مقدمه : ساعت هاي زياد كاري ، روساي بد اخلاق ، كمي در آمد ها و ساير موارد ناخوشايند از جمله مواردي هستند كه برخي از كارمندان امروزي هر روزه با آن در محيط هاي كاري مواجه مي شوند . اين موارد از نظر همه نامطلوب وآزار دهنده مي باشد . اما آيا آنها واقعاً مي توانند اثرات بدي بر روي افراد داشته باشد ؟ پاسخ به اين سوال يك بله بزرگ است از آنجايي كه همگي اين موارد در افزايش استرس ، اشتر اك دارد مي تواند سبب بروز نارسا ي ي هاي روحي و جسمي شده و در نهايت تأثيرات مخربي بر روي افراد شاغل داشته باشند . اما براي مقابله با استرس در محيط هاي كاري چه كاري مي توان انجام داد . قبل از هر اقدامي بايد عوامل استرس ز اي محيط هاي كاري را بشناسيم . طبق بررسي هاي انجام شده سه عامل بيشترين نقش را در استرس افراد شاغل دارند : ناامني شغلي ، ارتباط نامناسب و بي خوابي . نا امني شغلي : در گذشته اوضاع طوري بود كه مي شد روي خيلي چيزها حساب كرد . اگر به طور منظم كار مي كردي ، كارت را خوب انجام مي دادي و با كارفرما بحث نمي كردي ، مي توانستي روي ترفيع ، افزايش منظم حقوق و يك ميهماني خداحافظي و هديه بازنش س تگي حساب كني . اما اين روزها ديگر اين طور نيست. شما هر چقدر هم كه خوب تلاش كنيد ديگر نمي توانيد مانند گذشته با خيال مطمئني به كارتان ادامه دهيد . اين روزها اتفافات ، مشكلات و حوادث پيش بيني نشده زيادي افراد را محاصره كرده اند و ترس از نداشتن آمادگي براي مقابله با آنها سبب شده كه استرس هاي ناشي از دست دادن ناگهاني شغل به شد ت افزايش يابداما چه مي شود كرد ؟ آبا بايد اجازه دهيم كه ترس از دست دادن شغل ما را بكشد ؟ آيا اصولاً را ه حلي با مقابله استرس ناشي از بيكار شدن وجود دارد؟ بله - امروزه با خود « راحت بودن » و از خود « رضايت داشتن » امتياز و ويژگي رواني مثبت ي محسوب مي شود كه هركسي از آنها برخوردار باشد استرس كمتري را احساس مي كند . اما چگونه مي توان با خود راحت بود و از خود رضايت داشت ؟ هر فرد بعنوان انسان داراي يك سري ارزش هاي و توانايي هاي مثبت بي قيد و شرط است، اما درگير و دار مسايل و مشكلات روزمره از وجود اين ارزش ها و توانايي ها غافل مي شود . به مرور زمان غفلت از توانايي هايمان باعث مي شود كه ديگر پشتوانه دروني محكمي براي تكيه كردن در هنگام مواجه شدن با مشكلات نداشته باشيم و به همين علت اولين جوانه هاي استرس در وجود ما ريشه مي كنند . براي مقابله با استرس بايد مجدداً به سراغ توانايي ها و نقاط قوت خود برويد و به خاطر همين ويژگي هاي مثبت به خود احترام بگذاريد و براي خود ارزش قائل شويد . در چنين شرايطي حتي اگر باور شما از ارزش ها و توانايي هايتان چندان قوي نباشد ، باز هم مي توانيد روي آن حساب كنيد و با تقويت آن ، به مقابله با استرس در محيط كار برويد . فراموش نكنيد كه احترام به خود در واقع بازتاب آگاهي به ويژگي هاي فردي خود است كه مولد اعتماد به نفس در انجام همه كارها خواهد بود . اگر براي خود به اندازه كافي ارزش قائل باشيد ، ديگر هيچ نوع استرسي نمي تواند تأثير نامطلوبي بروي كار شما داشته باشد و هرگز از مبارزه نترسيد . ارتباط كاري نامناسب: يكي از بزرگترين زمينه هايي كه كارمندان امروز بايد در آن مهارت خاصي داشته باشند توانايي در برقراري ارتباط هاي كاري مناسب است . اگر شما از اين توانايي خدادايتان استفاده نكنيد ، كيفيت روابط شما در محيط كار و خانواده روز به روز بدتر شده بطوريكه نهايتاً ديگران علناً از شما ، رفتار و عملكردتان انتقاد مي كند، اگر كمي دقت كنيد ، متوجه مي شويد كه بي توجهي نسبت به اين مورد مي تواند باعث بروز استرس در شما شود . امروز چنين به نظر مي رسد كه ما با زندگي روزمره اطراف خود بيش از حد خود گرفته ايم. ما شاهد از هم پاشيدن لحظه به لحظه بسياري از ازدواج ها، اخراج از كار ، اعتياد گسترده جوانان و بسياري از مسايل بديهي زندگي روزمره ايم كه به ندرت به خود آمده و از خودمان مي پرسيم « آيا اين روند روزي متوقف خواهد شد؟» ، احتمالاً نه – در واقع ، يكي از عللي كه باعث بوجود آمدن چنين مشكلاتي شده، عدم توجه به برقراري ارتباط مناسب است . بعضي افراد معتقدند كه دنيا بدون وجود تعدادي از ا فرادي كه از آنها خوششان نمي آيد ، بهشت خواهد شد ! امروز رقابت در محيط هاي كاري به شدت افزايش يافته ولي متأسفانه افراد براي رسيدن به موفقيت از روش هاي نامناسبي استفاده مي كنند آنها به جاي اين كه سعي كنند از توان خود براي رسيدن به موفقيت استفاده كنند سعي مي كنند تا طرف مقابل خود را به هر طريقي كه شده حذف كنند . با چنين تفكري كه آنها هيچ وقت نمي توانند ارتباط كاري مناسبي با رقباي خود برقرار كنند و هميشه در استرس ناشي از شكست دست و پا مي زنند. اين افراد بدون اين كه خود متوجه باشند در حال ساختن جهنمي براي خود هستند ، اما ديگران به خاطر آن كه از ما نيستند جهنم ما را نمي سازند . آنها وقتي جهنم را مي سازند كه نتوانيم رابطه اي هماهنگ و موزون با آنها برقرار كنيم و آنها نيز همين عدم توانايي را در رابطه با ما داشته باشند . به راستي چرا درباره چنين موضوع مهمي كه نقش زيادي در افزايش استرس در انسان دارد آموزش نديده ام ؟ و در حالي كه متوجه چنين موضوعي هستيم باز زندگي را بدون اين مهارت مي گذرانيم ؟ زنگ خطر بي خوابي : ترس از بيكاري ، ناتواني در برقراري ارتباطي مناسب ، ترس از عدم موفقيت ، ترس از پيدا نكردن كاري خوب در آينده ، ترس بدليل موقعيت هاي مالي و ... همگي ذهن و روح افراد شاغل امروز را آزار مي دهند . متأسفانه تعدادي از افراد سعي مي كنند تا اين ترس ها را به درون برده و آشكار نكنند . همين دروني كردن ترس ها و افزايش شديد استرس به تدريج سبب مي شود نوعي اضطراب در روح و روان آنان ريشه بگيرد . اين اضطراب در غالب نوعي بي خوابي كه در برابر هر معالجه اي مقاومت مي كند ، نمايان مي شود . در دنياي پر جنب و جوش امروز ، مشكل بي خوابي تقريباً همه را دامنگير كرده است . اين مشكل باعث شده تا افراد زيادي به سمت استفاده از قرص هاي خواب آور و آرام بخش بروند . بي خوابي نشانه به وجود آمدن عدم تعادل و ناهماهنگي در سلامتي است كه با بي توجهي به آن مسلماً مشكل جدي تري مي شود و تا جايي پيش مي رود كه ممكن است ما را براي هميشه اسير داروهاي رنگارنگ و مختلف خواب آورند . اما آيا مي توان كاري كرد ؟ بله – يك سوم عمر هر انساني در خواب مي گذرد و اين مدت ، بر خلاف تصور بعضي ها اصلاً تلف شده محسوب نمي شود چرا كه خواب به اندازه هوا و غذا براي بدن لازم است . هرگز از خواب شبانه خود غافل نشويد و به آن چشم زمان از دست رفته و تلف شده نگاه نكنيد . متأسفانه اين برداشت و تصور نادرست! مورد پذيرش بسياري از انسان ها قرار گرفته و باعث شده كه آنها به خواب زياد اهميت ندهند . اگر به خواب شبانه و نقش آن در حفظ سلامت عمومي خود اهميت ندهيد ، هرگز نخواهيد توانست به مدت طولاني در فعاليت هاي روزانه خود موفق ، مؤثر و شاداب باشيد چرا كه استرس ناشي از بي خوابي بدترين تأثيرات را بر روي زندگي شما خواهد گذشت . فراموش نكنيد توانايي خوابيدن از جمله نعمت هايي است كه خداوند به همه انسان ها ارزاني داشته است . خوابي كه ضامن نشاط وموفقيت روز بعد در زندگي ماست . چه بايد كرد: پيدا كردن راه ها و روش هاي مختلف مبارزه با استرس شرايطي را ايجاب مي كند كه مهم تر و مقدم تر از همه تمركز حواس است . اجازه ندهيد در هنگام استرس ، حواستان پرت شود ، چرا كه حتماً به سمت افكار منفي كشيده خواهد شد نه فكرهاي خوب و مثبت. به محض احساس استرس در وجود خود به آرامي و عميق نفس بكشيد و سعي كنيد تا فكر خود را روي ضربان قلبتان متمركز كنيد ، در اين حالت به خود بگوييد من آرام مسلط به خود هستم ، ضربان قلبم به تدريج عادي مي شود و آرامش تمام وجودم را خواهد گرفت. چنين جملاتي به شما كمك مي كند تا در هنگام مواجهه با يك هيجان با استرس شديد به سرعت آرامش لازم را بدست آوريد. - براي رهايي از فشار عصبي و عضلاني ، عمل كشش ورهايش عضلات را انجام دهيد . اول از پاها شروع كنيد . تا جايي كه مي توانيد چند لحظه آنها را منقبض كنيد ، بعد عضلات را شل كنيد. همين كار براي دست ها در حالي كه آنها را به هم مي فشاريد انجام دهيد بعد از چند لحظه آنها را رها كنيد . عضلات صورت را با حركت كشيدگي لب ها ( مانند خنده شديد ) و بعد رهايش آنها ، ورزش دهيد . سعي كنيد هر كدام از اين مراحل چند ثانيه طول بكشد . اين تمرين را چند بار تكرار كنيد . كم كم آرامش دروني شما را فرا خواهد خواهد گرفت ، احساسي كه روح و فكر شما را نيز تشخيص خواهد كرد . - ياد بگيريد كه گهگاه نيز از نقطه نظر ديگران به مسايل درو بر خود نگاه كنيد . خودتان را در جاي آنها را بگذاريد و درون آنها را درك كنيد به اين ترتيب بهتر مي توانيد با آنها ارتباط برقرار كنيد و همه چيز را بصورت منفي و تهاجمي نسبت به خود نخواهيد ديد . نكته مهم ديگر اين است كه شگرد جادويي ويژه خود را كشف كنيد . شگردهايي كه قادرند شما را در كنترل خود در نامطلوب ترين موقعيت ها كمك كنند . با اين تمرينات ، به تدريج خود را آرام تر و راحت تر مي يابيد و اضطرابتان كمتر مي شود و حتي قادر مي شويد . از هر اتفاق يا موقعيت پيش بيني نشده اي به خوبي بگذريد. تهيه و تنظيم: سيد محمدرضا شجاعي كارشناس روان شناسي باليني بالا | 
