دفاعیه دکتری

چکیده
پژوهش پیش رو، به دنبال معرفی راهبردهایی برای فرایند طراحی معماری با تمرکز بر روش­های کاری معماران ایرانی است. دامنه و محدوده آن، از آغاز فرایند طراحی تا ارائه پیش­طرح اولیه (طراحی مفهومی) را در بر می‌گیرد. این پژوهش دارای رویکردی کل‌نگر (شامل تمام فرایند طراحی) و عمل‌گرا (با مطالعه روش عملی کار طراحان و با هدف ارائه توصیه‌های عملی) است. پژوهش دارای رویکردی کیفی است و به علت پیچیده بودن فرایند طراحی معماری و مبهم­بودن نسبی مسائل دخیل در آن، از شیوه نظریه‌پردازی داده­بنیاد (Grounded Theory Method)، با رویکرد درحال­ظهور (Emerging)، کمک گرفته است. داده‌های پژوهش به روش انجام مصاحبه مستقیم شبه­-ساختارمند (Semi-structured) جمع‌آوری‌شده و اعضای جامعه آماری را طراحان معمار شاغل در حرفه تشکیل داده‌اند. در انتخاب اعضای جامعه آماری دو ویژگی تجربه و تبحر مدنظر بوده است. تعداد افراد مورد نظر برای مصاحبه، سی نفر تعیین شده است. پس از انجام تحلیل با روش‌های کدگذاری باز و محوری، یافته‌ها در دو دسته کلی ارائه شده‌اند. دسته اول، مربوط به موضوعاتی است که مستقیماً با فرایند طراحی مرتبط می­باشند. در دسته دوم، به موضوعاتی که به طراح، ویژگی‌های او و نحوه تعامل او با سایر افراد دخیل در پروژه مربوط می‌شوند، پرداخته می­شود. در ارتباط با فرایند طراحی در دسته اول، به موارد زیر اشاره می­شود: «فعالیت‌های طراحی»، «ساختار فرایند»، «کار گروهی»، «ابزارهای طراحی»، «بودجه» و «نوآوری». در ارتباط با طراح و موضوعات مرتبط با او هم در دسته دوم، به موضوعات زیر اشاره می­شود: «تفکر و عملکرد ذهن»، «ویژگی‌های معمار»، «تعامل با کارفرما»، «تعامل با سایر متخصصان»، «اصول فکری راهنما»، «اثر تجربه» و «اثر تدریس». محصول کدگذاری انتخابی شیوه نظریه‌پردازی داده­بنیاد در این پژوهش، الگوی ویژگی‌های چهارگانه طراح است که به کمک آن رفتار طراحان مورد مطالعه، تبیین می­شود. این الگو شامل دانش، بینش، مهارت و خلاقیت است. محصول نهایی پژوهش، راهبردهایی در فرایند طراحی معماری است که با کمک الگوی مذکور و با تحلیل شیوه‌های کاری طراحان مورد مطالعه، ارائه گردیده است. نوآوری این پژوهش در ارائه راهبردهایی برای فرایند طراحی معماری با مطالعه روش کاری معماران ایرانی، ثبت روش کاری نمایندگان سه نسل از طراحان متبحر ایرانی و اتخاذ رویکردی عمل‌گرا و کل‌نگر در انجام پژوهش است. 
 
واژه‌های کلیدی: فرایند طراحی معماری، راهبردهای طراحی، معماران ایرانی، رویکرد عمل­گرا، رویکرد ­کل­نگر، نظریه­پردازی داده­بنیاد.