مرضیه اصلانی، محمدعلی خانمحمدی، مهدی حمزهنژاد، محمود تلخابی، فرهنگ مظفر،
دوره 14، شماره 1 - ( 1-1405 )
چکیده
محیط فیزیکی یادگیری نقش مهمی در شکلدهی به تجربههای یادگیری دانشآموزان، بهویژه از طریق تعامل آنها با فرآیندهای انگیزشی و شناختی دارد. در این زمینه، مدلهای نظری مطرحی چون «LEPO، فیلیپس»، «درگیری دانشآموز، ریو» و «کارکردهای اجرایی، مککلوسکی» در حوزۀ یادگیری، با وجود اهمیت بنیادینشان در تبیین جایگاه محیط فیزیکی در یادگیری، تاکنون کمتر در طراحی و تحلیل محیطهای فیزیکی مورد بهرهبرداری قرار گرفتهاند. لذا ارائۀ مدلی در زمینۀ محیطهای یادگیری فعال با رویکرد ساختنگرا، برای ارزیابی و شناخت ظرفیتهای مکمل و تلفیقی محیط فیزیکی، خلأیی پژوهشی محسوب میشود که پرداختن به آن میتواند به غنای طراحی فضاهای یادگیری بیانجامد. لذا این پژوهش با هدف بررسی تطبیقی جایگاه مدلهای نامبرده، در تحلیل و ارزیابی محیط فیزیکی یادگیری فعال به انجام رسیده است. پرسشهای پژوهش عبارتند از: هریک از مدلهای نامبرده چه ابعاد و شاخصهایی را برای تحلیل رابطۀ محیط فیزیکی و یادگیری دانشآموز ارائه میکنند؟ مقایسۀ تطبیقی سه مدل چه دستاوردی برای ارزیابی محیط فیزیکی در محیطهای یادگیری فعال دارد؟ به این منظور، این پژوهش با رویکردی کیفی و با بهرهگیری از روش سنتز نظری به تحلیل تطبیقی سه مدل و بررسی جایگاه آنها در ارزیابی محیط فیزیکی یادگیری پرداخته است. گردآوری اطلاعات با روش مطالعات اسنادی و کتابخانهای صورت گرفته و دادهها از طریق بررسی منابع علمی، تحلیل محتوای مفاهیم کلیدی و همچنین استخراج کاربردهای آنها در ارزیابی محیط فیزیکی گردآوری و تطبیق داده شدهاست تا در نهایت قابلیتهای سه مدل در ارزیابی محیط فیزیکی از دو بعد مفهومی و روششناختی بیان شود و مدل ارزیابی محیط فیزیکی فعال در سه سطح ارائه شود. مدل ارزیابی نهایی، به ارائۀ قابلیتهای محیط فیزیکی در سه سطح تسهیلگری، حمایتگری و تنظیمگری منجر میشود که به معماران و طراحان محیطهای یادگیری فعال این امکان را میدهد تا فضاهایی متناسب با نیازهای یادگیرنده در این سه سطح طراحی کنند؛ فضاهایی که نهتنها یادگیری را تسهیل میکند، بلکه حمایتگری انگیزشی برای انواع درگیری، و تقویتکنندۀ مهارتهای خودتنظیمی در دانشآموزان هستند.
