چکیده:

  خطوط کنونی راه آهن در ایران دارای قدمت چندین ساله است که تواماً با افزایش ترافیک خطوط (تناژ و سرعت) میزان استهلاک خطوط نیز به مرور زمان روبه فزونی گذارده است. لذا تعمیرات اساسی و نگهداری سالیانه خطوط راه آهن از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است. در این راستا نیروی انسانی مجرب، ماشین آلات تخصصی، مصالح اختصاصی و علی الخصوص زمان نگهداری و انجام تعمیرات، مورد توجه خاص می باشد. از طرفی مصالح بالاست به عنوان یکی از اجزاء مهم روسازی خط آهن، در عملکرد خطوط ریلی نقش بسزایی را ایفا کرده و همچنین تاثیر زیادی بر فعالیت های تعمیر و نگهداری می گذارد. بطوریکه اکثر فعالیت های تعمیر و نگهداری خطوط سنتی به دلیل وجود این لایه بوده و بخش عمده ای از هزینه های نگهداری صرف اصلاح عیوب ناشی از این لایه می شود. عملیات نگهداری خطوط و رفع نواقص خط نظیر تصحیح افتادگی ها، انحراف از محور، تعویض قطعات پابند و تراورسهای معیوب و حفظ خصوصیات بالاست در حد استاندارد تعیین شده، بسیار وقت گیر و پر هزینه است. این عملیات به ویژه در تونلها و پلها که محدودیت فضا وجود دارد، مشکلتر بوده و باعث مسدودی خط برای زمانهای طولانی می شود. برای غلبه بر این مشکلات در اوایل قرن بیستم بسیاری از کشورهای اروپایی، آمریکا و ژاپن، روسازی هایی را طراحی نموده اند که در آن بالاست از ساختار خط حذف شده بود و بجای آن عناصر دیگری نظیر دالها یا تیرهای بتنی و پابندهای ارتجاعی خاص در خط قرار گرفته بود. با گذشت زمان ثابت شد که هزینه و زمان لازم برای انجام تعمیر و نگهداری در این خطوط بسیار کمتر از روسازی های بالاستی می باشد. این موضوع رقابتی بودن این سیستم را به لحاظ اقتصادی با سیستم های سنتی در طول عمر خط آهن مطرح ساخت. در این رساله در ابتدا به بیان خصوصیات مصالح بالاست و تاثیر آن بر حجم فعالیت های تعمیر و نگهداری خطوط ریلی پرداخته شده است. سپس تاریخچه انواع مختلف سیستم های بدون بالاست در سطح ایران و جهان بررسی شده است. در ادامه مباحث مربوط زیرسازی و تامین خاصیت ارتجاعیت مورد نیاز برای این سیستم ها ارائه شده است. در انتها مقایسه فنی و اقتصادی بین انواع منتخب سیستم های بدون بالاست و خط بالاستی صورت گرفته است.