@article{ 
author = {Ashrafi, Nasim},  
title = {Recognition and Critique of Architectural Works Based on the Activity of Centers in the Philosophy of the Provincial System (The Philosophy of Becoming)}, 
abstract ={Understanding and critiquing architecture requires examining its transformations across time—tracing its past, present, and potential future states to propose pathways for improvement. Such an analysis demands shared attributes that enable comparative study across different periods and works. Fixed attributes, as opposed to variable ones, offer a more stable foundation for assessing and guiding architectural evolution. The concept of the “center” emerges as a key shared attribute due to its universality and hierarchical role in both physical and semantic structures of architecture. Despite differing theoretical perspectives, scholars such as Arnheim, Norberg-Schulz, and Christopher Alexander acknowledge the presence of centers in all architectural works, transcending temporal and spatial boundaries. By analyzing architectural changes through the functions of these centers, it becomes possible to evaluate transformations and propose recommendations for achieving desirable states. This study adopts a systemic approach, drawing on the evolutionary framework of the “System of Wilayah” (developed by the Academy of Islamic Sciences in Qom) to understand and direct architectural change. Using a descriptive-analytical method, the research models the evolutionary stages of the center, introducing the system of agency within centers as a mechanism for identifying and guiding architectural development over time.},  
Keywords = {The philosophy of becoming, center, system of activity, descriptive model, knowledge of architecture},
volume = {13},
Number = {1}, 
pages = {1-19}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {بازشناسی و نقد اثر معماری با تکیه بر نظام فاعلیت مراکز در دستگاه فلسفه نظام ولایت (فلسفه شدن)},
abstract_fa ={شناخت و نقد یک اثر معماری به‌واسطه شناخت تغییرات معماری در طول زمان ممکن می‌شود؛ به عبارتی بایستی بتوان تغییرات قبل، حال، و آینده یک اثر را مشاهده نمود و سپس جهت رسیدن به وضعیت مطلوب توصیه‌هایی داشت. لذا مطالعه یک موضوع و مفهوم یا معنا در یک اثر معماری و مقایسه تطبیقی آن با آثار دیگر در بین زمان‌های مختلف نیاز به اوصاف مشترک دارد تا میزان تغییرات در اوصاف مشترک، مورد سنجش قرار بگیرد و در نهایت هدایت تغییرات ممکن شود؛ چرا که شناخت و هدایت تغییرات با تکیه بر اوصاف ثابت نسبت به اوصاف متغیر سهل‌تر است. بر این اساس به نظر می‌رسد مفهوم مرکز از جهتی به دلیل عام بودن در آثار معماری و از جهت دیگر  به دلیل ذومراتب بودن در ساختار معنایی و کالبدی، قابلیت تبدیل شدن به یک وصف مشترک در آثار معماری را دارد و تقریباً نظریه‌پردازان مختلفی (آرنهایم، نوربرگ شولتز، کریستوفر الکساندر) علی رغم رویکردهای متفاوت، بر وجود مرکز در همه آثار معماری بدون قید زمانی و مکانی اشاراتی داشتند؛ به عبارتی می‌توان تغییرات آثار معماری را با تکیه بر عملکردهای مختلف یک وصف مشترک (مانند مرکز) شناخت و راه کارهایی را جهت رسیدن به وضعیت مطلوب با تکیه بر همان وصف پیشنهاد نمود که این امر نیاز به رویکرد سیستمی دارد؛ در این راستا دستگاه فلسفه نظام ولایت (ارائه شده توسط فرهنگستان علوم اسلامی قم) روش‌شناسی تکاملی - سیستمی را برای شناخت و کنترل تغییرات ارائه نموده است و پژوهش حاضر سعی داشته است با روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد سیستمی و مدل‌سازی تکاملی به بررسی اطوار مفهوم مرکز پرداخته و شناخت و هدایت تغییرات آثار معماری در طول زمان را با معرفی اوصاف نظام فاعلیت مراکز ممکن سازد.},
keywords_fa = {فلسفه شدن, مرکز, نظام فاعلیت, مدل وصفی, شناخت معماری},

doi = {10.61186/jria.13.1.1},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1467-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1467-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Hayaty, Hamed and Nasirpour, Marzieh},  
title = {Analysis and Examination of Geometric Proportions in the Historic Houses of Qom: A Comparative Study of a Century of Architectural Transformations (1250–1350 Solar Hijri)}, 
abstract ={Geometry and proportion have served as foundational organizing principles in Iranian architecture, particularly evident in the spatial configuration of historic houses in Qom during the Qajar, late Qajar, and Pahlavi periods. This research presents a comparative analysis of spatial proportions in 23 heritage residences, examining dimensional ratios of primary spaces - including courtyards, rooms, three-door (se-dari), and five-door (panj-dari) halls - against three established proportional systems: the golden ratio (1.618), the Iranian golden rectangle (1.73), and the Gaz and Peymon (1.066). Employing an analytical-comparative methodology, the study combines field measurements with architectural plan analysis, utilizing statistical evaluation through ANOVA and one-sample t-tests in R software. The findings demonstrate that while overarching proportional principles maintained relative consistency across the three historical periods, specific spatial elements exhibited distinct patterns of alignment with the examined systems. Rooms from the Qajar period showed the most consistent correspondence with all three proportional frameworks, while late Qajar reception spaces predominantly adhered to the golden ratio. The Pahlavi era witnessed a return to Gaz and Peymon proportions in courtyard design, likely reflecting contemporary standardization efforts. Notably, courtyard proportions in earlier periods diverged from the studied systems, potentially resulting from land availability constraints, evolving domestic requirements, and broader socio-economic transformations. This investigation highlights the enduring significance of geometric principles in Persian residential architecture and proposes their thoughtful integration into contemporary design practice. Such an approach offers potential for maintaining regional architectural identity while addressing the climatic demands of Qom’s arid environment. The study contributes to ongoing scholarly discourse on Islamic architectural heritage preservation and adaptive reuse strategies.},  
Keywords = {Geometry, Golden Ratio, Iranian Golden Rectangle, Gaz and Peymoon, Comparative Analysis, Historic Houses, Qom},
volume = {13},
Number = {1}, 
pages = {20-43}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {واکاوی و تحلیل تناسبات هندسی در خانه‌های تاریخی قم: مطالعه تطبیقی یک سده تحولات معماری (۱25۰–۱۳۵۰ هجری شمسی)},
abstract_fa ={هندسه و تناسبات از اصول بنیادین معماری ایرانی محسوب می‌شوند و در سازماندهی فضایی خانه‌های تاریخی قم، به‌ویژه در دوره‌های قاجار، اواخر قاجار و پهلوی، نقش مهمی داشته‌اند. این پژوهش باهدف تحلیل تطبیقی تناسبات فضایی در ۲۳ خانه تاریخی قم، نسبت‌های ابعادی فضاهای اصلی (حیاط، اتاق، سه‌دری و پنج‌دری) را استخراج کرده و میزان تطابق آن‌ها را با سه نظام تناسب شناخته‌شده (تناسبات طلایی ۱.۶۱۸، مستطیل زرین ایرانی ۱.۷۳ و گز و پیمون ۱.۰۶۶) مورد بررسی قرار داده است. روش پژوهش از نوع تحلیلی - تطبیقی بوده و داده‌ها با اندازه‌گیری میدانی و بررسی نقشه‌های دقیق گردآوری شده است. سپس با استفاده از آزمون‌های آماری آنالیز واریانس و تی تک نمونه‌ای در نرم‌افزار R تحلیل شد. یافته‌ها نشان می‌دهد اصول کلی تناسبات در سه دوره از ثبات نسبی برخوردار بوده است؛ اما فضاهای مختلف هریک انطباق متفاوتی با نظام‌های تناسبی بررسی‌شده داشته‌اند. در دوره قاجار، اتاق‌ها بیشترین هماهنگی را با هر سه نظام تناسبی داشته‌اند؛ درحالی‌که در اواخر قاجار، پذیرایی‌ها عمدتاً با تناسب طلایی انطباق بیشتری پیدا کرده‌اند. در دوره پهلوی نیز حیاط‌ها مجدداً گرایش به گز و پیمون نشان می‌دهند که احتمالاً به ملاحظات استانداردسازی در این دوران بازمی‌گردد. از سوی دیگر، عدم تبعیت حیاط‌ها در دوره‌های قاجار و اواخر قاجار از نظام‌های تناسبی بررسی‌شده، برخلاف فضاهای داخلی، می‌تواند ناشی از محدودیت‌های زمین، تغییر نیازهای زیستی و تحولات اجتماعی - اقتصادی آن دوران باشد. این پژوهش بر اهمیت بازشناسی اصول هندسی سنتی در معماری معاصر تأکید دارد و پیشنهاد می‌کند برای تداوم هویت بومی در اقلیم گرم و خشک قم، از دستاوردهای این الگوهای تناسبی استفاده شود.},
keywords_fa = {هندسه, تناسبات, تحلیل تطبیقی, خانه‌های تاریخی, قم},

doi = {10.61186/jria.13.1.2},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1692-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1692-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Hamzehnejad, Mahdi and Ranjbarkermani, Alimohammad and AmirabadiFarahani, Mahdieh},  
title = {Healthy House Patterns for Ideal Living Conditions: Reforming Contemporary Housing (Case Study: Kashan City)}, 
abstract ={Housing serves a dual purpose as both shelter and a vital contributor to human health and comfort. While traditional architecture successfully integrated medical and environmental knowledge to create health-oriented designs, contemporary housing often prioritizes economic factors over biological well-being, effectively transferring responsibility for occupant health from architects to medical professionals. This study investigates healthy housing patterns in hot, dry climates, using Kashan, Iran as a case study due to its well-preserved traditional houses and representative climate conditions. Employing qualitative methods with analytical and logical reasoning, the research examines traditional and modern houses through the lens of medical and architectural knowledge. The urban scale analysis reveals important patterns in residential block orientation and the structure of closed versus open spaces, proposing both ideal configurations and corrective measures for current housing. At the architectural scale, the study identifies critical zoning considerations addressing air quality, sleep cycles, and physical movement patterns. Spatial design patterns emerge for various house components, including outdoor spaces like yards and roofs, transitional spaces such as porches and terraces, and interior spaces ranging from living areas to service spaces. These patterns demonstrate how traditional design principles responsive to climate and human biology can inform contemporary housing reform. As global temperatures rise, the research offers timely solutions for healthier living in hot, arid regions by bridging historical wisdom with modern needs. The findings provide architects with actionable models to reintegrate health as a fundamental design priority, particularly relevant for regions facing increasing climate challenges. The study ultimately advocates for a return to more holistic design approaches that prioritize occupant well-being alongside functional and economic considerations.},  
Keywords = {Traditional medicine, Healthy city, Healthy house, Architectural zone, Spatial pattern},
volume = {13},
Number = {1}, 
pages = {44-64}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {الگوهای سلامت‌بخش مسکن برای حالت بهینه و اصلاح وضع موجود (نمونه‌موردی: شهرکاشان)},
abstract_fa ={مسکن راه‌حل پناه انسان از شرایط ناسازگار طبیعی و تأمین آسایش و سلامت انسان است و در هر منطقه این الگو با حساسیت خاصی شکل می‌گیرد. عوامل مؤثر در طراحی مسکن کنونی، نیازهای انسان را به جنبه‌های کمّی و اقتصادی و شماری عامل‌های زیستی فروکاسته است. حال آن که از شرایط اولیه مسکن مطلوب، تأمین آسایش و ایجاد محیطی سالم برای انسان است و چنان به نظر می‌رسد که امروزه معماران این وظیفه را به پزشکان محول کرده‌اند. این در حالی است که در سامانه سنتی، با رویکردی کل‌نگر به مسائل، معماران از توصیه‌های طبی و دینی برای ساخت مسکن بهره می‌بردند و با آگاهی از عوامل محیطی و انسانی مؤثر بر سلامت جسم و به تبع آن سلامت روح و روان انسان، رعایت این موضوع از بدیهیات طراحی‌هایشان محسوب می‌شد. با توجه به بحران‌های گوناگون سلامت بازنگری آن الگوهای تجربه شده اولویت دارد. مسئله اصلی پژوهش یافتن الگوهای طراحی مسکن سلامت‌بخش در حالت ایده‌آل و اصلاح وضع موجود در اقلیم گرم و خشک است. هدف اصلی کشف ریشه‌های پزشکی فرم و الگوهای سلامت کالبد خانه است تا پس از امکان‌سنجی، تداوم این الگوها در کالبد مسکن مورد بررسی قرار گیرد. این پژوهش از گونه پژوهش کیفی با راهبرد تحلیلی و استدلال منطقی می‌باشد. شاخصه‌ها با رویکرد طب سنتی حاصل مطالعات تطبیقی و تفسیری طب و معماری با استناد به پژوهش‌های اخیر و مراجعه به پژوهشگران طب و معماری برای صحت‌سنجی بوده است. الگوها بر پایه نمونه‌پژوهی با بررسی طیفی از خانه‌های سنتی و معاصر کاشان و گزینش جنبه‌های سلامت‌بخش آنها طراحی شده‌اند. اقلیم گرم و خشک به دلیل فراگیری بخش اعظم کشور انتخاب شده است. نتایج پژوهش الگوهای سلامت بخش مسکن را در مقیاس شهری با دو متغیر الگوهای سویابی بلوک مسکونی و ساختار عرصه و اعیان برای حالت وضع بهینه شامل هفت الگو و اصلاح وضع موجود شامل نه الگو نشان می‌دهد. در مقیاس معماری عرصه‌بندی فضاهای مسکن شامل هشت الگوی بهینه و اصلاحی بر اساس عوامل محیطی حفظ سلامت -هوا، خواب و بیداری، حرکت و سکون نفسانی و جسمانی- انجام شده است. طراحی جزءفضاهای خانه برای دو حالت بهینه و اصلاحی در راستای الگوهای ارائه شده برای مقیاس شهری و معماری صورت گرفته است. این فضاها شامل الگوی فضای باز برای حیاط و بام، الگوی فضای سرپوشیده برای ایوان و تراس، الگوی فضای بسته برای اتاق نشیمن، اتاق خواب، آشپزخانه، حمام، آبریزگاه و پلکان می‌باشد.},
keywords_fa = {طب سنتی, شهر سالم مسکن سالم, عرصه‌بندی معماری, الگوی فضایی},

doi = {10.61186/jria.13.1.3},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1727-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1727-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Jahanbakhsh, Abbas and Shokouhibidhandi, MohammadSaleh},  
title = {The Productive House: A Foundation for Balanced Spatial Planning}, 
abstract ={Conventional spatial planning in Iran has traditionally emphasized strict zoning, separating residential, industrial, and agricultural areas through new towns, industrial estates, and urban boundary lines. However, this article argues that such segregation is neither the only nor the most desirable approach. Instead, it advocates for integrated land use at the household and neighborhood scales—where residence, small-scale industry, and agriculture coexist on the same plot. While mixed-use development typically refers to adjacent but separate functions, this research promotes simultaneous activity integration, proposing a model that enhances economic resilience and cultural vitality. Using a comparative methodology and Best Practice analysis, the study examines global examples of housing-agriculture and housing-industry integration, extracting lessons for Iran while critiquing current urban and regional policies. The prevailing large-scale, centralized industrial and agricultural model—justified by economies of scale—has alienated communities from nature, restricted self-employment opportunities, and concentrated wealth. In contrast, productive housing allocates per capita space for family-run workshops and agriculture within residential units, enabling households to work independently alongside their families. This approach aligns with Islamic principles of equitable wealth distribution (Article 43 of Iran’s Constitution) by decentralizing production and reducing reliance on capital-dominated industries. The proposed model organizes productive housing units into neighborhood-scale “bio-cities,” leveraging technology for efficient, small-scale production. Families can manufacture competitive industrial goods while supplementing income with agricultural activities. A decentralized distribution system (e.g., direct producer markets) eliminates intermediaries and spatial rent burdens. Findings challenge entrenched assumptions, demonstrating that: 1. Food security is not compromised by integrated housing-agriculture systems; 2. Economies of scale are not universally superior to decentralized production; and 3. Rigid urban-rural boundaries are socially and economically counterproductive. By prioritizing family-scale production, this framework fosters social justice, curbs poverty, revitalizes small settlements, and rebalances spatial planning. It calls for policy shifts—including land redistribution, knowledge-sharing systems, and fair distribution networks—to empower households as primary economic units, ultimately disrupting capital monopolies and achieving sustainable spatial equity.},  
Keywords = {Productive house, Spatial planning, Spatial justice, Housing and employment convergence, ZISTSHAHR},
volume = {13},
Number = {1}, 
pages = {65-81}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {خانه مولد: بنیانی برای آمایش متوازن سرزمین},
abstract_fa ={برنامه‌های آمایش سرزمین، تلاش می‌کنند که توزیع مناسب و متوازن جمعیت و فعالیت‌هایی نظیر صنایع و کشاورزی را پیشنهاد کنند. برخی از این برنامه‌ها در ایران، این توزیع مناسب را از طریق ایجاد شهرهای جدید (عمدتا مسکونی) و شهرک‌های صنعتی و مشخص کردن محدوده‌ی زمین‌های کشاورزی مشخص می‌کنند. برنامه‌های شهری (نظیر طرح‌های جامع و تفصیلی و یا هادی) هم می‌کوشند که از طریق تعریف خط محدوده، مانع تداخل عرصه‌های سکونت با محدوده‌های دیگر به ویژه اراضی کشاورزی شوند. با این حال، مقاله‌ی حاضر سعی دارد نشان دهد که این تفکیک (منطقه‌بندی یا زونینگ) کاربری‌ها، تنها رویکرد ممکن و مطلوب نیست. پیشنهاد پژوهش حاضر، ترکیب کاربری‌ها در مقیاس خانه و محله است. پیش از این از اختلاط کاربری‌ها به معنای استقرار کاربری‌های مختلف در قطعات همجوار هم سخن گفته شده است. اما در این مقاله، از ترکیب کاربری‌ها دفاع می‌شود که به معنای فعالیت همزمان سکونت، کشاورزی و صنعت در یک قطعه زمین است. به عبارت دیگر این مقاله نشان می‌دهد که اگر کاربری مسکونی، با فضاهای کارگاهی و کشاورزی ترکیب می‌شود، می‌تواند الگوی مناسب‌تری از لحاظ اقتصادی و فرهنگی ایجاد نماید. روش تحقیق در پژوهش حاضر به صورت تطبیقی و با استناد به ترازیابی با روش Best Practice بوده است. بدین منظور، نمونه‌هایی از تجارب جهانی موفق تلفیق مسکن و کشاورزی و نیز تلفیق سکونت و صنعت بررسی خواهد شد و ضمن بررسی آموزه‌ها برای ایران، برخی پیش‌فرض‌های حاکم بر سیاست‌گذاری شهری و منطقه‌ای در شرایط کنونی مورد نقد قرار خواهد گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد که پیش‌فرض‌هایی مثل آسیب‌دیدن امنیت غذایی در صورت ترکیب مسکن و کشاورزی، صرفه‌جویی ناشی از مقیاس در اثر ایجاد مزارع و صنایع بزرگ، ضرورت ایجاد تمایز مشخص میان اراضی داخل محدوده‌های شهری و اراضی اطراف (از نظر تراکم و کاربری و طبقات) احکامی مطلق و جهان شمول نیستند. در مقابل، ایجاد خانه‌ی مولد، به معنی فضایی که امکان سکونت و کسب و کارهای خرد و خانوادگی را در کنار هم فراهم می‌سازد می‌تواند به افزایش عدالت اجتماعی و جلوگیری از انحصار امکانات سرزمینی به بنگاه‌های صاحب سرمایه، کاهش فقر، افزایش تولید، توسعه‌ی شهرهای کوچک و روستاها و در نهایت توازن در آمایش سرزمین کمک نماید.},
keywords_fa = {خانه مولد, آمایش سرزمین, عدالت فضایی, همگرایی اسکان و اشتغال, زیست‌شهر},

doi = {10.61186/jria.13.1.4},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1751-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1751-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Fatahi, Karen and Shadieh, Shiv},  
title = {Investigating the Role of Time Interval and Ablution on the Thermal Comfort Range of Students in Academic Environments (Case Study: Architecture Students, Islamic Azad University, Ilam Branch)}, 
abstract ={Academic performance is significantly influenced by indoor thermal conditions, where discomfort can disrupt learning processes and reduce productivity. This study examines an often-overlooked factor in thermal comfort research: the Islamic practice of ablution (wudu) and its duration-dependent effects on students’ thermal perception. The research employed a controlled climate chamber experiment simulating classroom conditions at four temperature levels (17°, 21°, 25°, and 29°C). Twenty male architecture students participated in a within-subject design, testing two conditions on consecutive days: with and without pre-session ablution. Thermal comfort was measured at 30-minute intervals over a 2-hour period using standardized assessments, with data analyzed via SPSS27. Key findings reveal that ablution significantly extends thermal comfort tolerance. Participants who performed ablution maintained comfort for approximately 1.5 hours longer than their non-ablution counterparts across all temperature conditions. This effect was particularly pronounced in warmer environments (25-29°C), suggesting ablution’s cooling mechanism—through evaporative heat loss from moistened skin surfaces—effectively buffers against thermal stress. The study highlights the cultural dimension of thermal adaptation strategies, demonstrating how ritual practices can functionally interact with environmental physiology. These results offer practical implications for designing academic spaces in Islamic contexts, suggesting scheduling considerations for post-prayer classes and the potential integration of water-based cooling strategies in educational architecture. Further research should explore gender-specific responses and longer-term adaptation effects.},  
Keywords = {Academic Spaces, Ablution, Thermal Comfort, Range of Comfort, Time Interval},
volume = {13},
Number = {1}, 
pages = {82-97}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {بررسی نقش فاصله زمانی و وضو داشتن افراد بر دامنه آسایش حرارتی دانشجویان در محیط‌های آموزشی؛ (مطالعه موردی: دانشجویان رشته معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد ایلام)},
abstract_fa ={اثربخشی محیط‌های آموزشی به تعامل هماهنگ بین فرایندهای آموزشی و محیط داخلی بستگی دارد. بااین‌حال، عدم وجود آسایش حرارتی، می‌تواند باعث ایجاد اختلال در این دینامیک پیچیده شود. قرارگرفتن طولانی‌مدت در معرض شرایط حرارتی نامطلوب می‌تواند منجر به کاهش بهره‌وری و رضایت کلی از محیط یادگیری شود. بسیاری از کلاس‌های دانشجویان پس از اذان ظهر قرار دارند و نوع ارتباط افراد با آب در فرهنگ اسلامی به واسطه وضوگرفتن و شستشوی دست و صورت است که موجب تعدیل دمای سطح پوست بدن و در نتیجه بهبود وضعیت آسایش حرارتی افراد می‌شود. هدف از انجام پژوهش حاضر، بررسی میزان وسعت آسایش حرارتی دانشجویان بعد از وضو در مقایسه با دانشجویان بدون وضو در سطوح زمانی 30، 60، 90، و 120 دقیقه در محیط‌های آموزشی است. این پژوهش با شبیه‌سازی آموزشی در یک اتاقک اقلیمی با دماهای از قبل تنظیم شده در محدوده (17، 21، 25، 29) درجه سانتیگراد مورد آزمایش قرار گرفتند. شرکت‌کنندگان شامل 20 مرد در 4 گروه به صورت تصادفی در دو شرایط آزمایشی یک روز با وضو و روز بعد بدون وضو در سطوح زمانی 30، 60، 90، و 120 دقیقه مورد آزمایش قرار گرفتند. روش بکاررفته در این پژوهش از نوع مطالعات آزمایشگاهی و با استفاده از تحلیل آماری درون موردی با نرم‌افزار spss27 انجام شده است. نتایج نشان داد وضو گرفتن افراد قبل از حضور در اتاقک اقلیمی می‌تواند دامنه آسایش حرارتی افراد را به میزان 5/1 ساعت بیشتر از افرادی که فاقد وضو هستند بهبود بخشد.},
keywords_fa = {فضاهای آموزشی, وضو‌گرفتن, آسایش حرارتی, دامنه آسایش, فاصله زمانی},

doi = {10.61186/jria.13.1.5},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1772-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1772-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Alitajer, Saeid and MohammadAliNezhad, Fatemeh},  
title = {The Nature of Architects’ Mental Schemas Based on Sadra’s Epistemological System}, 
abstract ={The concept of schema, originating in psychology, has been widely applied across disciplines, including architecture, where studies demonstrate its critical role in design success. However, psychological theories alone fail to fully explain the depth of mental schemas evident in Islamic architecture, necessitating an epistemological examination through Islamic philosophy. This research employs Mullah Sadra’s philosophical framework to investigate architects’ mental schemas, addressing three key questions: (1) Which aspects of psychological schema theory align or conflict with Sadra’s epistemology? (2) What philosophical principles of Sadra’s system are overlooked in schema theory? (3) How can architects’ mental schemas be redefined more comprehensively? As a foundational study, this research adopts a comparative methodology, analyzing psychological theories of schema alongside Sadra’s epistemology through library-based research and logical reasoning. The comparison reveals both convergences and divergences between the two perspectives. Shared elements include the subject-object relationship, hierarchical expansion of perception, and the role of schema as descriptive and procedural knowledge. However, Sadra’s philosophy introduces critical dimensions absent in psychological schema theory, such as the epistemic role of intuitive cognition (heart-based perception), the dynamic progression of knowledge through “essential movement” (al-haraka al-jawhariyya), and the teleological orientation of cognition toward the Supreme Truth. These distinctions carry significant implications for architectural practice. Architects must recognize the levels of existence in perception, allowing their schemas to evolve through ascending stages of cognition. During design, intuitive perception enables the discovery of meaning, which is then materialized through architectural form. Consequently, this study redefines architects’ mental schemas as intuitive-mental constructs rooted in the connection between the architect and multiple existential realms. These schemas embody both descriptive knowledge (interpretations derived from the soul’s ascending journey toward unity) and procedural knowledge (the descent of meaning into physical form). By integrating Sadra’s epistemology, architects can cultivate richer schemas, bridging transcendent understanding with tangible creation. This research not only expands schema theory philosophically but also provides a framework for enhancing architectural design through epistemological depth, emphasizing the synthesis of intuition, existential awareness, and material execution.},  
Keywords = {Perception of architectural work, Creation of architectural work, Cognition, Schema, Sadra, Mental existence},
volume = {13},
Number = {1}, 
pages = {98-120}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {ماهیت طرحواره‌های ذهنی معماران، مبتنی بر نظام معرفت‌شناسی صدرایی},
abstract_fa ={طرحواره، مفهومی با پیشینه نظری گسترده در حوزه روانشناسی و به معنای ساختارشناختی انسان است. این مفهوم در پژوهش‌های میان‌رشته‌ای نیز مورد توجه پژوهشگران بوده و دستاوردهای ارزنده‌ی را به ارمغان آورده است. در مطالعات نظری معماری بر غنای طرحواره‌های ذهنی معماران برای نقش‌آفرینی در ادراک و خلق آثار معماری تأکید شده است. در برخی از آثار معماری اسلامی، این غنای ذهنی به گونه‌ای در کالبد اثر تجلی یافته که توصیف ماهیت جامع آن بر پایه نظریات روانشناسان، امکان‌پذیر نمی‌باشد. این مسئله، تدقیق ماهیت طرحواره ذهنی طراحان معماری را با اتکا به فلسفه اسلامی ضروری می‌نمایاند. از این رو هدف پژوهش حاضر، ارائه تبیینی نو از ماهیت طرحواره‌های ذهنی معماران بر پایه نظام معرفت‌شناسی در اندیشه فیلسوف مسلمان، صدرالدین محمدبن ابراهیم شیرازی، در نظر گرفته و این سؤالات مطرح شد: کدام بخش از دیدگاه روانشناسان در خصوص طرحواره منطبق با دیدگاه صدرا و کدام بخش متفاوت از آن می‌باشد؟ در نظریه طرحواره، کدامیک از اصول فلسفی و مبانی معرفت‌شناسی صدرا مغفول مانده است؟ تعریف جامع‌تر از طرحواره‌های ذهنی معماران چیست؟ در این پژوهش که از نوع پژوهش‌های بنیادی است، داده‌ها بر پایه مطالعات کتابخآنهای گردآوری و با رویکرد تطبیقی وجوه اشتراک و افتراق میان دو دیدگاه بدست آمد و در گام بعدی با استفاده از روش استدلال منطقی در تبیینی صدرایی از ماهیت طرحواره ذهنی معماران مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت. در نهایت این نتیجه حاصل شد که اشتراکاتی در میان دو دیدگاه وجود دارد نظیر رابطه عین و ذهن، تغییر و گسترش ادراکات و تشکیک در ادارک یک پدیده محسوس. با این حال وجوه افتراقی نیز بدست آمد که از میان آنها سه مورد، بنیادی‌تر است. اولین مورد، اطلاق انتزاعِ صورت ذهنی در مراحل شکل‌گیری طرحواره‌های ذهنی است که همسو با دیدگاه صدرا نمی‌باشد. از نظر ایشان در حرکت جوهری نفس، تأویل رخ می‌دهد و نفس انسان متناسب با هر مرتبه هستی که در آن حضور دارد، می‌تواند به ادراک پدیده در مرتبه‌ متناظر با آن نائل آید. علاوه بر این صدرا در سیر صعودی معرفت، حرکت جوهری نفس را سیری همگرا به سوی مرتبه والای ذات الهی تعریف می‌کند ولی در نظریه طرحواره، غایتی واحد برای نظام سلسله‌مراتبی شناخت تعریف نمی‌شود. تفاوت دیگر، معرفت شهودی در دیدگاه صدرا است که به آن در نظریه طرحواره اشاره نشده است. با توجه به تشابهات و تفاوت‌های بدست آمده بازتعریف طرحواه‌های ذهنی معماران مبتنی بر دیدگاه صدرا ارائه شد.},
keywords_fa = {ادراک اثرمعماری, خلق اثر معماری, شناخت, طرحواره, صدرا, وجود ذهنی},

doi = {10.61186/jria.13.1.6},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1775-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1775-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}

@article{ 
author = {Hojat, Isa and Islami, Seyed Yahya and Seyedian, Seyed Ali and Motevalli, Sar},  
title = {A Reflection on the Evolution of the Concept of Vernacular Architecture in the Contemporary Era}, 
abstract ={Vernacular architecture emerges from the dynamic interplay between human societies and their natural environments, embodying centuries of adaptive wisdom. However, the transition to modernity has precipitated a decline in this architectural tradition, contributing to today’s environmental and cultural crises in the built environment. This study examines the evolving conceptualization of vernacular architecture through a developmental lens, seeking to uncover sustainable principles that transcend temporal and spatial boundaries. Employing a qualitative, historical-analytical approach, the research systematically reviews existing literature and conducts a meta-synthesis of vernacular architecture’s trajectory—from its earliest manifestations to contemporary expressions. Using Gephi software for network analysis, the study identifies and evaluates key criteria through pairwise comparisons, ultimately developing a super matrix of influential components. The findings reveal vernacular architecture as a fluid, dynamic concept comprising two fundamental clusters: geographic (climate, natural resources, flora/fauna) and human (physical, economic, social, cultural, spiritual, artistic, and technical factors). These interact to produce 43 timeless sub-criteria that shape architectural expression. Crucially, the study demonstrates that vernacular architecture is not confined to historical contexts but continually re-emerges through contemporary human-environment interactions. This research challenges static perceptions of vernacular architecture, proposing instead a framework for adapting its core principles to modern design challenges. By distilling these universal yet adaptable criteria, the study provides architects with a methodological approach to reintegrate sustainable, context-responsive values into contemporary practice—bridging traditional wisdom with current needs while addressing pressing environmental concerns.},  
Keywords = {Vernacular Architecture, Human, Ecosystem, Emergence, Self-Organization, Evolution},
volume = {13},
Number = {1}, 
pages = {121-138}, 
publisher = {Iran University of Science & Technology},
title_fa = {تأمّلی بر تحول مفهوم معماریِ بومی در دورۀ معاصر},
abstract_fa ={معماری بومی را برآیند تعاملِ خودبخودی انسان با بومِ پیرامونش می‌دانند. بومی که مجموعه‌ای از مؤلفه‌های جغرافیایی و انسانی آن را شکل داده است؛ و قابلیت‌های نهفته در آن، در تعامل با انسان‌های هر زمان و هر مکان، به فعلیت می‌رسد. معماری حاصل از این تعامل دوسویه میان انسان و بوم، در طولِ دوره‌های تاریخی به پیش‌ می‌رفت تا آنجا که با گذار از سنت به مدرنیته رو به افول نمود و به‌ تدریج، وضعیت بحرانی امروز معماری را پدید آورد. تأمل در مفهوم معماری بومی می‌تواند به شناسایی نحوۀ بهینۀ تعاملات میان انسان و بوم، و استخراج مؤلفه‌های مؤثر رهنمون شود تا زمینه‌ساز دستیابی معماران به ارزش‌های پایدار و لایه‌های عمیق معماری بومی شود که می‌تواند در دوره‌های مختلف تسری یافته و به‌روز گردد.  از این رو، این پژوهش با رویکرد کیفی بنیادی در پی آن است تا با بازخوانی مسیرِ پیدایش معماری بومی به شیوۀ تاریخی-تحلیلی، از زمانِ نخستین نمونه‌های مصنوعِ کالبدی تا وضعیتِ کنونی معماری، تأملی بر تحولات مفهوم معماری بومی از منظر پیدایشی و تکاملی داشته باشد. به همین منظور، با مرور نظام‌مند ادبیات موضوع در این حوزه، فراترکیب یا متاسنتزی در خصوص پیدایش معماری بومی انجام گرفته و معیارها و زیرمعیارهای مؤثر بر آن بومی شناسایی شده است. با استفاده از نرم‌افزار Gephi و تحلیل وابستگی این زیرمعیارها با نگاه شبکه‌ای، اثرگذاری و اثرپذیری آنها در نتیجۀ مقایسۀ زوجی، استنتاج و با بهره‌گیری از روش استدلالِ منطقی، ابرماتریس تبیین مؤلفه‌های مؤثر بر مفهوم معماری بومی تدوین گردیده است. نتایج پژوهش، حکایت از آن دارد که معماری بومی یک مفهوم سیال و پویا است و در طول زمان‌ها و در گسترۀ مکان‌ها، جاری و ساری است. از این رو، معماری بومی را نمی‌توان صرفاً مقید به دورانِ گذشته دانست؛ بلکه در هر دوره بر اثر تعامل دو خوشه کلان از مؤلفه‌های انسانی و مؤلفه‌های جغرافیایی پیدایش می‌یابد. معیارهای خوشۀ جغرافیایی، عبارتند از آب و هوا، عوارض طبیعی، منابع طبیعی، گونه‏های گیاهی، و گونه‏های جانوری که مجموع این 5 معیار، منجر به پیدایش 22 زیرمعیار از جمله بارش و رطوبت، تابش و دما، وزش باد و تهویه، و... می‌شود. معیارهای خوشۀ انسانی هفت مورد به شرح جسمانی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، معنوی-دینی، هنری-ادبی، و فنی-مهندسی هستند که 21 زیرمعیار را پدید می‌آورند و معیشت، عادات و هنجارها، خوراک، و پوشاک، و... را در بر می‌گیرند. تعاملات این دو خوشه، به پیدایش 43 زیرمعیار مؤثر بر معماری بومی منتج می‌شود. این زیرمعیارها، مفاهیمی ثابت، فرامکان، و فرازمان هستند که در هر دوره وابسته به زمان و مکان، مشخصه‌های کالبدی متنوعی پیدا می‌کند.},
keywords_fa = {معماری بومی, انسان, بوم, پیدایش, خودسازماندهی, تکامل},

doi = {10.61186/jria.13.1.7},
url = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1798-en.html},  
eprint = {http://jria.iust.ac.ir/article-1-1798-en.pdf},  
journal = {Journal of Researches in Islamic Architecture},  
issn = {2382-980X}, 
eissn = {2382-980X}, 
year = {2025}  
}