[صفحه اصلی ]     [ English ]  
School of Railway Engineering
بخش‌هاي اصلي
درباره دانشکده::
اخبار ::
کمک آموزشی::
آموزش::
پژوهش::
معرفی افراد::
دانشجويان::
زير مجموعه ها::
امکانات::
تسهيلات پايگاه::
::
دفاعيه کارشناسی ارشد

AWT IMAGE

..
منشور اخلاقی

AWT IMAGE

..
جستجو در پايگاه

جستجوی پیشرفته
..

مرکز تحقيقات راه آهن ج.ا.ا

..
:: عطايی شروان : مدل آموزش دروس مهندسی ::

  مدل آموزش دروس مهندسی

  1-مقدمه

  جهت آموزش بهينه علوم مهندسی، بايد محتوای آموزشی، فراگير(دانشجو) و فن­آوري­های آموزشی را بدرستی شناخت تا مبتنی بر آن، مدلی برای طراحی آموزش و تدريس ارائه شود. در اين راستا، علم روانشناسی و علوم تربيتی در توسعه مدل آموزشی بسيار راهگشا مي­باشد [1و2].

  محتوای آموزش مهندسی، شناخت نظام خلقت و استفاده از آن مي­باشد. اصل اول نظام خلقت اين است که آيه خداست و به صورت آيينه، نشانگر خدا مي­باشد، اصل دوم اين است که نظام خلقت، بصورت طيفی از عالم عقل تا عالم ماده کشيده شده است، که نسبت سطوح مختلف خلقت بصورت تجلی است و نه تجافی. به اين معنا که در هر مرتبه از نظام خلقت، مراتب بالاتر، حضور و ظهور دارد. عالم عقل، عالم کليات و مجردات و عالم ماده، عالم جزئيات و حرکت مي­باشد. در علوم مهندسی، سطوح پايينی نظام خلقت، يعنی عالم ماده و طبيعت مورد بررسی قرار مي­گيرد. اصل سوم، نظم حاکم بر طبيعت است که آن را مي­توان تجلی عالم عقل در عالم طبيعت تعبير نمود. اصل چهارم نيز سنت انتخاب طبيعی است و مفهوم آن اين است که نظام طبيعت نسبت به رويدادهای طبيعی بي­تفاوت نيست و هميشه بهترين پاسخ طبيعی پايدار مي­ماند و پاسخ­های غيربهينه و باطل ناپايدار است.

  فراگير يا دانشجو، يک انسان است که اشرف مخلوقات است و توانايی اين را دارد که مظهر تمامی اسمای خلقی خدا يا همان نظام خلقت شود. اصل اول در انسان، آزادی انتخاب و اختيار اوست. اصل دوم توانايی شناختی انسان در بازنمايی نظام خلقت و استفاده از آن است. که مرکز ثقل آموزش و يادگيری انسان را در علوم مهندسی تشکيل مي­دهد و از دو بخش علم و ايمان تشکيل شده است. اصل سوم توجه و استفاده از رفتار هيجانی انسان در امر آموزش است. اصل چهارم، توجه به تاثير انگيزش در يادگيری انسان مي­باشد.

  فن­آوري­های آموزشی متنوعی با توجه به روش آموزش وجود دارد. روش­های آموزش، از آموزش مبتنی بر شنيدن تا آموزش مبتنی بر ديدن و آموزش مبتنی بر تجربه کردن، مي­باشد. که وابسته به محتوای آموزشی، استفاده از آموزش مبتنی بر تجربه کردن بر آموزش مبتنی بر ديدن و آموزش مبتنی بر شنيدن، باعث ارتقای کيفيت آموزش مي­شود. فن­آوری آموزش حضوری به شکل سنتی، مبتنی بر سخنرانی و آموزش غيرحضوری مبتنی بر کتاب بوده است. پيشرفت فن­آوری، آموزش مبتنی بر ديدن و آموزش مبتنی بر تجربه کردن را حتی به شکل غيرحضوری و مجازی امکان­پذير و اقتصادی کرده است[3]. بطوريکه با استفاده از فيلم از طريق رسانه­هايی چون تلويزيون و سينما مي­توان آموزش عينی ديد و از طريق شبيه­سازي­های مجازی، محتوای آموزشی را تجربه کرد (جدول 1).

 

 

AWT IMAGE

 

  دانشجويان، معدن طلا و نقره هستند. وظيفه استاد اين است که با همکاری دانشجو، اين واقعيت را به گوش او برساند، يا به او نشان دهد و يا به تجربه او درآورد. اساتيد از نظر آموزشی بر اساس توانايی ايشان در به گوش رساندن، نشان دادن و يا به تجربه درآوردن قابل تقسيم­بندی هستند. استادی که فقط مطالب را به گوش مخاطب مي­رساند، پايين­ترين درجه و استادی که مطالب را به تجربه مخاطب درمي­آورد، بالاترين درجه را خواهد داشت. بنابراين اصل در آموزش اين است که حتي­الامکان محتوای درسی به تجربه فراگير درآيد.

  اصول ذکر شده (شکل 1)، بايد در مدل برنامه­ريزی درسی و روش تدريس بکار گرفته شود. آيه­ی خدا بودن مطالب درسی بايد در روند آموزش و يادگيری تاثير مشخص گذارد. بر اساس اصل انتخاب طبيعی، دانشجو بايد بداند (يا ببيند يا تجربه کند) که اگر تلاش نکند، نمره بد مي­گيرد و اگر تلاش کند، نمره خوب مي­گيرد. اين اصل، انگيزش را تضمين می کند. بر اساس اين اصل، ارزيابی دانشجويان، بر اساس تلاش اکتسابی آن­ها خواهد بود نه بر اساس هوش­بهر ژنتيکی ايشان. بر اساس اصل آزادی انتخاب، دانشجو حق دارد نسبت به حضور يا عدم حضور خود در کلاس تصميم­گيری کند و از طريق خودآموزی (بدون حضور در کلاس): يا با حضور منظم و به موقع در کلاس، محتوای آموزشی را ياد بگيرد. با توجه به اصل آموزش از روش تجربه کردن، روش اداره کلاس با ارتباط دوطرفه استاد و دانشجويان و از طريق مشارکت دانشجويان انجام مي­شود. با توجه به مدل يادگيری شناختی، بايد روند تبديل اطلاعات به علم و تبديل علم به ايمان رصد شود. بر اساس مدل هيجانی انسان، بايد هيجان مثبت و فعال در طول کلاس تقويت شود و با عنايت به ويژگي­های شخصيتی دانشجويان، ارتباط موثر دانشجويان با عوامل و ابزارهای ارتباطی درسی، بسط و گسترش يابد و عمق ارتباط (شنيده­ها، ديده­ها يا تجارب) توسعه پيدا کند.

 

AWT IMAGE

 

  2- مدل رفتاری انسان

  يادگيری، تغيير رفتاری پايدار تعريف مي­گردد. مدل رفتاری انسان، به رفتار شناختی، رفتار هيجانی و رفتار حرکتی تقسيم­بندی مي­شود[1]. فيلسوفان بيشتر روی توانايی شناختی، هنرمندان روی توانايی هيجانی و ورزشکاران روی توانايی حرکتی تکيه مي­کنند. در بازی شطرنج، بيشتر توانايی شناختی و در بازی فوتبال بيشتر توانايی ­های هيجانی مورد توجه قرار مي­گيرد. در آموزش مهندسی، تغيير رفتاری شناختی با توجه به رفتار هيجانی مورد توجه قرار مي­گيرد.

  مدل هيجانی انسان، بصورت طيفی از هيجانات مثبت چون شادی و محبت و لذت و اميد و همدلی تا هيجانات منفی چون غم و خشم و ترس و نااميدی و ستيزه­جويی گسترده شده است. همچنين ابراز هيجان انسان، بصورت طيفی از ابراز به شکل فعال تا ابراز به شکل منفعلانه قابل تقسيم­بندی است (شکل 2). در روند آموزش بايد دانشجو و استاد در بخش هيجانات مثبت طيف و ترجيحا به شکل ابراز فعالانه آن قرار داشته باشند.

  AWT IMAGE

 

  از آنجاييکه شناخت، توانايی انسان در بازنمايی نظام خلقت است، مدل يادگيری شناختی، مطابق مدل نظام خلقت (شکل 3) مي­باشد. انسان، اطلاعات جزئی را با معيار شباهت-فاصله يا معيار کل-جزء فشرده سازی مي­کند و مجموعه سازی مي­نمايد. اين کار اصطلاحا طبقه­بندی و يا خوشه­يابی خوانده مي­شود. همچنين با اين دو معيار، رابطه بين دو مجموعه را شناسايی مي­کند (شکل 4). با معيار شباهت-فاصله رابطه تداعی و با معيار کل-جزء، رابطه عليت استخراج مي­شود که با قواعد اگر ... آنگاه، نمودار درختی يا شبکه معنايی بازنمايی مي­شود. پس از فشرده­سازی و کشف رابطه که اصطلاحا توليد علم از اطلاعات خوانده مي­شود، در اين فاز، عملکرد انسان در برابر اطلاعات بسان جداساز مي­باشد. در صورت بکارگيری علم در تصميم­گيری که بصورت استدلال تشبيهی يا استنتاج انجام مي­شود، علم به ايمان ارتقا مي­يابد[4].

 

AWT IMAGE

 

 

AWT IMAGE

 

 

AWT IMAGE

 

  بنابراين مدل رفتاری انسان مطابق شکل (6) قابل ارائه است. توجه، شناخت-هيجان-حرکت، دل(قلب) و انگيزه از اجزای اصلی تشکيل دهنده مدل رفتاری انسان مي­باشد. رفتار يا پاسخ انسان در يک طيف که يک طرف آن بصورت پاسخگر و طرف ديگر آن بصورت کنشگر مي­باشد، قابل تقسيم­بندی است. رفتاری که در پاسخ يک محرک خارجی ايجاد مي­شود، رفتار پاسخگر و رفتاری که برای يک انگيزه، هدف يا پيامد توسط انسان انجام مي­شود، رفتار کنشگر است. انگيزه انسان، همان نيازهای اوست که مطابق سلسله مراتب نيازهای مزلو، شامل نيازهای اوليه يا زيستی مثل تشنگی و گرسنگی، نياز به امنيت، نياز به محبت و احترام (دوست داشتن و دوست داشته شدن)، نياز به عزت نفس و استقلال و شان اجتماعی، و نياز به خودشکوفايی مي­باشد. انسان برای رفع اين نيازها که بصورت رفع کمبود يا ايجاد رشد مي­باشد، انگيزه انجام کار پيدا مي­کند. اينکه انسان تصميم به انجام يک کار بگيرد به موفقيت پيشين او، شرايط تحريک کننده، شدت تحريک، مقدار پاداش و انگيزه و ميزان فعاليت لازم برای انجام کار بستگی دارد. همچنين تا وقتی که انسان به حواس خود التفات و توجه نکرده است، نمي­تواند از توانايی های شناختی-هيجانی-حرکتی خود بهره ببرد. انسان پس از توجه، يک ارزيابی سريع با دل ياقلب خود انجام مي­دهد. اين ارزيابی، حالت هيجانی، ميزان انگيزش و هدايت شناختی را تحت تاثير قرار مي­دهد. يادگيری انسان با تغيير رفتار انسان، شناخته مي­شود که ناشی از تغيير شناختی، يا تغيير توانايی هيجانی يا تغيير توانايی حرکتی يا مجموعی از آن­ها مي­باشد. انسان يادگيری خود را بصورت آشکار يا غيرآشکار به حافظه خود مي­سپارد. حافظه آشکار انسان، قابل بازيابی مي­باشد و به دو صورت بيانی و رويدادی، تجارب را ذخيره­سازی مي­کند.

  AWT IMAGE

  AWT IMAGE

  3- مدل برنامه­ريزی درسی

  مسئوليت مدرس را مي­توان تسهيل کننده يادگيری دانشجويان دانست. در فرآيند آموزش-يادگيری، دانشجو محور اصلی و مدرس کمک کننده مي­باشد. يادگيری را مي­توان، تغيير رفتار شناختی يا هيجانی يا روانی-حرکتی دانشجو، در نتيجه تجربه تعريف کرد. مسئوليت تسهيل آموزش، علاوه بر صلاحيت علمی و شخصيتی مدرس، به برنامه­ريزی درسی صحيح نياز است(شکل 10). برنامه­ريزی درسی،ساختار روشن و مشخصی برای درس ايجاد مي­کند و تمرکز دانشجو را بر محتوای درسی آسان مي­کند. همچنين، شفافيت ذهنی به مدرس مي­دهد و با مستندسازی روند آموزش، امکان اصلاح آن را در طول زمان سهولت مي­بخشد. مدرس بايد در امر آموزش به تفاوت­های ذهنی، علاقه، احساس وابستگی، ثبات عاطفی، سابقه تجربی و سطح علمی دانشجويان توجه کند. برنامه­ريزی درسی کلاس، شامل آماده­سازی، انتقال مطلب موثر، بکاربردن آموخته­ها و ارزيابی آموزش مي­باشد.

  الف) آماده­سازی

  برای آماده­سازی کلاس، بيان اهداف عينی و دلايل آن، ايجاد انگيزه با برانگيختن نياز دانشجويان، جلب توجه و علاقه، و يادآوری مطالب پيشين مرتبط مورد نياز مي­باشد.

  بيان اهداف عينی و انتظارات، يکی از مهمترين بخش­های برنامه­ريزی درسی است و بر اساس اين واقعيت استوار است که اگر مي­خواهی کسی چيزی را بياموزد، به او بگو که چه چيز را از او مي­خواهی ياد بگيرد. از آنجاييکه اهداف رفتاری در کلاس درس مهندسی، عموما در حيطه شناختی است، اهداف عينی، مطابق تقسيم­بندی بلوم در يکی از شش حوزه اهداف رفتاری شناختی قرا دارد(شکل 8). بنابراين در بيان اهداف عينی از افعالی همچون تعريف کن (اطلاع)، تشريح کن (درک)، استفاده کن (بکاربردن)، مقايسه کن (تجزيه و تحليل)، نتيجه­گيری کن (ترکيب)، نمره بده (قضاوت) استفاده مي­شود. اهداف بايد بصورت واضح و آشکار و قابل اندازه­گيری و غيرمبهم باشد.

  AWT IMAGE

 

  ايجاد انگيزه نيز جزو عوامل بسيار موثر در يادگيری مي­باشد. برای ايجاد انگيزه در دانشجو، بايد احساس نياز کند. همچنين بايد آن را دستيافتنی بيانگارد و اين مهم به موفقيت­های پيشين او بستگی دارد. چنانچه، موفقيت مايه موفقيت و شکست، مايه شکست است.

 

  ب) انتقال مطلب

  انتقال مطلب از طريق سخنرانی و نمايش، پرسش و پاسخ و مباحثه و يا ترکيبی از اين موارد قابل انجام است. بطور سنتی از روش سخنرانی برای انتقال مطلب استفاده مي­شود. در سخنرانی بايد با بهره­گيری از امکانات بصري­سازی و لو تصويرسازی ذهنی، يادگيری را از طريق شنيدن کلمات به ديدن تصاوير و لو تصاوير ذهنی، سوق داد. همچنين با بيان تمثيل و مثال، مفاهيم را به تجربه فراگيران، ولو تجربه ذهنی، ارتقا داد. استفاده از تعامل با پرسش يا مباحثه نيز بايد حتما بخشی تفکيک ناپذير از فرآيند انتقال مطلب باشد.

  ج) کاربرد آموخته­ها

  با حل مساله، آزمايش، بازديد علمی، شبيه­سازي­های مجازی و تمرين مي­توان مطالب آموخته شده را به تجربه فراگير درآورد. دروني­سازی يادگيری و تبديل علم به ايمان، بعد از طی اين مرحله انجام مي­شود.

  د) ارزيابی آموزش

  برای ارزيابی فرآيند آموزش-يادگيری و گرفتن پسخور از نتايج آن، بايد ارزيابی با گرفتن امتحان انجام پذيرد. انواع سوالاتی که در فرآيند ارزيابی آموزش بکار مي­رود شامل سوال درست/غلط، تکميل جمله، سوال چند جوابی، سوال جورکردنی و سوال تشريحی کوتاه مي­باشد(شکل 9). فرآيند آموزش-يادگيری بطور خلاصه در شکل (10) ارائه شده است.

  AWT IMAGE

  AWT IMAGE

  4- روش تدريس

  با توجه به طيف مدلهای تدريس که از روش­های معلم محور تا روش­های دانشجو محور مي­باشد، و دامنه آن با تقليد از معلم(الگو، ناظر) يا با راهنمايی معلم و يا بصورت خودآموز(سعی و خطای هدفمند، بدون ناظر) مي­باشد(شکل 11)، و با عنايت به اهميت تعامل و تجربه فراگير در يادگيری، جهت­گيری به روش­های ساختن­گرا توصيه مي­شود. که در عمل برای اداره کلاس­های کوچک قابل انجام است. بنابر نکات ذکر شده، روش تدريس با شعار آتا ( آ يه( خدا)+ ت جربه(مجازی)+ ا رتباط (موثر)) پيشنهاد مي­گردد. در چارچوب آن، آيه خدا بودن محتوای آموزشی، تجربه کردن فراگير و ايجاد ارتباط موثر(شناختی-هيجانی) با او مورد توجه ويژه قرار مي­گيرد.

  AWT IMAGE

 

  بنابراين، الگوی طرح درس مطابق ذيل پيشنهاد مي­شود.

  1- بيان اهداف شناختی

  a. بدانيد که مطالب درس، آيه خداست

  b. روابط شباهت و عدم شباهت از اطلاعات درسی (توليد مجموعه، تداعی معنا) کشف کنيد.

  c. روابط جزء و کل را از اطلاعات درسی (نمودار درختی) کشف کنيد.

  d. شبکه معنايی ساختار اطلاعات و ارتباطات آن را کشف کنيد.

  e. احساس شناختی دانشجو، در بخش نگرش مثبت طيف نگرش شناختی انسان قرار داشته باشد.

  2- بيان اهداف رفتاری

  a. شکر خدا انجام شود.

  b. آيه خدا بودن مطالب درسی در تصميم گيری تاثير گذارد

  c. ارتباط موثر کلامی و غيرکلامی خود را با استاد، هم کلاسي­ها، مراجع، مقالات، انجمن­ها و صنعت در راستای اهداف شناختی، گسترش و تعميق دهيد.

  d. آموخته ها را در حل مسائل بکار بريد و در عمل ولو بصورت مجازی تجربه کنيد.

  e. احساس عاطفی دانشجو در بخش مثبت طيف حس عاطفی انسان قرار داشته باشد.

  3- يادآوری مطالب مرتبط پيشين

  a. نظام خلقت، آيه خداست.

  b. بعد از مرگ (حدودا سال 1487)پوسيده نمی شويم و سر سفره اعمال خود هستيم.

  c. ساير مطالب مرتبط.

  4- انگيزش

  a. بطور قطع خدا، نعمت ما را افزايش خواهد داد،

  b. با کاربرد مطالب يادگيری شده در عمل، پولدار می شويم و نمره خوبی می گيريم.

  c. با توجه به اصل رقابت و انتخاب طبيعی، درصورت عدم موفقيت حذف خواهيم شد.

  5- ارائه مطلب جديد: روش ساختن­گرا برای کلاس­های کوچک (معلم به عنوان مترسک تسريع کننده روند آموزش) و روش الگوگرا (معلم به عنوان الگوی يادگيری) برای کلاس­های بزرگ با رعايت اصل تعامل و مشارکت و رصد وضعيت عاطفی دانشجويان (جذب(شادی،شيطنت))، دفع(غم، خشم، لج)، خنثی(گيج، بی خيال)) در طول يادگيری

  a. ارائه اطلاعات در قالب شنيداری(تصويرسازی ذهنی) و يا ديداری-نمايشی (فضای اطلاعات)

  b. توليد علم (فضای شناختی)

  i. استخراج کلمات کليدی

  ii. استخراج گزاره های مهم

  iii. استخراج قواعد انجمنی (تداعی معانی)

  iv. رسم نمودار درختی وشبکه ای روابط

  c. توليد ايمان (فضای تصميم گيری و تجربه ولو مجازی)

  i. حل مساله

  1. استدلال تشبيهی

  2. استنتاج

  ii. توليد مساله

  6-ارزيابی آموزش و تحقق اهداف

  7-بيان خلاصه

  8-ارائه تمرين

 

  جهت تضمين تحقق اهداف با توجه به محدوديت­های فنی و انسانی، بسط و گسترش ارتباط دانشجو با عوامل موثر در يادگيری و عملکرد، علاوه بر خدا، استاد، تمرين، هم کلاسي­ها با مراجعه به مراجع و مقالات درسی، آرشيوهای سمعی بصری علمی، انجمن­های ملی و بين المللی فعال در حوزه درسی، ساير دانشجويان دانشگاه­های داخلی و خارجی، بازديد از پروژه­های در حال اجرا، مصاحبه با خبرگان و اهل فن رشته مربوطه و فعالان زمينه کاری مرتبط، گفتگو با ساير اساتيد داخلی و خارجی از طريق گفتگو،پست الکترونيکی، بازديد وبگاه، عضويت در گروه­های اينترنتی، ويدئوکنفرانس، شرکت در کنفرانس­ها و دوره­های آموزشی کوتاه مدت و غيره مورد نياز مي­باشد(شکل 12).

 AWT IMAGE

 

  مرجع­ها

  [1] گی آر. لفرانسوا، ترجمه هادی فرجامی، روانشناسی برای معلمان، به نشر(انتشارات آستان قدس رضوی)،1386.

  [2] جان ای گلاور، راجر اچ. برونينگ، ترجمه علينقی خرازی، روان­شناسی تربيتی-اصول و کاربرد آن، مرکز نشر دانشگاهی، 1386.

  [3] شروان عطايی، مدل تعامل­گرا برای توليد درس مجازی، کنفرانس آموزش مهندسی در 1404، ارديبهشت 1388.

  [4] گی آر. لفرانسوا، ترجمه يحيی سيدمحمدی، نظريه­های يادگيری انسان، نشر روان، 1386.

  [5] دبليو.آر. ميلر، ماری اف. ميلر، ترجمه ويدا ميری، راهنمای تدريس در دانشگاه­ها، انتشارات سمت، 1383.

دفعات مشاهده: 5638 بار   |   دفعات چاپ: 2366 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 138 بار   |   0 نظر
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ ارسال به دوستان ارسال به دوستان
کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به دانشکده مهندسی راه آهن دانشگاه علم و صنعت ایران می باشد. استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع می باشد.
Static site map - Persian site map - English site map - Created in 1.206 seconds with 1126 queries by AWT YEKTAWEB 2.5.2.7