61882/jria.13.3.4},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1796-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1796-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {HadipourMoradi, Mozhgan and NariGhomi, Masoud and RahraviPoodeh, Sanaz and GhasemiSichani, Mariam},  
title = {The Evolution of the Feminine Nature of the Kitchen Space During the Transition to Modernity in the Traditional Houses of Khorramabad}, 
abstract ={With the social changes resulting from the "period of transition" and "modernization" in Iran, the "kitchen" was also affected by these changes. The kitchen has always been referred to as a feminine space. In some contemporary cultural analyses in Iran, citing feminist theories, the kitchen and the kitchen and its location at the end of the yard or basement were interpreted as patriarchy and traditional female servitude, which Reza Shahi's modernization has been considered a beginning for its liberation in the modern era. Lifestyle-based readings in social science research, and especially historical ethnography, have provided an opportunity to review these assumptions arising from the literature of the early modern period. Therefore, the present study, using the method of historical ethnography and relying on documentary sources and data analysis in a descriptive-analytical manner, addresses the transformation of the feminine nature of the kitchen space during the period of transition to modernity in one of the micro-cultural contexts of Iran, namely the traditional houses of Khorramabad. The results show that the social interpretation of the kitchen in the historical houses of Khorramabad cannot be interpreted as the low status of women in the society of that time. The existence of various cooking spaces, including open kitchens, semi-open kitchens, Tejgahs in rooms, and a special place for baking bread in the courtyard, created special boundaries and territories for women. These various spaces were also family-social spaces. At the same time, due to the communal nature between the women of the house and some neighboring women, they changed from a private space to a semi-private space. The authoritarian modernization and the achievements of modernity resulting from Reza Shah's policies, despite some development, health, and educational measures, led to the deprivation of the right to choose, the impairment of family and social security, and as a result, many women of the Lor tribe were confined to their homes and distanced from the social space. The houses built during this period, especially in newly built neighborhoods; More introverted than Qajar houses, the reduction of various cooking spaces and their consolidation in the kitchen space, the reduction of the extent of women's use of the spaces in the house, the change in women's privacy and territories, the reduction of semi-private and collective territories, as well as the reduction of social interactions between neighboring women resulting from the increase in emerging social insecurities and the presence of new cultures in the city and the policy of revealing the veil were other results of modernity and innovation in this region.},  
Keywords = {Feminine nature of the kitchen space, transition to modernity, traditional houses of Khorramabad},
volume = {13},
Number = {3}, 
pages = {76-99}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {تحول ماهیت زنانه فضای مطبخ در دوران گذار مدرنیته در خانه‌های سنتی خرم‌آباد},
abstract_fa ={با دگرگونی‌های اجتماعی ناشی از «دوران گذار» و «مدرنیزاسیون» در ایران «مطبخ» نیز تحت تأثیر این دگرگونی‌ها قرار گرفت. از مطبخ همواره به‌عنوان فضایی زنانه یاد شده است. در برخی تحلیل­های معاصر فرهنگی در ایران با استناد به نظریه‌های فمینیستی از آشپزخانه و مطبخ و واقع‌شدن آن در انتهای حیاط یا زیرزمین به مردسالاری و خدمتکار بودن زن سنتی تعبیر ‌می‌شد که مدرنیزاسیون رضاشاهی آغازی برای آزادسازی آن در عصر جدید تلقی شده است. خوانش‌های مبتنی بر شیوه زندگی در تحقیقات علوم اجتماعی و به‌ویژه مردم‌نگاری تاریخی، فرصتی برای بازنگری در این پیش‌فرض‌های برخاسته از ادبیات ابتدای دوره مدرن فراهم آورده است. لذا پژوهش حاضر با استفاده از روش مردم‌نگاری تاریخی و با تکیه‌بر منابع اسنادی و تحلیل داده‌ها به روش توصیفی- تحلیلی به تحول ماهیت زنانه فضای مطبخ در دوران گذار مدرنیته در یکی از بسترهای خرد­ه­فرهنگی ایران یعنی خانه‌های سنتی خرم‌آباد می‌پردازد. نتایج نشان می‌دهد تعبیر اجتماعی از مطبخ در خانه‌های تاریخی خرم‌آباد نمی‌تواند به‌منزله پایین بودن شأن زنان در جامعه آن روزگار باشد. وجود فضاهای متنوع پخت‌وپز شامل مطبخ باز، مطبخ نیمه‌باز، تژگاه در اتاق‌ها و محل مخصوص پخت نان در حیاط حریم‌ها و قلمروهای خاص برای زنان به وجود می‌آورد. این فضاهای متنوع فضاهایی خانوادگی- اجتماعی نیز بودند درعین‌حال با توجه به اشتراکی بودن میان زنان خانه و برخی زنان همسایه به‌نوعی از فضای خصوصی به فضایی نیمه‌خصوصی تغییر می‌کردند. تجدد آمرانه و رهاوردهای مدرنیته حاصل از سیاست‌های رضاشاه باوجود برخی اقدامات عمرانی، بهداشتی و آموزشی، موجب سلب حق انتخاب، خدشه‌دار شدن امنیت خانوادگی و اجتماعی و درنتیجه محبوس شدن بسیاری از زنان قوم لر در خانه و دور شدن آنان از فضای اجتماعی گردید. خانه‌های ساخته‌شده در این دوره بخصوص در محله‌های نوساز؛ درون‌گراتر از خانه‌های قاجار، کاهش فضاهای متنوع پخت‌وپز و تجمیع آن‌ها در فضای مطبخ، کاهش گستره مورداستفاده زنان از فضاهای خانه، تغییر حریم‌ها و قلمروهای زنانه، کاهش قلمروهای نیمه‌خصوصی و جمعی و نیز کاهش تعاملات اجتماعی میان زنان همسایه منتج از افزایش ناامنی‌های اجتماعی نوظهور و حضور فرهنگ‌های جدید در شهر و سیاست کشف حجاب از دیگر نتایج مدرنیته و تجدد در این منطقه بود.},
keywords_fa = {تحول ماهیت زنانه فضای مطبخ, دوران گذار مدرنیته, خانه‌های سنتی خرم‌آباد},

doi = {10.61882/jria.13.3.5},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1801-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1801-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {kheder, sab},  
title = {An Analytical Study of the Spatial Organization and Typological Classification of Historical in Kerman Province}, 
abstract ={This study aims to analyze the spatial typologies and the organization of space in the historical mosques of kerman province. It foucuses on spatial autonomy as a ky indicator in spatial organization, seeking to explore the spatial diversity of these structures from this perspective. The research employs a historical approach based on description and analysis. Data were gathered through the examination 34 registered historical mosques in kerman province, dating from the advent of Islam to the end of the First Pahlavi era, alongside the analysis of written sources and credibl documentation. The spatial typology in this study is defined according to the configuration of enclosed, semi-open, and open spaces within the architectural structure of the mosques. The findings indicate that  the enclosed spaces in these historical mosques of kerman can be categorized into three patterns: (1) absence of open and semi-open spaces, (2) combination of open and enclosed spaces, and (3) integration of enclosed, open, and semi-open spaces. The emphasis on spatial autonomy was selected due to its high frequency among the case studies and its significant influence on the spatial structure of these mosques.},  
Keywords = {Spatial typology, Historical mosques, Kerman province, Spatial organization, Spatial autonomy},
volume = {13},
Number = {3}, 
pages = {100-113}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {بررسی ساماندهی فضایی و گونه‌بندی مساجد تاریخی استان‌ کرمان},
abstract_fa ={پژوهش حاضر با هدف تحلیل گونه‌های فضایی و نحوه‌ی ساماندهی فضا در مساجد تاریخی استان‌ کرمان انجام گرفته است. این مطالعه بر ویژگی استقلال فضایی به‌عنوان یکی از شاخص‌های اصلی در سازماندهی فضایی متمرکز است و تلاش دارد تنوع فضایی این بناها را از این منظر بررسی کند. راهبرد قابل استفاده در این تحقیق تاریخی و مبتنی بر توصیف و تحلیل بوده و داده‌ها از طریق مطالعه‌ی 34 مسجد تاریخی ثبت شده از صدر اسلام تا پایان پهلوی ‌اول در استان‌ کرمان همراه با تحلیل منابع مکتوب و مستندات معتبر، گردآوری شده‌اند. گونه‌شناسی فضایی در این تحقیق بر اساس نحوه‌ی تعریف و ترکیب فضاهای بسته، نیمه‌باز و باز در ساختار معماری مساجد صورت پذیرفته است. نتایج حاصل نشان‌ می‌دهد که فضاهای محصور در مساجد تاریخی استان ‌کرمان در سه الگوی «فاقد فضای باز و نیمه‌باز»، «فضای باز و بسته» و «ترکیبی از فضاهای بسته، باز و نیمه‌باز» قابل طبقه‌بندی‌اند. تمرکز بر مقوله‌ی استقلال فضایی به واسطه بسامد بالا در میان نمونه‌ها و نقش موثر آن در ساختار فضایی این مساجد انتخاب شده است.},
keywords_fa = {گونه‌شناسی فضایی, مساجد تاریخی, استان‌ کرمان, ساماندهی فضایی, استقلال فضایی},

doi = {10.61882/jria.13.3.6},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1802-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1802-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Bidkhouri, Zahra and Momeni, Kourosh},  
title = {A comparative study of the main porch lines of comprehensive mosques in the Safavid and Qajar periods}, 
abstract ={Calligraphy in Iranian art and architecture is considered a significant decorative source for buildings and is more prominent in historical monuments. In the past, our country, Iran, had skilled calligraphers who, with their knowledge and awareness, were able to create inscriptions and decorations using various lines that have been the source of artistic and architectural development. This includes religious places such as mosques, which were the center of public gatherings and the place of observation for artists and rulers. The inscriptions on the main porch of the grand mosques, which are often in front of the dome, have always attracted the attention of painters and calligraphers throughout history. They have bestowed an aura of holiness and spirituality on these buildings, and have been a turning point in the presentation of their art and creativity. The aim of the present study is a comparative study of the Thuluth, Nastaliq, and Kufic scripts used in the main porches of mosques in the Safavid and Qajar eras. The research question is: What are the differences and changes in the Thuluth, Nastaliq, and Kufic scripts used in the inscriptions of the main porches of mosques in the Qajar era compared to the period? The method is of an interpretative-historical type with a historical-comparative approach, which is first collected through library study, documents, and information about the scripts and architecture of mosques in the mentioned period. Then the research data is interpreted and analyzed through a field study and the preparation of photographs of these scripts. In addition, the sampling method in this study is a cluster. The findings of the research show that in the main porch of mosques during the Safavid period, Thuluth scripts were used more by artists than Nastaliq and Kufic in inscriptions, but in the Qajar era, Nastaliq and Kufic scripts were popular. The results of the research show that the form, content, and use of Thuluth, Nastaliq, and Kufic inscriptions in the main porch of mosques during the Qajar period are different from those in Safavid architecture, which can be said to be influenced by political and cultural developments.},  
Keywords = {Calligraphy, main porch, mosques, Safavid and Qajar periods},
volume = {13},
Number = {3}, 
pages = {114-129}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {مطالعه‌ی تطبیقی خطوط ایوان اصلی مساجد جامع در دوره‌ی صفویه و قاجاریه},
abstract_fa ={خطوط در هنر و معماری ایران از منابع بسیار مهم در تزئینات ابنیه به شمار می‌رود و در بناهای تاریخی نمود بیش‌تری دارد. کشور ما ایران در ادوار گذشته، خوشنویسان ماهری به خود دیده است که با معرفت و آگاهی به وسیله‌ی خطوط متعدد توانسته‌اند کتیبه‌ها و تزئیناتی را شکل دهند که مایه‌ی تحول هنری و معماری شده است. از جمله در اماکن مذهبی همچون مساجد جامع که مرکز تجمع عموم و محل نظر هنرمندان و حاکمان بوده است. کتیبه‌های ایوان اصلی مساجد جامع که غالباً روبروی گنبدخانه‌ قرار دارند همواره مورد توجه نگارگران و خوشنویسان در طول تاریخ بوده است و با هنر خود هاله‌ای از تقدس و معنویت را به این بناها هدیه کرده‌اند و نقطه‌ی عطف ارائه‌ی هنر و خلاقیت ایشان بوده است. این خطوط زیبا در کتیبه‌های ایوان مساجد در دوره‌ی صفوی و قاجار به اوج شکوفایی خود رسیده است که بررسی و مطالعه‌ی آن‌ها ضرورت دارد. هدف تحقیق حاضر، مطالعه‌ی تطبیقی خطوط ثلث، نستعلیق و کوفی به کاررفته در ایوان اصلی مساجد جامع در دوره‌ی صفوی و قاجار است و سوال پژوهش عبارت است از: خطوط ثلث، نستعلیق و کوفی به کاررفته در کتیبه‌های ایوان اصلی مساجد دوره‌ی قاجار نسبت به دوره‌ی صفوی چه تغییر و تحولاتی داشته‌ است؟ در این تحقیق روش از نوع تفسیری_تاریخی با رویکرد تاریخی_تطبیقی است که ابتدا با مطالعه‌ی کتابخانه‌ای، اسناد و اطلاعات درباره‌ی خطوط و معماری مساجد در دوران ذکرشده، جمع‌آوری و سپس با مطالعه‌ی میدانی و تهیه‌ی عکس‌هایی از این خطوط، داده‌های تحقیق مورد تفسیر و تحلیل قرار می‌گیرد. ضمناً شیوه‌ی نمونه‌گیری در این تحقیق، به صورت خوشه‌ای است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در ایوان اصلی مساجد در دوره‌ی صفوی، خطوط ثلث نسبت به نستعلیق و کوفی در کتیبه‌ها بیش‌تر مورد استفاده‌ی هنرمندان بوده اما در عصر قاجار، خطوط نستعلیق و کوفی مورد اقبال واقع شده است. نتیجه‌ی پژوهش نشان می‌دهد که شکل، محتوا و کاربرد خطوط کتیبه‌های ثلث، نستعلیق و کوفی در ایوان اصلی مساجد جامع دوره‌ی قاجار در مقایسه با معماری صفوی متفاوت است که می‌توان گفت تحولات سیاسی و فرهنگی در آن دخیل است.},
keywords_fa = {خط, ایوان اصلی, مساجد جامع, دوره‌ی صفوی,  دوره‌ی قاجار},

doi = {10.61882/jria.13.3.7},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1804-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1804-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Amini, Neda and Khakzand, Mehdi},  
title = {Defining The Concept of Right to Landscape and the Role of the Islamic jurisprudence rule "La Zarar" in Its Definition}, 
abstract ={Landscape is not merely a place, space, or natural setting; rather, it represents the relationship between human beings and their environment through natural, social, and cultural dimensions. As both a process and a platform for human interaction, it supports life, survival, and quality of life while providing a context for realizing the rights of different groups of people. The concept of the right to landscape has recently emerged at the intersection of human rights and landscape studies. However, despite its broad scope and the diversity of stakeholders involved, this issue has received limited attention in legal documents and academic research, particularly within the socio-cultural and Islamic context of Iran. This study aims to define the concept of the right to landscape, clarify its dimensions and legal status, and provide a foundation for future legislation through the jurisprudential rule of La Zarar. It addresses the questions of what constitutes the right to landscape and how the rule of La Zarar can contribute to its definition.  The research employs reflective thematic analysis. Data were collected through triangulation, including face-to-face open interviews, content analysis of existing documents and studies, and archival images. Landscape-related events were examined using Strecker’s landscape classification, covering everyday, political, cultural, and natural landscapes. The interviews explored issues such as spatial rights, citizenship rights, spatial requirements, preferences, and deficiencies in the experience of urban landscapes. The data were organized and analyzed using Atlas.ti 8. Thirty-two interviews were conducted with randomly selected participants of different ages and genders until theoretical saturation was achieved. Data analysis followed Braun and Clarke’s six-step thematic analysis procedure, supported by the twenty-question qualitative assessment tool to ensure analytical quality. The analysis identified four main themes: the right to honor and benefit from cultural rituals, identity, and religion; the right to dignity and quality of life; the right to health and the preservation and maintenance of ecosystems; and the right to equal access, participation, and use of the landscape. The findings confirm the relevance of the La Zarar rule in defining the boundaries of the right to landscape. Clarifying these dimensions and their relationship with latent power structures and local conflicts that shape and reproduce landscapes can contribute to spatial justice and support the protection of beneficiaries’ rights. The study also recommends examining other Islamic jurisprudential rules and Ahadith in future research on the right to landscape.},  
Keywords = {Lanscape, Right to landscape, “La Zarar” rule, Spatial justice.},
volume = {13},
Number = {4}, 
pages = {0-0}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {تبیین مفهومی مساله‌ی حق به منظر و جایگاه مفهوم فقهی لاضرر درتعیین حدود این مفهوم},
abstract_fa ={منظر به‌عنوان یک فرآیند و بستری برای تعاملات انسانی و جایگاه تحقق حقوق گروه‌های مختلف افراد است. حقوقی که به واسطه‌ی ابعاد گسترده‌ی منظر و تعدد گروه‌های ذی‌نفع، دسته‌های متعدد و متنوع و گاهی متضاد و متناقضی را در‌بر‌می‌گیرد. تا‌کنون پژوهش‌های اندکی در ارتباط با مسئله‌ی حق به منظر انجام شده است. اما این مسئله در بستر فرهنگی و اسلامی ایران تاکنون مورد توجه قرار نگرفته است. در راستای برطرف نمودن شکاف موجود و با هدف تبیین مفهوم حق به منظر با استفاده از روش تحلیل مضمون، این پژوهش به دنبال تبیین مفهومی مسئله‌ی حق به منظر بوده و می‌کوشد جایگاه قاعده‌ی فقهی و اسلامی لاضرر را در تبیین این مفهوم بیابد. برای حصول اطمینان از اعتبار داده‌های گردآوری شده در این پژوهش، از طریق مثلث‌سازی و به سه روش مصاحبه، مراجعه به اسناد و پژوهش‌های موجود و تصاویر آرشیوی به گردآوری داده‌ها اقدام شد و برای انجام پیمایش، رویدادهای تعاملی میان انسان و منظر به‌عنوان بستری برای تحقق حق به منظر در نظر گرفته شد و به کمک نرم‌افزار Atlas.ti 8 داده‌های گردآوری شده مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. چهار دسته حقوق شامل حقوق افراد به گرامیداشت و حفظ آیین‌های فرهنگی، سنت، مذهب، اقتدار سیاسی، هویت و معانی، حقوق افراد به کرامت انسانی و کیفیت زندگی، حق به سلامت، حفظ و نگهداری از اکوسیستم و حقوق افراد به دسترسی برابر، مشارکت، بهره‌مندی و استفاده برابر از منظر از میان داده‌های پژوهش استخراج شده و مشخص شد که توجه به مفهوم قاعده لاضرر در تحدید و مشخص نمودن مرزهای حق مرتبط و موثر است. تبیین ابعاد حق به منظر و شناخت مرزهای آن با توجه به ساختارهای پنهان قدرت و منازعات مکنونی که به تولید و بازتولید منظر می‌انجامد، می‌تواند قدمی را در راستای حرکت به سمت برابری و عدالت فضایی که از ضروریات و موکدات احکام دین مبین اسلام بوده برداشته به استیفای حقوق تضییع‌شده‌ی منتفعان از منظر کمک کند. نویسندگان به‌عنوان پیشنهادات آتی پژوهش بررسی سایر قواعد فقهی اسلامی و احادیث را در ارتباط با مفهوم حق به منظر پیشنهاد می‌کنند.},
keywords_fa = {منظر, حق بر منظر, قاعده فقهی لاضرر, عدالت فضایی},

doi = {10.61882/jria.13.4.3},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1722-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1722-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2026}  
}

@article{ 
author = {Hosseinpour, Sahar and Jamali, Yahya and Belalioskuyi, Azita and Nottagh, Shamim and Monadi, Aref},  
title = {Investigating the Role of Gender Distinctions in the Design of Traditional Houses in Tabriz during the Qajar and Pahlavi Eras}, 
abstract ={Throughout history, due to gender-based distinctions formed within society, differing needs have been defined for men and women. Architecture, as one of the most impressionable aspects of society, has consequently transformed. Attention to gender—as a social and cultural factor influencing the formation of physical environments and their spatial arrangement—is of particular importance. In exploring the relationship between gender and architecture, the concept of gendered spaces emerges, with examples identifiable in traditional Iranian architecture. In this context, cultural, social, and economic factors have generally shaped the conception of gender and space. Among the most significant elements of traditional architecture are residential houses. This study investigates, analyzes, and compares the physical components of a selection of traditional houses located in the historical fabric of Tabriz from the Qajar and Pahlavi periods, focusing on gender distinctions and the influencing factors. To this end, eight Qajar houses and eight Pahlavi houses were selected as case studies. The research aims to answer the following questions: How were gender distinctions manifested in the design of traditional houses in Tabriz during the Qajar and Pahlavi periods? What are the differences between them? And which spatial elements were most affected by gender differentiation? A qualitative analysis was conducted to address these questions. According to the findings, gender distinctions in the architecture of Qajar-era houses were more significantly influenced by cultural, social, and economic factors. By contrast, the influence of these factors on gender-based spatial segregation was significantly reduced in Pahlavi-era houses. Ultimately, these homes exhibited an absence of gender-based spatial division, and their architecture moved towards extroversion. Among all architectural elements in Qajar-period houses, the greatest impact of gender distinction was evident in the spatial definition of two separate courtyards: the outer and the inner courtyard. In Pahlavi-era houses, although gender distinctions were generally reduced across all spatial components, private rooms, bathrooms, and—in some cases—the kitchen remained the elements most influenced by gender considerations.},  
Keywords = {Traditional Houses of Tabriz, Physical Elements, Gender, Cultural, Social, and Economic Factors},
volume = {13},
Number = {4}, 
pages = {0-0}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {بررسی نقش تمایزات جنسیتی در طراحی خانه‌های سنتی شهر تبریز در دوره قاجار و پهلوی},
abstract_fa ={در طول تاریخ، به دلیل تمایزات جنسیتی که در جامعه شکل گرفته، نیازهای متفاوتی برای زن و مرد تعریف شده است. معماری نیز به‌عنوان أثیرپذیرترین بخش جامعه، در پی آن دستخوش تغییر و تحول شده است. توجه به مسئله جنسیت، به‌عنوان یکی از عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر شکل‌گیری فضاهای کالبدی و جانمایی آن‌ها، اهمیت بسیاری دارد. در بررسی رابطه بین جنسیت و معماری، مفهوم فضاهای جنسیتی پدیدار می‌شود که نمونه‌هایی از آن در معماری سنتی ایران قابل شناسایی است. در این زمینه، عوامل فرهنگی، اجتماعی، و اقتصادی عموماً مفهوم جنسیت و فضا را شکل داده‌اند. از جمله مهم‌ترین عناصر معماری سنتی، خانه‌های مسکونی هستند. این پژوهش به بررسی، تحلیل، و مقایسه عناصر کالبدی گزیده‌ای از خانه‌های سنتی واقع در بافت تاریخی تبریز از دوره‌های قاجار و پهلوی، با تمرکز بر تمایزات جنسیتی و عوامل مؤثر بر آن می‌پردازد. برای این منظور، هشت خانه از دوران قاجار و هشت خانه از دوران پهلوی به‌عنوان نمونه‌های موردی انتخاب شدند. هدف این تحقیق، پاسخ به سوالات زیر است: تمایزات جنسیتی چگونه در طراحی خانه‌های سنتی دوره قاجار و پهلوی شهر تبریز تجلی یافته است؟ چه تفاوت‌هایی بین آن‌ها وجود دارد؟ و کدام عناصر فضایی، بیشترین تأثیرپذیری را از مسئله تمایز جنسیتی می‌گیرند؟ برای پاسخ به این سوالات، یک تحلیل کیفی انجام شد. بر اساس یافته‌ها، تمایزات جنسیتی در معماری خانه‌های دوره قاجار به طور قابل توجهی تحت تأثیر عوامل فرهنگی، اجتماعی، و اقتصادی بوده است. در مقابل، در خانه‌های دوره پهلوی تأثیر این عوامل بر مقوله جنسیت به طور قابل توجهی کاهش یافته است. در نهایت، این خانه‌ها فاقد تفکیک فضایی مبتنی بر جنسیت بودند و معماری آن‌ها به سمت برون‌گرایی حرکت کرده است. در میان تمام عناصر معماری، در خانه‌های دوره قاجار، بیشترین تأثیر تمایز جنسیتی در تعریف فضایی دو حیاط مجزا مشهود بود: بیرونی (حیاط بیرونی) و اندرونی (حیاط اندرونی). در خانه‌های دوره پهلوی، اگرچه تمایزات جنسیتی به طور کلی در تمام اجزای فضایی کاهش یافت، اما اتاق‌های خصوصی، حمام‌ها و -در برخی موارد- آشپزخانه همچنان عناصری بودند که بیشترین تأثیر را از ملاحظات جنسیتی می‌گرفتند.},
keywords_fa = {خانه‌های سنتی تبریز, عناصر کالبدی, جنسیت, عوامل فرهنگی, اجتماعی, و اقتصادی.},

doi = {10.61882/jria.13.4.1},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1676-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1676-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2026}  
}

@article{ 
author = {Noghrekar, Abdolhamid and Taghdir, Samaneh and Noghrehkar, Salman and Soleimani, Mahdi},  
title = {Teaching Methods in the Four Core Courses of Architecture (from an Islamic Perspective)}, 
abstract ={In line with the vision of the New Islamic Civilization and the objectives of the Second Phase of the Islamic Revolution, architectural education should promote an Islamic-Iranian identity through revised curricula and course content while avoiding the imitation or direct translation of foreign educational models. In response to this objective, the Faculty of Architecture and Urban Planning at Iran University of Science and Technology has undertaken initiatives to revise and improve its educational programs by integrating Islamic and Iranian identity into architectural education. This study proposes strategies for teaching architecture courses through extensive discussions and collaborative studies conducted by faculty members across four major architectural disciplines. The research adopts a logical reasoning approach within a holistic Islamic framework to examine the relationship between Islamic principles and the core subjects of architectural education. Key concepts are analyzed and aligned with Islamic cultural values and the specific context of Iranian architectural education. The proposed framework is developed through comparative studies of architectural education in Iran and other countries, together with more than 30 hours of expert consultations and specialized workshops organized by the Department of Architecture at Iran University of Science and Technology. The findings identify several key educational approaches. These include a human-centered design process, a holistic view of architecture that moves from whole to part and from concept to realization within a cause-and-effect framework, and an Islamic perspective that emphasizes integrating Islamic beliefs, values, and laws into architectural design. The framework also highlights the importance of selecting materials and architectural forms according to temporal and spatial contexts while incorporating scientific and empirical knowledge. In addition, it stresses the role of foundational theoretical and engineering courses in preparing students for advanced architectural design. These approaches seek to strengthen Islamic-Iranian identity in architectural education while evaluating architectural processes and outcomes through Islamic perspectives on aesthetics, philosophy of art, and architectural principles. The proposed educational framework provides a basis for systematically revising architectural curricula and course content and contributes to the broader goal of advancing the New Islamic Civilization through principled and academically grounded architectural education.},  
Keywords = {Architectural Education, New Islamic Civilization, Iranian Culture, Islamization of University.},
volume = {13},
Number = {4}, 
pages = {0-0}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {روش تدریس در دروس چهارگانه رشته معماری (از منظر اسلامی)},
abstract_fa ={در راستای تحقق تمدن نوین اسلامی و اهداف «گام دوم انقلاب اسلامی»، رویکرد کلی در آموزش معماری باید در جهت «تحقق هویت اسلامی-ایرانی» در سرفصل و محتوای دروس و پرهیز از روش‌های تقلیدی و ترجمه‌ای باشد. در این راستا دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران با اصلاح برنامه آموزشی و اصلاح سرفصل‌ها و محتوای دروس معماری با هدف تحقق هویت اسلامی و ایرانی در فرآیندهای آموزشی گام مهمی را برداشته  است و این پژوهش سعی دارد راهبردها و راهکارهایی پیشنهادی در روش تدریس این دروس را که حاصل ساعت‌ها مباحثه و مطالعه اساتید مربوطه درحوزه تدریس هریک از دروس چهارگانه معماری است ارائه دهد. روش تحقیق این برنامه از نوع استدلال منطقی و بر اساس روش کل‌نگر و همه‌جانبه‌نگر اسلامی است که نسبت آن با دروس چهارگانه معماری بررسی می‌شود. این روش به‌منظور تحلیل مفاهیم و تطبیق آن‌ها با أصول فرهنگ اسلامی و مقتضیات ایران در آموزش معماری به کار می‌رود. راهکارهای پیشنهادی ماحصل مطالعات تطبیقی در حوزه آموزش معماری در مراکز آموزشی مختلف در ایران و جهان و نشست‌های تخصصی با اساتید با تجربه (بیش از30 ساعت)، در حوزه آموزش معماری در گروه معماری دانشگاه علم و صنعت ایران است. برنامه آموزشی پیشنهادی به چهار رویکرد اصلی پرداخته است: رویکرد اول: فرآیندهای انسانی در معماری که طراحی معماری را از «کل به جزء» و از «ایده تا پدیده» به‌طور علت و معلولی می‌بیند؛ رویکرد دوم: مکتب الهی اسلام که مفاهیم اسلامی مانند: «اعتقادات، احکام و ارزش‌های» را در طراحی معماری لازم و ضروری می‌داند؛ رویکرد سوم: انتخاب ماده و صورت فرایندهای انسانی را وابسته به مجموع شرایط مکانی و زمانی دانسته و رعایت دستاوردهای علوم تجربی را لازم می‌داند و رویکرد چهارم: آمادگی و پیش‌زمینه آموزشی که شامل دروس مقدماتی نظری و مهندسی است تا دانشجویان را برای طراحی معماری آماده کند. این رویکردها نه تنها به‌دنبال ایجاد هویت اسلامی و ایرانی در رشته معماری هستند، بلکه فرآیندهای انسانی و آثار معماری را از منظرزیبایی‌شناسی، فلسفه هنر و اصول سبک هنری از منظر اسلامی را نیز مورد بررسی قرار می‌دهند. در نهایت، هدف این برنامه،اصلاح سرفصل و محتوای دروس  معماری در ایران  برای تحقق «تمدن نوین اسلامی» از طریق آموزش اصولی و علمی است.},
keywords_fa = {آموزش معماری, تمدن نوین اسلامی, فرهنگ ایرانی, اسلامی سازی دانشگاه.},

doi = {10.61882/jria.13.4.5},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1818-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1818-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2026}  
}

@article{ 
author = {Nejadebrahimi, Ahad and mohammadzadehjamlian, Hanieh and Esmaeilisangari, Hosei},  
title = {Reconstructing the Architecture of the Jameh Kabir (Jom’e) Mosque of Tabriz through Historical Documents: From Its Origins to the Qajar Period}, 
abstract ={The Jameh Kabir Mosque of Tabriz is one of Iran’s most significant architectural monuments and has long served as a major religious, political, and social center. Throughout the Ilkhanid, Jalayirid, Turkmen, Safavid, and Qajar periods, it functioned as the principal venue for public proclamations, political events, and religious decrees. Located within the historic citadel and adjacent to the bazaar, the mosque formed the spiritual and economic heart of the city. Historical sources consistently identify it as the Jameh Kabir, a title it retained despite the construction of other monumental mosques in Tabriz, reflecting its enduring historical and cultural importance. During the Safavid and Qajar periods, royal and municipal decrees were inscribed on stone tablets and displayed in the mosque, leaving valuable historical evidence. Although the exact date of its construction is unknown, historical and architectural evidence suggests that the mosque dates back to the early Islamic centuries. Over time, it experienced repeated destruction, reconstruction, renovation, and expansion due to political changes, earthquakes, and successive building campaigns. These interventions gradually transformed its original structure while incorporating architectural characteristics of different historical periods. This study aims to examine and document the architectural and spatial evolution of the Jameh Kabir Mosque of Tabriz from its earliest formation to the Qajar period. The research is based on the assumption that, despite extensive alterations, significant structural and spatial elements from different periods remain identifiable. By comparing the mosque with contemporary Islamic mosques and architectural traditions, the study reconstructs its historical development. Given the limited scholarly attention to the mosque’s spatial and formal transformations, this research seeks to address an important gap in the literature. The study adopts a descriptive-analytical methodology based on historical document analysis, field surveys, and comparative studies of similar mosques with preserved structures or reliable historical documentation. This approach enables the reconstruction of the mosque’s architectural configuration across different periods. The findings reveal that the mosque’s present structure is founded on both early Islamic and later architectural phases. Major interventions include the construction of a stucco mihrab during the Ilkhanid period, the northern expansion under the Turkmens, and the replacement of the original dual-dome system with a vault-and-arch covering during the Qajar period. Additional mosques, madrasas, and libraries were gradually incorporated into the complex, transforming it into a larger religious and civic center. The study demonstrates the continuity and adaptability of the Jameh Kabir Mosque of Tabriz and contributes to a better understanding of the evolution of Islamic mosque architecture and architectural reconstruction.},  
Keywords = {The Kabir (Grand) Mosque of Tabriz, History of Tabriz architecture, The structure and architecture of the mosque, Physical changes to the mosque},
volume = {13},
Number = {4}, 
pages = {0-0}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {تطبیق مستندات و مکتوبات تاریخی برای بازآفرینی معماری مسجد جامع کبیر (جمعه مسجد)تبریز از شکل‌گیری تا دوره قاجار},
abstract_fa ={مسجدجامع شهر تبریز یکی از میراث معماری ایران است که در جریان وقایع تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی دچار دگرگونی‌های متعددی شده است. این مسجد در بخش مرکزی شهر تبریز و در کنار مجموعه بازار تاریخی آن قرار گرفته است که از گذشته تاکنون، مابین آثار مورخان و سیاحان، نشانه‌هایی از این مسجد وجود دارد. با توجه به اسناد تاریخی ریشه اولیه شکل‌گیری این مسجد مربوط به صدراسلام و تاریخ دقیق ساخت آن مجهول است. علیرغم اهمیت‌ مسجد، پژوهش‌های اندکی درباره آن انجام شده‌ ودر خصوص شناخت تحول فضایی و کالبدی آن، پژوهش مؤثری صورت نگرفته‌ است. هدف پژوهش حاضر، مطالعه جامع، بررسی اسناد و مدارک موجود برای دست یافتن به تحول عناصر فضایی و کالبدی مسجد برای ارائه تصویری صحیح‌ و مستند از فرایند شکلی مسجد، بازآفرینی فرم ظاهری آن از شکل‌گیری تا دوره قاجار است. در انجام پژوهش  از روش تحلیلی-توصیفی بهره گرفته متعددی از اولین قرون اسلامی تا به امروز در این مسجد انجام شده ‌است. از تحولات برجسته این مسجد می‌توان به احداث محراب گچبری در دوره ایلخانی، گسترش مسجد از قسمت شمالی در دوره ترکمانی، تغییر فرم دوگنبدی به پوشش تاق و چشمه در دوره شد و گردآوری اطلاعات بر اساس مطالعات کتابخانه‌ای، پیمایش میدانی و بررسی نمونه‌های مشابه بود. نتایج پژوهش نشان می‌دهد مسجد جامع کبیر تبریز  بر روی بقایای معماری صدراسلام و  دوره‌های متاخر احداث و ساخت‌‌وساز‌های قاجار اشاره کرد. علاوه بر این تغییرات قسمت اصلی مسجد در ادوار تاریخی مختلف از صدراسلام تا کنون چند مسجد، مدرسه وکتابخانه به هسته اولیه مسجد افزوده شده است. },
keywords_fa = {مسجد جامع کبیر تبریز, تاریخ معماری تبریز, ساختار و معماری مسجد, تغییرات کالبدی مسجد},

doi = {10.61882/jria.13.4.4},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1816-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1816-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2026}  
}

@article{ 
author = {Vasigh, Behz},  
title = {Spatial Organization of Islamic Madrasas: A Study of Central Asian Madrasas during the Timurid, Shaybanid, and Ashtarkhanid Periods}, 
abstract ={The Central Asian region, due to its location on the Silk Road and its role in the reconstruction of Iranian national culture, is a suitable context for understanding Iranian architecture. Political developments and the multiplicity and durability of emirates have caused building diversity. Madrasas are among the functions that have a privileged position among these buildings and have been favored by the rulers for religious-political reasons. In this research, a comparative study between Central Asian madrasas has been done. To date, no studies have examined the architecture of Central Asian madrasas during the Islamic period using contemporary research methods, whereas most architectural studies have increasingly adopted modern analytical approaches. The research method is based on case studies. Schools were analyzed in DEPTHMAP software. One of the objectives of this research is to clarify the roots of physical planning and typology of these madrasas by applying spatial, structural, and physical analysis of the madrasas in this geography. The question of this research is: What is the process of spatial transformations of Central Asian madrasas? The research aims to investigate the spatial evolution of Central Asian schools from the Timurid to the Oshtarkhanid. This research shows that، the design procedures were formed based on the variety in the number of yards، the way of demarcation between the public area of the city and the education space، the separation of residence and teaching، and from the physical point of view، the way of volume organization including having The minaret، the shape of the entry organ، the way of stabilizing the volume in the corners and from the spatial aspect، the shape of the courtyard، the presence of the mosque and other side spaces have been effective on the system of building madrasas. The madrasas of this geography represent a generalization of education through the formation of a semi-public space. The results also indicate that during these three periods, the architecture of schools has moved towards increasing spatial control, strengthening privacy, and a balance between social connection and educational confidentiality.},  
Keywords = {Islamic madrasas, Central Asia, Spatial structure},
volume = {13},
Number = {4}, 
pages = {0-0}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {بازشناسی سازمان فضایی مدارس آسیای میانه در دوران تیموری، شیبانی، اشترجانی},
abstract_fa ={آسیای میانه به واسطه قرارگیری در میانه شاهراه‌های اقتصادی-فرهنگی و نیز نقشی که در بازسازی و رواج دوباره فرهنگ ملی دارد، زمینه مناسبی جهت مطالعه و شناخت بروندادهای مانند هنر و معماری است. در این میان تحولات سیاسی و تعدد و دوام حکومت‌ها، امارت‌ها و خوانین که در عمده موارد پشتیبان هنر و معماری بوده‌اند؛ باعث شده تا تنوع ویژه‌ای در ابنیه فراهم شود. مدارس یکی از این کاربری‌ها هستند که در میان این ابنیه جایگاه ممتازی داشته و به دلایل دینی، سیاسی و فرهنگی مورد اقبال حاکمین بوده‌اند. ضرورت این تحقیق توجه کمتر به مدارس این مناطق در سابقه تحقیقات معماری فارسی است. سوال اصلی تحقیق آن است که سیر تحولات فضایی مدارس آسیای میانه در دوران تیموری تا اشترخانی چیست؟ روش تحقیق بر مبنای پژوهش در نمونه‌های موردی و تحلیل نحو فضا بر پایه ایزوویست و سنجه‌محوری است. تلاش شده است تا با تطبیق مولفه‌های فضایی، ساختی، و کالبدی در مدارس این جغرافیا، ریشه‌های برنامه‌‌یزی کالبدی این مدارس در بازه زمانی یاد شده، به دست آید. این تحقیق نشان می‌دهد، رویه‌های طراحی بر پایه تنوع در تعداد حیاط، نحوه مرزبندی میان عرصه عمومی شهر و فضای آموزش، جداسازی اقامت و تدریس شکل یافته است و از منظر کالبدی شیوه سازماندهی حجمی اعم از دارا بودن منار، شکل قرارگیری اندام ورودی، نحوه تثبیت حجم در گوشه‌ها و از جنبه فضایی، شکل حیاط، وجود مسجد و فضاهای جنبی دیگر بر نظام ساخت مدارس موثر بوده است. همچنین نتیجه تحلیل‌های این پژوهش نشان می‌دهد معماری مدارس طی این سه دوره به سمت افزایش کنترل فضایی، تقویت حریم خصوصی و تعادل میان ارتباط اجتماعی و محرمیت آموزشی حرکت کرده است.},
keywords_fa = {مدارس اسلامی, آسیای میانه, سازمان فضایی.},

doi = {10.61882/jria.13.4.2},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1710-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1710-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2026}  
}

@article{ 
author = {Memarian, Gholamhosein and Najafi, Zahr},  
title = {Type and typology from the historical evolutionary Perspective of Caniggia}, 
abstract ={Type and typology are among the most significant theoretical discussions in architecture, attracting the attention of numerous researchers over the past two centuries. This paper focuses on one of the prominent scholars in this field—Gianfranco Caniggia—and explores various definitions of type and typology while examining their intellectual foundations. Although the founder of this school of thought was Saverio Muratori, it was his students who disseminated the ideas of this innovative architect. Caniggia, through the publication of several books during his lifetime, developed a distinctive method for describing and analyzing Muratori’s theoretical concepts, to the extent that some have termed his approach the "Caniggia School." In this article, drawing on various sources—most of which are in Italian—we present Caniggia’s perspective and endeavor to articulate the theoretical underpinnings of each discussed topic. In the end, it becomes evident that the diverse definitions of type and typology proposed by Caniggia are framed solely within the material-physical dimension, as well as within the context of time, space, and material history.  },  
Keywords = {Type, Typology, Historical-evolutionary Perspective, Caniggia School},
volume = {13},
Number = {4}, 
pages = {0-0}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {گونه  و گونه شناسی از نگاه تاریخی تکاملی کانیجا},
abstract_fa ={گونه و گونه‌شناسی یکی از مباحث مهم نظری معماری است که در دو قرن گذشته مورد توجه بسیاری از پژوهشگران حوزه معماری بوده است. در این مقاله با تمرکز بر یکی از صاحب‌نظران این موضوع -جان فرانکو کانیجا- ضمن ارائه تعاریف مختلف از گونه و گونه‌شناسی به ریشه‌های فکری آن می‌پردازیم. هر چند که بنیانگذار این مدرسه ساوریو موراتوری است اما شاگردان او بودند که اندیشه‌های این معمار متفکر را رواج دادند. کانیجا با انتشار چندین کتاب در زمان زندگیش توانست شیوه‌ای خاص از توصیف و تحلیل موضوعات نظری موراتوری را ارائه دهد تا جایی که برخی بر شیوه‌اش نام «مکتب کانیجا» را نهاده‌اند در این مقاله برای نخستین بار با بهره‌گیری از منابع مختلف که اکثر آنها به زبان ایتالیایی هستند و در یک سیر تاریخی به معرفی دیدگاه کانیجا درباره گونه و گونه‌شناسی می‌پردازیم و تلاش خواهیم کرد بنیادهای نظری هر کدام از موضوعات مطرح شده را نیز بیان نماییم. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که معنا و مفهوم گونه از دیدگاه کانیجا به چه حوزه‌هایی از معرفت‌شناسی و هستی‌شناسی مرتبط می‌شود و همچنین خواهیم دید که این معنا و مفهوم صرفا در قالب مادی- کالبدی و در قالب زمان و مکان یا تاریخ مادی قرار می‌گیرد.},
keywords_fa = {گونه, گونه‌شناسی, نگاه تاریخی تکاملی, کانیجا},

doi = {10.61882/jria.13.4.6},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1819-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1819-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2026}  
}

@article{ 
author = {Farhangdoust, Hadi and SaeidiMofrad, Sanaz},  
title = {The Concept of Contextualism in Post-Islamic Iranian Architecture: Rereading Stylistic Developments with the Methodological Use of the Deconstruction Approach}, 
abstract ={This study aims to develop a multilayered and historically informed interpretation of contextualism in post-Islamic Iranian architecture through a deconstructive reading. Rather than limiting itself to the description of stylistic forms, it investigates the conceptual, semantic, and discursive transformations of the notion of “context” across different architectural styles. Emphasis is placed on extra-architectural correlates in order to critically reinterpret Iranian architectural history and to explore the qualitative and substantive changes in the relationships among elements shaping contextualism. Central to this approach is the recognition of the instability of meaning and the historically constructed nature of architectural concepts. Within this framework, “context” is no longer understood as a fixed or purely material condition but as a discursive and mutable construct produced through networks of power, language, and culture. Drawing on deconstructive logic, the study challenges essentialist assumptions surrounding concepts such as indigeneity, authenticity, tradition, and the meaning of space. This perspective is particularly relevant because many architectural transformations in Iran have coincided with political, religious, and social discourses that conventional contextualist readings often ignore. The necessity of the research arises from gaps in contemporary Iranian architectural scholarship, which largely relies on descriptive or reductionist analyses focused on physical characteristics. Such approaches overlook processes of meaning production, the influence of dominant discourses, and the role of institutional power, contributing to imitative architectural practices and theoretical stagnation in education. Deconstruction is therefore employed as an epistemological tool to analyze contextualism as a concept continually redefined across historical periods. Methodologically, the study adopts a qualitative and deconstructive approach grounded in Derrida’s philosophy. Through reading, coding, thematic extraction, reflection, and synthesis, it identifies naturalized binary oppositions—such as tradition–modernity and indigenous–nonindigenous—and reveals their historical fluidity. Architectural styles from Khorasani to contemporary periods are examined through textual and visual sources. The findings demonstrate that contextualism in Iranian architecture has been shaped differently in each era by power structures, ideological frameworks, and socio-cultural conditions. Ultimately, the research concludes that contextualism cannot be understood as a singular or authentic model but must be approached as a readable and reinterpretable text. This perspective enables more nuanced historical analysis and supports a critical, context-sensitive approach to architectural theory, practice, and education.},  
Keywords = {Critical Re-reading, Jacques Derrida, Stylistics, Iranian Architecture, Islamic Architecture},
volume = {13},
Number = {4}, 
pages = {0-0}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {مفهوم زمینه‌گرایی در معماری ایران پس از اسلام: بازخوانی تحولات سبکی با استفاده‌ی روش‌شناختی از رویکرد واسازی},
abstract_fa ={پژوهش حاضر با رویکردی واسازانه به بررسی تحول مفهوم زمینه‌گرایی در سبک‌های معماری ایران پس از اسلام (خراسانی، رازی، آذری، اصفهانی، قاجار، و معاصر) می‌پردازد. مسئله اصلی، ترکیب‌شناسی و رابطهیابی عوامل فعال در حوزه زمینه‌گرایی و بازنمود آن در سبک‌های معماری هر دوران، بر اساس ساختار هم‌بسته‌های فرامعماری است. هدف پژوهش، نشان دادن چگونگی تغییر در تعداد عوامل، حجم کمی و محتوای کیفی روابط بین عوامل تشکیل‌دهنده زمینه‌گرایی معماری در این دوران‌ها است. روش تحقیق، کیفی از نوع واسازی با تمرکز بر خوانش انتقادی متون و اسناد کتابخانه‌ای است. این روش شامل شناسایی تقابل‌های دوگانه، بررسی سلسله‌مراتب ارزشی و آشکارسازی ناپایداری آن‌ها در مفهوم زمینه‌گرایی است. یافته‌های اولیه حاکی از آن است که عوامل شکل‌دهنده به زمینه‌گرایی فراتر از جنبه‌های کالبدی و اقلیمی بوده و شامل مولفه‌های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، و سیاسی نیز می‌شود که در هر دوره تاریخی و تحت تأثیر گفتمان‌های غالب، دستخوش تغییر و تحول شده‌اند. به‌عنوان مثال، مفهوم بومی بودن یا تناسب با زمینه در هر سبک معماری، بار معنایی و مصادیق متفاوتی داشته است. نتایج این پژوهش می‌تواند به درکی عمیق‌تر از پویایی مفهوم زمینه‌گرایی کمک کرده و در آموزش معماری، نقد و سیاست‌گذاری‌های شهری مورد استفاده قرار گیرد تا از رویکردهای تقلیدی و ایستا فراتر رفته و به خلق فضاهایی پاسخگو و معنادار در بستر فرهنگی و تاریخی ایران یاری رساند. این تحقیق بر ضرورت بازخوانی مداوم مفاهیم کلیدی معماری برای مواجهه خلاقانه با چالش‌های معاصر تأکید دارد.},
keywords_fa = {بازخوانی انتقادی, ژاک دریدا, سبک شناسی, معماری ایرانی, معماری اسلامی.},

doi = {10.61882/jria.13.4.7},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1825-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1825-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2026}  
}