Journal of Researches in Islamic Architecture

fa تحلیل اثر زمینه مقرنس بر نوع شمسه در طرح مقرنس‌های اصغر شعرباف نمونه‌ مطالعاتی: طرح‌های با پلان بیش از 4ضلع در کتاب گزیده‌ی آثار Analysis of the Effect of Muqarnas Geometric Framework on the Type of Shamseh in Asghar Sha’rbaf’s Muqarnas Designs Case Study: Designs with Plans of More Than Four Sides in the Book Selected Works مطالعات موضوعی در معماری و شهرسازی اسلامی (مانند ايده های فضائی- هندسی، نمادها، آرايه ها، احجام و غیره) Subject- oriented researches in Islamic architecture and urbanism, eg. Spatial-geometrical ideas, symbols and ornaments پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">ترسیم مقرنس در زمینه‌های دایره و بیضی، به دلیل آن‌که گوشه‌ای در پلان وجود ندارد، انتخاب شمسه را با محدودیتی (به جهت زمینه) مواجه نمی‌کند. اما اگر زمینه دارای گوشه‌های متعدد باشد، گزینش شمسه بر اساس زمینه و هماهنگی زوایای منبعث از آن با زوایای زمینه (تقاطع امتداد زوایای شمسه با گوشه‌های زمینه) یا نقش غیرفعال زمینه در انتخاب شمسه مقرنس، مسئله‌ای در طراحی خواهد بود. با توجه به سبقه‌ی اصغر شعرباف (استادکاری شناخته شده) در طراحی مقرنس و طرح‌های مکتوب شده‌ی ایشان در کتاب گزیده آثار، پژوهش پیش رو، مسئله‌ی مطرح شده را در مجموعه‌ای از طرح‌های ایشان مورد بررسی قرار می‌دهد. این پژوهش درصدد پاسخ به این پرسش است که چگونه زوایای گوشه‌های زمینه بر انتخاب شمسه  تأثیر می‌گذارد؟ آیا ترسیم شمسه در طرح‌های با زمینه‌ی چندضلعی شعرباف، با زوایای شعاعی مساوی انجام می‌شود؟  هدف اصلی پژوهش پیش رو آن است که تاثیر زمینه در مقرنس‌های با پلان بیش از 4 ضلع را بر چگونگی شمسه در طرح‌های مقرنس اصغر شعرباف مورد ارزیابی قرار دهد. واکاوی ارتباط شمسه و زمینه‌ی مقرنس علاوه بر شناخت بیشتر پلان مقرنس‌ها، راهکارهایی را برای انتخاب نوع شمسه و ترسیم آن ارائه می‌کند. داده‌اندوزی از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و اسکن طرح‌های مقرنس و تجزیه و تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از روابط هندسه‌ی مسطحه انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در زمینه‌های منتظم، نوع شمسه با ضریبی از تعداد اضلاع زمینه به دست می‌آید اما در زمینه‌های نامنتظم انتخاب شمسه بر اساس ضریبی از تعداد اضلاع، الزاما به شمسه‌های هماهنگ با زمینه منجر نمی‌شود. غالبا شمسه در طرح‌های مقرنسِ شعرباف در زمینه‌های بیش از 4ضلع، با زمینه هماهنگ است، یعنی امتداد زاوایای شعاعی آن از گوشه‌های زمینه می‌گذرد، در غیر این صورت، گوشه‌های زمینه با محور برخی آلت‌های تخت طرح هماهنگ می‌گردد. به علاوه می‌توان شمسه را به دلیل هماهنگی با زمینه، با تفاوت اندک در اندازه‌ی زوایا، منتظم درنظر نگرفت. یافته‌های پژوهش می‌تواند راهکاری برای گزینش و ترسیم شمسه‌ی مقرنس در زمینه‌های دارای گوشه‌ی متعدد ارائه کند.</div> <div style="text-align: justify;">Drawing muqarnas within circular and elliptical geometric frameworks does not impose any limitation on the choice of rosette (shamseh) due to the absence of corners in the plan. In such cases, designers can freely select the rosette without concern for alignment with the angles of the geometric framework. However, when the geometric framework contains multiple corners, selecting an appropriate rosette becomes a significant design challenge, as it must respond to the framework and coordinate its radial angles with those of the geometric framework. This coordination may involve the intersection of the rosette’s radial extensions with the corners of the framework, or alternatively, the geometric framework may play a passive role in guiding the choice of the muqarnas rosette. Considering the extensive experience of Asghar Sha’rbaf, a recognized master in muqarnas design, and analyzing his documented works in the book Selected Works, the present study investigates this issue across a collection of his designs. The research specifically addresses the following questions: How do the corner angles of the geometric framework influence the selection and construction of the rosette? In Sha’rbaf’s polygonal-geometric-framework designs, are rosettes drawn with equal radial angles, or do they display deliberate variations to achieve geometric harmony? The main objective is to evaluate how geometric frameworks with plans exceeding four sides affect the form and alignment of rosettes in Sha’rbaf’s muqarnas designs. By examining the relationship between the rosette and the underlying geometric framework, this study not only enhances the understanding of muqarnas plan geometries but also provides practical guidance for selecting and accurately drawing rosettes in complex designs. Data were collected through extensive library research, scanning and documenting muqarnas designs, and analyzing the results using planar geometry and angular relationships. The findings reveal that in Sha’rbaf’s designs with geometric frameworks of more than four sides, rosettes are generally aligned with the geometric framework, meaning their radial angles extend through the corners. In cases where direct alignment is absent, the corners are instead coordinated with the axes of some horizontal elements. Slight variations in radial angles indicate that rosettes are not always perfectly regular, allowing them to adapt and maintain overall geometric harmony with the geometric framework.</div> زمینه‌های چندضلعی مقرنس, نوع شمسه‌ی مقرنس, اصغر شعرباف, ارتباط شمسه و زمینه Polygonal-background Designs of Muqarnas, Muqarnas shamseh (rossete) Type, Asghar Sha’rbaf, Shamseh-Framework Relationship 0 0 http://jria.iust.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2330-1&slc_lang=fa&sid=1 Elham Rezaei الهام رضائی rezaeielham82@gmail.com 1800319475328460010487 1800319475328460010487 Yes Restoration and Conservation Faculty, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran. دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.